Morgunblaðið - 30.10.2019, Blaðsíða 9

MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 30. OKTÓBER 2019 9VIÐTAL
landbúnaði hafa minnkað um einn milljarð,
orkuháður iðnaður hefur farið niður um 69
milljarða og sjávarútvegur um 98 milljarða.
Það er því alveg ljóst, eins og Pétur útskýrir,
að það er ferðaþjónustan sem dregur hér vagn-
inn í aukningu útflutningstekna. Hún stendur
nú undir 39% útflutningstekna. Til sam-
anburðar er sjávarútvegurinn dottinn úr því að
vera 26% teknanna niður í 18% útflutnings-
tekna. „Ferðaþjónustan hefur verið þessi vél
sem hefur knúið hagkerfið. En við verðum
samt að líta til þess að það er fleira sem skiptir
máli en bara útflutningstekjurnar. Í alþjóða-
geiranum erum við með fyrirtæki eins og Marel
og Össur til dæmis sem framleiða mikið í öðr-
um löndum, en samt sem áður er mikilvægið
mikið. Það kemur til dæmis fram í því að 7-800
hámenntaðir starfsmenn á góðum launum
vinna í Marel, og skattspor fyrirtækisins hér á
landi var 24 milljarðar króna á síðasta ári svo
dæmi sé tekið.“
Þar sem við Pétur flettum í gegnum glæru-
kynninguna frá því í síðustu viku bregður hann
upp mjög áhugaverðri glæru með yfirliti yfir
erlendar fjárfestingar á Íslandi síðustu 50 árin.
Segja má að það sé sláandi yfirlit og beri glöggt
vitni um þá „fátækt“ sem ríkti á þessu sviði
nær allt fram á annan áratug 21. aldarinnar.
„Síðustu ár líta allt öðruvísi út en árin 40 ár þar
á undan. Nú eru komin erlend fyrirtæki hingað
til lands sem fjárfest hafa á ýmsum sviðum at-
vinnulífsins, eins og í líftækni, fiskeldi, upplýs-
ingatækni o.sfrv. Áður voru þetta örfá erlend
stórfyrirtæki sem fjárfestu einkum í stóriðju.
Ef maður gefur sér að þessi nýkomnu fyrirtæki
muni búa til tekjur ætti tilkoma þeirra að leika
stórt hlutverk í að breyta blöndunni í útflutn-
ingstekjunum fram á veginn.“
Pétur bendir á Alvotech sem dæmi, en fyrir-
tækið stendur í gríðarlegri uppbygginu í Vatns-
mýrinni í Reykjavík. „Fyrirtækið er með sjö líf-
tæknilyf í þróun sem verða markaðssett þegar
einkaleyfi frumlyfja renna út og það hefur
greint frá því að ráðnir hafi verið erlendir sér-
fræðingar af 20 þjóðernum til Íslands,“ út-
skýrir Pétur, en eitt af markmiðunum með
markaðssetningu Íslands á erlendri grundu er
einmitt að laða hingað til lands vel menntað er-
lent starfsfólk.
Héldu vinnustofur um allt land
Við Pétur ræðum nú framkvæmd stefnumót-
unarinnar, sem tekið hefur átta mánuði. Byrjað
var á því að sögn Péturs að halda vinnustofur
með starfsfólki Íslandsstofu og stjórn. Þá var
útflutnings- og markaðsráð stofunnar, sem Pét-
ur kallar „hryggjarstykki Íslandsstofu“, tekið
með í vinnuna, en þar sitja 36 aðilar frá at-
vinnulífi og ríki. „Á eftir fylgdi mjög víðtækt
samtal allt í kringum landið. Við héldum sam-
tals 13 vinnustofur fyrir 350-400 manns um allt
land, sem var mjög lærdómsríkt fyrir okkur.“
Pétur segir að það sé staðreynd að jákvæð
ímynd geti skapað umalsverðan virðisauka og
opnað brautir inn á nýja markaði. Hann segir
að Íslandsstofa hafi lengi gert reglulegar rann-
sóknir í þessum efnum erlendis í gegnum óháð
rannsóknarfyrirtæki, og hafi því puttann ágæt-
lega á púlsinum er það varðar.
„Þær rannsóknir sýna að Ísland er í dag
áberandi best þekkt sem áfangastaður fyrir
ferðamenn. En löndin sem við berum okkur
saman við eru líka að skora hátt í því sama. Við
erum því ekkert í sterkari stöðu en til dæmis
Noregur eða Nýja-Sjáland,“ segir Pétur og vill
með þessu ítreka að við getum ekki tekið því
sem gefnu að fólk leiti hingað frekar en eitt-
hvert annað.
Hann segir að þegar spurt sé um nýsköpun
og viðskiptaumhverfi fái landið mun lægri ein-
kunn en samanburðarlöndin.
„Þarna gætum við verið orðin fórnarlömb
eigin velgengni. Fólk sér ekki nýsköpunina, því
náttúran og ferðamannalandið skyggja á allt
annað. En þarna er einmitt verkefni okkar, að
byggja upp þennan hluta ímyndarinnar.“
Pétur segir að eftir allar vinnustofurnar og
kynningarnar þessa átta mánuði hafi niður-
staðan legið ljós fyrir. Hún hafi verið ótrúlega
samhljóma, þvert yfir geira. „Allar útflutnings-
greinarnar þurfa að sjá ávinning í þeim skila-
boðum sem við ákveðum að fara fram með sem
land. Við þurfum að höfða til mjög ólíkra mark-
hópa, og ná til sérfræðimenntaðs fólks, og einn-
ig til íslensks menntafólks sem lítur á heiminn
allan sem atvinnusvæði sitt. Þá þurfum við að
höfða til neytenda, og kaupenda, og söluaðila
sem eru að hjálpa okkur að selja landið, og
einnig fjárfesta. Í einhverjum skilningi snerist
þessi framtíðarstefnumótun um leit að sam-
nefnara sem allir gætu sætt sig við.“
Að sögn Péturs kom þarna fram skýr rauður
þráður sem er sá að Ísland verði leiðandi land í
sjálfbærni.
Er örugglega innstæða fyrir þessu?
Pétur viðurkennir að þegar þessi niðurstaða
hafi legið fyrir, og búið var að fara vandlega yf-
ir málið með dönskum ráðgjöfum Íslandsstofu,
hafi sumir verið dálítið hikandi. „Maður fær
þessi skýru skilaboð, en spyr sig samt: Er
örugglega innstæða fyrir þessu?“
Hann segir að ráðgjafarnir hafi sannfært þau
um að það væri sama hvernig litið væri á
landið, á loftslagsmálin, umhverfismálin, efna-
hagslegu málin, og þau samfélagslegu. Sjálf-
bærni ætti alls staðar við. Þar væri sterkur og
jákvæður aðgreinandi þáttur. „Glöggt er gests
augað. Þetta var mjög skýr og afgerandi nið-
urstaða.“
Eftir að hafa náð þessari niðurstöðu var
næsta skref að sögn Péturs að gera rækilega
grein fyrir því í framtíðarstefnunni hvernig
kynna ætti Ísland til leiks sem sjálfbært land
og samfélag. „Verkefnið okkar er að þróa skýra
mörkun fyrir Ísland og íslenskar útflutnings-
greinar og miðla áhrifaríkum sögum sem skapa
traust á landi og þjóð,“ segir í stefnumörkun-
inni.
Sterk viðbrögð
Aðspurður segir Pétur að stefnumörkuninni
hafi verið mjög vel tekið, og sterk viðbrögð hafi
orðið. Hann segir að stefnan verði kynnt um
allt land á næstu vikum, á þeim stöðum þar
sem vinnustofurnar voru haldnar á fyrr á árinu.
Utanríkisráðherra muni t.d. taka þátt í kynn-
ingunni á Akureyri í nóvember, rétt eins og
hann gerði á Egilsstöðum á dögunum.
Pétur segir að Íslandsstofa hafi sett upp 30
mælikvarða sem fylgst verði náið með fram til
ársins 2028, til að veita stefnunni aðhald. „Við
núllstillum í byrjun næsta árs og hefjum svo
mælingar.“
En er eitthvað sem gæti komið í veg fyrir að
við náum markmiðum okkar? „Nei, ég held að
þeir einu sem gætu gert það séum við sjálf, Ís-
lendingar. Við höfum þetta í okkar höndum.“
viti, nýsköpun og tækni
i land í sjálfbærni.
ríkin
%
Holland
12,8%
Spánn
6,9%
Noregur
4,2%
Danmörk
3,9%
Sádi-
Arabia
1,7%
Kína
1,6%
Sviss
1,2%
Belgía
1,7%
Kanada
3,3%
Svíþjóð
2,0%
Malta
1,7%
Frakkland
4,9%
Bretland
10,6%
Þýskaland
7,1%
önd
%
r löndum 2017
1970 1980 1990 2000 2010
Þróun erlendra fjárfestinga 1970-2010
2017
eríka
2%
Kr.
Morgunblaðið/Hari
Lögum um Íslandsstofu var breytt fyrir ári, en þá var stjórnsýsluleg staða stofunnar styrkt.
Eftir breytinguna skipar atvinnulífið fjóra stjórnarmenn af sjö, auk þess sem formennska er í
þeirra höndum. Fyrir breytinguna skipaði íslenska ríkið meirihluta stjórnar.
Megintekjustofnar Íslandsstofu eru tveir, eins og Pétur Þ. Óskarsson útskýrir. Annars veg-
ar koma um 80% teknanna af markaðsgjaldinu svokallaða. Það er að mestu greitt af atvinnu-
lífinu og er hluti af tryggingagjaldinu sem íslenska ríkið innheimtir af fyrirtækjum í landinu.
Hins vegar eru það tekjur sem koma af samningi Íslandsstofu við atvinnuvegaráðuneytið og
snúa að kynningu á Íslandi sem áfangastað fyrir ferðamenn. Aðrar tekjur Íslandsstofu eru
gegnumstreymistekjur, eins og tekjur sem tengjast sýningum eins og sjávarútvegssýningum
erlendis. Þá borga þátttakendur í sýningunum gjald til Íslandsstofu, en þeir fjármunir renna
beint áfram í viðkomandi sýningu. Þá rekur Íslandsstofa nokkur markaðsverkefni þar sem
tekjur koma bæði frá fyrirtækjum og ríkinu, stærst þeirra er Ísland allt árið.
Atvinnulífið með meirihluta í stjórn
fangi á árunum 2011-2017, eða um 271 milljarð.
Allar aðrar greinar eru eftirbátar ferðaþjónust-
unnar, eins og sjá má á meðfylgjandi töflu. Al-
þjóðageirinn hefur dregist saman um 23 millj-
arða á tímabilinu, útflutningstekjur af
ORKA OG GRÆNAR LAUSNIR: Tökum forystu meðal þjóða í grænum lausnum og sjálfbærri
nýtingu auðlinda.
HUGVIT, NÝSKÖPUN OG TÆKNI: Gerum hugvit, nýsköpun og tækni að burðarásum verð-
mætasköpunar og gerum Ísland að eftirsóttum stað til rannsókna, þróunar og fjárfestinga.
LISTIR OG SKAPANDI GREINAR: Styrkjum stöðu lista og skapandi greina á alþjóðavett-
vangi og aukum aðdráttarafl Íslands sem vettvangs fyrir skapandi starfsemi.
FERÐAÞJÓNUSTA: Tryggjum sjálfbæran vöxt ferðaþjónustu um land allt í krafti gæða og
fagmennsku.
SJÁVARÚTVEGUR: Aukum verðmæti íslenskra sjávarafurða með sameiginlegu markaðs-
starfi á grundvelli uppruna, sjálfbærni og nýsköpunar.
SÉRHÆFÐ MATVÆLI OG NÁTTÚRUAFURÐIR: Eflum vitund um Ísland sem upprunaland
hreinna og heilnæmra matvæla og náttúruafurða sem unnar eru með sjálfbærum hætti.
Sex stefnumarkandi áherslur