Skessuhorn - 18.12.2002, Síða 26

26
MIÐVIKUDAGUR 18. DESEMBER 2002
jtttaaunu...
Snorti Hjálmarsson og Bjarni Guönmndsson á þjólegum nótum á kvöldverði sem haldinn var í tilefni af ráðstefimni Sögur og samfélög í Borgarnesi í haust.
aðarsögu þjóðarinnar segir
Bjarni að vissulega sé eftirsjá í
fyrstu dráttarvélinni. „Við eig-
um hinsvegar númer tvö og
það kemur í ljós að það er
furðu mikið til þegar farið er
að gá. Hinsvegar er alltaf eitt-
hvað sem maður saknar. Við
höfum heldur ekki aðeins lagt
okkur eftir hlutunum sjálfum
heldur einnig myndefni og
öðrum heimildum um viðkom-
andi tæki og notkun þeirra sér-
staklega. Það er mikið til af
slíku og oft er jafn mikils virði
að eiga þær heimildir og hlut-
inn sjálfann. Við verðum svo-
lítið vör við það núna að hlut-
urinn er kannski til en sárafáir
eða enginn sem kann að nota
hann. Hér á Hvanneyri búa til
dæmis á þriðja hundrað manns
en af þeim eru kannski tveir
eða þrír sem myndu treysta sér
til að spenna hesta fyrir sláttu-
vél. Eg hef orðið hissa að sjá
hversu fljótt verkþekkingin
glatast og það er ekki hálft
gaman að því að gera safngrip-
ina fína og glansandi en vita
síðan ekkert um hvað gert var
við þá. Þá má líka geta þess að
í dag eru hlutirnir notaðir eins
og inanúallinn segir til um en
með þessi gömlu tæki þá voru
menn að nota þau á mismun-
andi hátt og laga að sínum
þörfum. íslensk búfræði er al-
veg sérstakur kafli í tæknisög-
unni og meðal annars eru mörg
dæmi þess það að menn voru
að setja hús á traktora með
furðulegum hætti. Nágranni
minn einn að vestan setti t.d.
kjöthakkavélina á farmalinn
þar sem hann var orðinn
þreyttur á að snúa henni. Þetta
er aðeins eitt dæmi um einstaka
íslenska aðlögun og maður
þyrfti að mismuna gildi söfn-
unarinnar myndi ég segja að
þekkingin væri 51 % en hlutur-
inn sjálfur 49% enda væri hlut-
urinn án sögu gagnslítill. „
Snorrastofa
Fortíðaráhugi Bjarna kemur
víðar fram en í söfnun gamalla
dráttarvéla og hestaplóga.
Bjarni hlær við þegar hann er
spurður hvort hann sé ekki á
kolrangri hillu eða uppi á vit-
lausri öld, jafnvel árþúsundi.
,Jú ég og góðvinur minn séra
Geir Waage, en við ólumst upp
sinnhvoru megin við sama
fjallið, höfum fengið orð fyrir
að almanakið hafi hlaupið frá
okkur. Eg viðurkenni það líka
að ég er mjög gamaldags í hug-
sun. Eg hef samt vissulega á-
hyggur af framtíðinni en mér
finnst líka sagan fela í sér
spennandi skýringar á því sem
er að gerast í dag. Eg hef því
alltaf haft löngun til að spá í
fortíðina. Eg var farkennari
vestur í Dýraflrði þegar ég var
17 ára og notaði tímann til að
velta fyrir mér hvað ég ætlaði
að verða. Eitt af því sem mér
flaug í hug var saga, málfræði
og önnur hugvísindi. Eg lenti
hinsvegar í þessu og sé ekki eft-
ir því enda er þetta allt angi af
sama trénu. Það getur verið að
sumum finnist það þversögn að
vinna að kennslu og rannókn-
um á því sem lítur að framtíð-
inni en dvelja síðan langdvöl-
um í fortíðinni. Það sem ég er
að kenna uin framtíðina er
hinsvegar orðið að sögu áður
en ég sný mér við og ég trúi á
þessa samfelli. A göngu horfir
maður fram en kíkir líka í
kringum sig og ekki síst aftur
til að sjá hvar leiðin hefur leg-
ið. Fjall gengur maður ekki á
með því að horfa bara á topp-
inn.
Það má líka segja að land-
búnaðurinn og sagan sé það
sem þetta ágæta hérað byggir á
að miklu leyti. Samfélagið hef-
ur líka vaxandi áhuga á þessari
samtenginu og það er gaman
að fá að taka þátt í þeirri vinnu
sem á sér stað á því sviði. Þetta
er líka partur í að styrkja sjálfs-
mynd þeirra sem hér búa því
við eigum mikla sögu og það
töluvert merkilega. Þar skipar
Reykholt náttúrulega mjög
stóran sess og þegar ég var
beðinn að leggja þessum dug-
miklu mönnum lið sem þar
vinna Bjarna í Nesi, séra Geir,
Guðlaugi skólastjóra og fleir-
um, þá langaði mig að vinna að
því að þessi þjóðmenningar-
staður fengi þann sess í vitund
þjóðarinnar og heimsins sem
hann á skilið. Borgfirðingar
eru hinsvegar yfir höfuð ákaf-
lega hógværir menn og láta
ekki slá sig út af laginu. Það
kann því að vera að þeir hafi í
lítillæti sínu ekki gert sér full-
komlega grein fyrir þessum
verðmætum þótt þeir hafi vitað
af þeim. Eg er sjálfur vaxinn
upp þétt við sögusvið Gísla-
sögu Súrssonar en þar talaði
fólk urn sögupersónur Gísla-
sögu eins og fólk sem hefði
flutt í burtu fyrir þrjátíu árum.
Menn kunnu tilsvörin og
höfðu skoðanir á því hvað Gísli
hefði átt að gera á hverjum
tíma og sagan varð ljóslifandi
fyrir hugskotssjónum mínum
og partur af minni tilveru. I
Reykholti er verið að vinna frá-
bært starf og maður fyllist
versfirskum og íslenskum
metnaði af að taka þátt í því.
Það er meðal annars sérstök á-
nægja að geta leitt Norðmenn
og Svía inn á staðinn þar sem
saga þeirra var rituð. Hefði
Snorri karlinn ekki tekið það
að sér vissu þessar þjóðir lítið
um sína fortíð. Það er því
skylda okkar og ábyrgð að hlúa
að þessum merka stað. Ahug-
inn er líka vaxandi og það er
gríðarlega mikilvægt því menn
meta það annars staðar þegar
vel er róið heima fyrir. Norð-
menn hafa líka lagt okkur mik-
ið lið og söinuleiðis íslenska
ríkið. Þannig að skilningur á
mikilvægi Reykholts er mikill
og fer vaxandi. Þá er það líka
ánægjulegt að niður í Borgar-
byggð eru menn að búa sig
undir að gera Agli skil og þar
er samvinna innan héraðsins
gríðarlega brýn. A Eiríksstöð-
um eru inenn líka að gera góða
hluti. Við sjáum að ferðaþjón-
ustan er í vaxandi mæli að nota
sér þetta og þar er samvinna
innan héraðs gríðarlega brýn.
Héraðið er stappfullt af menn-
ingarminjum sem ferðaþjón-
ustan á eftir að nota sér.
Gítarinn
Eins og getið er um hér í
upphafi kernur Bjarni víðar við
en í fornminjagrúski og fóður-
rannsóknum en hann er með
vinsælli skemmtikröftum Vest-
urlands og grípur gjarnan með
sér gítarinn ef til hans er leitað
til að lyfta brúninni á gestum í
hverskonar veislum innan hér-
aðs og utan. „Það var nú
þannig að ég held að hafi verið
á síðasta velmektarskeiði Prest-
leys, skömmu fyrir Bítlana og á
bestu árum Shadows að ég fór
að gutla á gítar og hef haft það
sem sáluhressingaratriði síðan.
Það hefur komið sér vel að geta
glatt nágrannana og það er á-
gætur partur af húshaldinu að
eiga gítarinn að hobbíi. Eg hef
alltaf átt erfitt með að segja nei
og hef því látið leiðast í alls-
konar sprell og ég hef líka átt
ánægjulegar stundir við gítar-
spil. Það má líka að segja að
þetta áhugamál sameini þörf-
ina fyrir að láta á sér bera og að
verða öðrum að liði. Eg var
svo heppinn að vera samtíða
Olafi heitnum Guðmundssyni
hér á Hvanneyri og hann leyfði
mér stundum að spila með sér
og kenndi mér helling en af
sínum góðleik leiðbeindi hann
mér til betri hátta í hljóma-
meðferð.“
Lagasafhið
Þótt Bjarni vilji sem minnst
gera úr sinni listsköpun þá vita
það margir sem hann þekkja að
hann hefur ekki látið sér nægja
að leika á gítarinn sinn lög eft-
ir aðra heldur hefur hann
einnig fengist við að koma
þeim saman sjálfur og einnig
textum ef þannig stendur á.
„Uti í Noregi hreifst ég af því
að tónskáld tóku sig ekki alvar-
lega. Þar steinféll ég fyrir
vísnahefðinni og ég á mér á-
kveðið uppáhaldsljóðskáld sem
er langfrændi minn Guðmund-
ur Ingi Kristjánsson á Kirkju-
bóli í Bjarnardal. Ég hef sett
mér það markmið að geta
raulað sem mest af hans kvæð-
um, sérstaklega hans búskapar-
kvæðum. Ég á mér orðið dulít-
ið safn af lögum við kvæði hans
en það bitnar mest á mínu
heimilisfólki. Það kann samt að
vera að ég gefi þetta út í fimm-
tíu eintökum þegar fram líða
stundir. Þetta er hinsvegar
fyrst og fremst heimilisiðja eins
og víngerð eða kökubakstur.
Þetta hjálpar manni að slaka á
eftir snúinn dag, svolítil
þerapía má segja og gerir það
kannski að verkum að maður
verður ekki eins leiðinlegur á
heimili.“ Þannig úskýrir Bjarni
einnig annað áhugamál sem er
teikning en hann myndskreytir
gjarnan námsefni og fleira sem
hann þarf af einhverjum ástæð-
um að koma frá sér á rituðu
máli. „Ég hef alltaf haft gaman
af að teikna og geri það mér til
hugarhægðar og í sambandi við
kennsluna. Ég átti mér lengi
draumafyrirmynd í þeim efn-
um sem var Halldór Pétursson.
Ég byrjaði sem smáttittur og
hef alltaf gripið í þetta. Ég hef
haft það í huga að ef maður
yrði gamall og tapaði einu og
einu skilningarviti þá ætti mað-
ur eitthvað eftir sem hentaði
þeim skilningarvitum sem eftir
væru. Allt byggist þetta þó á
því að ég hef verið heldur
klénn við venjulegt húshald og
komist upp með að nota tím-
ann við annað,“ segir Bjarni.
Með þeim orðum líkur
Bjarna þætti Guðmundssonar, í
bili að minnsta kosti og við
kveðjum þennan forneskjulega
nútímamann sem brúar kyn-
slóðabilið allt írá landnámsöld
til þessa dags.
GE