Morgunblaðið - 03.12.2019, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 3. DESEMBER 2019
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Ekki verðurbetur séðen að óveð-
ursský hrannist nú
upp á himni þýskra
stjórnmála. Frétt-
ir berast af fyrir-
huguðum uppsögn-
um tugþúsunda í þýskum
bílaiðnaði sem bætast við þær
uppsagnir sem þegar eru orðn-
ar og skapað hafa verulegan
óróleika í landinu.
Bifreiðaiðnaðurinn hefur um
langa hríð verið hinn óþreyt-
andi dráttárklár atvinnulífsins
í þessu öfluga og oft agaða ríki.
Þekktir viðskiptamenn, sem
tekið er mark á, dylja fæstir
áhyggjur sínar. Sennilega er
óhætt að taka mat þeirra á
stöðunni þannig saman:
Þýskaland hefur ekki staðið
frammi fyrir jafnsnúnum og
yfirþyrmandi vanda eftir
endurreisn efnahagslífs
Vestur-Þýskalands og þess
mikla krafts sem leystur var
úr læðingi með endursamein-
ingu landsins eftir hrun múrs-
ins illa.
Þetta er lýsing á ytri um-
gjörðinni.
Hin innri, sem margfaldar
þá fyrri, er skorturinn á
stjórnmálalegri festu og afli,
sem er forsenda þess að mæta
megi slíkum mótbyr svo dugi.
Það eru mörg aðdáunarverð
dæmi úr síðari tíma sögu
Þýskalands um samstöðu sem
skapað hafa almenna bjartsýni
um þjóðarhag. Og um leið var
hún forsenda þess trausts,að
ætla mætti að stjórnvöld risu
undir því að valda hverjum
vanda.
Síðustu kosningar til sam-
bandsþingsins sýndu að „stóru
flokkarnir“ tveir væru komnir
langt með að glata einmitt
þeim stuðningi og trúnaði.
Kosningar til Evrópuþings
og þær fylkiskosningar sem
síðar hafa farið fram í landinu
hjuggu enn frekari skörð í
samband stjórnarflokkanna
við fólkið í landinu.
Merkel kanslari ákvað eftir
úrslitin í kosningum til þjóð-
þingsins að þrauka sem leið-
togi út kjörtímabilið. Hún til-
kynnti þó um leið að þjóðin
mætti vita að hún væri á útleið,
en ætlaði að taka sér fjögur ár
í útgönguna! Flest bendir nú
til að þetta hafi ekki verið
sterkur leikur.
Því næst vék Merkel úr for-
mannssætinu í flokki sínum
eftir að hafa handvalið óþekkt-
an eftirmann. Sú hefur ekki
náð að fá minnstu geisla sólar
til að falla á sig, þar sem hún
sér ekki sólina fyrir Angelu og
sólin sér ekki glitta í nýja leið-
togann af sömu ástæðu.
Þótt upplitið á flokki kansl-
arans sé ekki upp á marga
fiska þá er það þó enn hátíð hjá
upplitinu á sam-
starfsflokknum,
sósíaldemókrötum.
Eftir fylgishrun-
ið í þingkosningun-
um hvarf Martin
Schulz úr embætti
formanns flokks-
ins eftir skamma veru. Hann
hafði fyrir kosningarnar sagt
að yrðu úrslitin þau sem spár
bentu til, hvað kratana varð-
aði, væri flokknum vart sætt
áfram í ríkisstjórn. Úrslitin
urðu verri en spárnar, en
áfram hékk flokkurinn í ríkis-
stjórn eftir að hafa kosið sér
nýjan formann, Andreu
Nahles, sem hafði svipaðan
endingartíma og Schulz.
Nú hafa tveir tekið sameig-
inlega við formannsrullunni og
krefjast þeir þess að stjórnar-
sáttmálinn með kristilegum
verði endurskoðaður þegar í
stað. Hver hrakförin af ann-
arri hafði birst í úrslitum
fylkiskosninga undanfarna
mánuði og þar birtist flokkur
sósíaldemókrata í mynd smá-
flokks, sem jafnvel AfD skaut
auðveldlega aftur fyrir sig.
Þýskir fjölmiðlar segja að
byltingin í krataflokknum með
kjöri „tvíburanna“ af vinstri
kanti flokksins sem leiðtoga sé
stjórnmálalegur jarðskjálfti af
stærri gerðinni, enda höfðu
þeir nýkjörnu haft í hótunum
um að sprengja ríkisstjórnina.
Það dregur upp enn slakari
mynd af framtíð ríkisstjórnar-
innar að Olaf Scholz, fjármála-
ráðherra Þýskalands, féll fyrir
lítt reyndu fólki. Og sú mynd
verður svo skarpari þar sem
yfirgnæfandi meirihluti þings-
flokks SPD studdi Scholz sem
leiðtoga.
Annegret Kramp-Karren-
bauer, formaður CDU, sem
fáir jafnt innan sem utan
Þýskalands þekkja til, hefur
þegar svarað „byltingaröflum“
krataflokksins því að „ekki
komi til greina að taka
stjórnarsáttmálann upp“ á
miðju kjörtímabili.
Hin nýkjörna forysta SPD
þarf að fá kjör sitt staðfest á
landsfundi um næstu helgi.
Gangi það eftir, sem líklegt er,
blasir við að kristilegu flokk-
arnir þurfa að ákveða hvort
þrauka skuli áfram í minni-
hlutastjórn eða hvort óhjá-
kvæmilegur neyðarkostur sé
að boða nú til kosninga. Kjós-
endur verða þá að stokka spil
upp á nýtt, og þá væri ekki
óhugsandi að öngþveitið sem
virðist stefna í knýi þá rétt
einu sinni til að halla sér að
þeim sem taldir hafa verið
illskástir, þrátt fyrir allt. Eins
og er sýnist almennum þing-
mönnum sem annt er um sæti
sitt að mesta glapræðið sé að
rjúfa þing og stökkva út í
óvissuna.
Það getur brugðið til
beggja vona í Þýska-
landi. Sumir segja
að eina spurningin
sé sú hversu illa fari}
Getur vont enn versnað
Þ
að sem vitnast með Samherjaskjöl-
unum er stórmál; um mútur, skatt-
svik, skattaskjól og arðrán. Það er
stórmál fyrir Samherja, fyrir aðra
sem veiða og flytja út fisk frá Ís-
landi, fyrir íslenskt atvinnu- og viðskiptalíf og
fyrir íslenskt samfélag.
Afbrotin sem skjölin lýsa eru alvarleg en mál-
ið snýst einnig um traust. Traust á stóru sjávar-
útvegsfyrirtæki og eigendum þess, traust á kerf-
inu sem gerði Samherja kleift að koma svona
forkastanlega fram, traust á íslensku viðskipta-
lífi, traust á eftirlitsstofnunum og traust á
stjórnvöldum.
Aðgerðir ríkisstjórnarinnar í kjölfarið sem
eiga að auka traust á íslensku atvinnulífi eru
máttlausar. Það er ekki traustvekjandi að fela
Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu
þjóðanna að vinna úttekt á viðskiptaháttum útgerða. Mat-
væla- og landbúnaðarstofnunin, með fyrrverandi sjávar-
útvegsráðherra Sjálfstæðisflokksins sem einn yfirmanna, á
að vinna tillögur gegn spillingu, mútum og peningaþvætti.
Ekki þarf annað en að lesa heiti stofnunarinnar til að efast
um að hún sé besti kosturinn í þessu tilliti.
Þegar unnið er að því að auka traust skiptir ásýndin
miklu; að það sem gert er líti út fyrir að vera traustvekjandi.
Það er heldur ekki traustvekjandi að hunsa beiðni
héraðssaksóknara um aukið fjármagn til rekstrar á næsta
ári vegna fyrirsjánlegs álags.
Stjórnarmeirihlutinn felldi tillögur Samfylkingarinnar
þess efnis. Formaður fjárlaganefndar sagði að eftirlits-
stofnanirnar væru svo burðugar að ekkert væri
víst að þær þyrftu meira fjármagn vegna álags.
Fjármálaráðherrann vísaði í varasjóði en
enginn varasjóður er fyrir málaflokk héraðs-
saksóknara. Varasjóðir eru ætlaðir fyrir óvænt-
an og ófyrirséðan kostnað sem ekki er unnt að
sjá fyrir við afgreiðslu fjárlagafrumvarps. Fjár-
málaráðherrann gerir tillögu um upphæðina úr
varasjóði og tilkynnir fjárlaganefnd.
En það er ekki um „óvæntan og ófyrirséðan
kostnað“ að ræða. Héraðssaksóknari var með
skýra beiðni um hærri fjárframlög fyrir af-
greiðslu fjárlagafrumvarpsins. Hann vísaði í
100 óafgreidd mál og ný verkefni vegna pen-
ingaþvættis. Stjórnarmeirihlutinn á Alþingi
brást við með því að samþykkja raunlækkun á
fjármunum til embættisins á árinu 2020.
Traustvekjandi? Nei þvert á móti. Á sama
tíma bíður umheimurinn eftir að sjá hvað Íslendingar
hyggjast gera til að upplýsa alþjóðlegt hneyksli.
Forsætisráðherra Íslands hefði átt að stíga fram, fum-
laus og ákveðin, og leggja tillögu fyrir Alþingi um að í fjár-
lögum 2020 yrði rannsóknarembættum gert kleift að fjölga
starfsmönnum til að leiða hið sanna í ljós. Það gerði hún
ekki og stjórnarmeirihlutinn lét það í hendur formanns
Sjálfstæðisflokksins að skammta héraðssaksóknara fjár-
muni ef mat fjármálaráðherrans yrði hugsanlega að þess
þyrfti.
Oddný G.
Harðardóttir
Pistill
Samherjaskjölin og traustið
Höfundur er alþingismaður.
oddnyh@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Guðmundur Magnússon
gudmundur@mbl.is
Neytendasamtökin teljaeðlilegt að notendur póst-þjónustu greiði sann-gjarnt gjald fyrir póst-
sendingar. Taka þarf tillit til
kostnaðar og eðlilegra hagnaðar-
sjónarmiða Íslandspósts. En gjaldið
má ekki vera umfram það og alls ekki
byggjast á því að borga upp fortíð-
ardrauga í rekstrinum. Þar setjum
við mörkin og hnefann í borðið ef svo
er,“ segir Breki Karlsson, formaður
Neytendasamtakanna, í samtali við
Morgunblaðið. Samtökunum hafa að
undanförnu borist margar kvartanir
vegna hærra verðs ÍSP á póstsend-
ingum frá útlöndum. Hækkunin er til-
komin vegna gjalds sem fyrirtækið
leggur nú á allar sendingar til lands-
ins. Fjallað er um málið í nýútkomnu
Neytendablaði.
Í vor samþykkti Alþingi breyt-
ingar á lögum um póstþjónustu og
veitti Íslandspósti heimild til að inn-
heimta svokallað endastöðvagjald af
póstsendingum frá útlöndum, að því
gefnu að gjaldið taki mið af kostnaði
við póstmeðferð, upphæð þess sé í
samræmi við gæði þjónustu og gjaldið
gegnsætt. Síðastliðið sumar byrjaði
Íslandspóstur svo á að rukka þetta
gjald við afhendingu böggla. Í gjald-
skrá fyrirtækisins er endastöðva-
gjaldið kallað sendingargjald; það er
400 kr. fyrir sendingar frá Evrópu og
600 kr. fyrir sendingar frá löndum ut-
an Evrópu. Að auki leggst umsýslu-
gjald á allar sendingar, frá 450 kr. að
995 kr. Móttökugjald sem lagt er á
neytendur fyrir sendingar utan Ís-
lands er því að lágmarki 850 kr. fyrir
sendingar frá Evrópulöndum og 1.050
kr. fyrir sendingar frá löndum utan
Evrópu.
Fram kemur í Neytendablaðinu
að rökin fyrir endastöðvagjaldinu hafi
verið þau að stærsti hluti af fjárhags-
vanda Íslandspósts væri vegna send-
inga frá Asíu og að þær væru í raun-
inni niðurgreiddar. Með Asíu er í
raun átt við Kína.
Breki segir í samtali við Morgun-
blaðið að gjaldið sé samt sem áður lagt
á póstsendingar frá öllum löndum, líka
Evrópu. Hann viti að þetta hafi komið
ýmsum alþingismönnum, sem heim-
iluðu álagningu gjaldsins í vor, á
óvart og vakið spurningar um vinnu-
brögð Íslandspósts. Sú spurning sé
áleitin hvort með endastöðva-
gjaldinu sé verið að greiða niður
óráðsíu undanfarinna ára og tap á
samkeppnishlutanum í rekstri
Íslandspósts. Það væri háalvarlegt
mál.
Neytendasamtökin hafa mót-
mælt því harðlega að kostnaði vegna
rekstrarvanda Íslandspósts sé velt á
herðar neytenda án þess að fyrir
liggi greining á því hver kostnaður
er í raun vegna erlendra sendinga.
Hafa samtökin ítrekað óskað eftir
gögnum sem liggja til grundvallar
upphæð endastöðvagjaldsins en
fengið þau svör að þau séu ekki til.
Hafa samtökin bent Íslandspósti og
umhverfis- og samgöngunefnd Al-
þingis á að gjaldtakan brjóti beinlín-
is í bága við 17. gr. póstþjónustulaga
enda eigi gjöldin að byggjast á raun-
kostnaði við að veita þjónustuna.
Póst- og fjarskiptastofnunin seg-
ist vera að fara yfir kostnaðar-
forsendur Íslandspósts fyrir
endastöðvagjaldinu. Þeirri vinnu
er ekki lokið og ekki liggur fyrir
hvenær niðurstaða fæst. Neyt-
endasamtökin hafa einnig beint
málinu til Eftirlitsstofnunar
EFTA, þar sem þau telja að
gjaldið geti verið brot á
EES-samningnum. Er
málið nú þar til með-
ferðar.
Kvartað yfir gjald-
töku Íslandspósts
Þessa dagana er ríkið að semja
við Íslandspóst (ÍSP) um alþjón-
ustu fyrirtækisins. Þeim samn-
ingum á að vera lokið fyrir ára-
mót. „Við ætlum að fylgjast náið
með þessum samningum og
niðurstöðum þeirra,“ segir Breki
Karlsson, formaður Neytenda-
samtakanna. Mikilvægt sé að
allur kostnaðargrunnur Íslands-
pósts sé réttur og neytendur séu
ekki látnir greiða fyrir samkeppn-
isdrauma fyrirtækisins sem næst-
um urðu því að falli. Breki segir að
þegar Alþingi heimilaði Íslands-
pósti að taka upp svokallað
endastöðvagjald fyrr á
þessu ári hafi skýrt komið
fram að það yrði að
byggja á raunkostnaði, en
nú sé viðurkennt að fyrir-
tækið búi ekki yfir upplýs-
ingum um það hver sá
kostnaður sé.
Við þetta verði
ekki unað.
Grunnurinn
sé réttur
VERÐSKRÁ ÍSP
Breki Karlsson
Morgunblaðið/Rósa Braga
Póstsendingar Nýtt endastöðvagjald Íslandspósts á allar póstsendingar
er mjög umdeilt og fyrirtækið getur ekki upplýst hvernig það er reiknað út.