Fréttablaðið - 19.03.2020, Qupperneq 32

Lifandi mál lifandi manna – um esperantotímabil Þórbergs Þórðarsonar er ný bók eftir Kristján Eiríksson, kennara og fyrrverandi formann
íslenska esperantosambandsins. Í
bókinni gerir hann þessu tímabili
ítarleg skil og margt af því sem Þór-
bergur ritaði á esperanto birtist í
bókinni á íslensku í fyrsta sinn í
þýðingu Kristjáns.
Spurður af hverju hann hafi
ákveðið að skrifa um Þórberg og
esperanto segir Kristján: „Esper-
antotímabili hans hefur ekki verið
gerð mikil skil hingað til. Mig lang-
aði til að fjalla um þennan tíma því
Þórbergur skildi þónokkuð mikið
eftir sig af esperantogögnum. Auk
þess sinnti hann esperanto frá 1925
til 1933 af fullum krafti og miklu
lengur með öðru.“
Fylgdi þjóðleysingjastefnunni
Kristján segir að esperanto hafi
ekki verið útbreitt tungumál þegar
Þórbergur fékk áhuga á því. „Esper-
anto var orðið mjög útbreitt fyrir
seinna stríð. Hitler réðst af heift á
esperantista, og eins og frægt er þá
er Þórbergur eini maðurinn sem var
dæmdur fyrir að tala illa um „heila-
leysingjann Hitler“ eins og hann
kallaði hann. Esperanto varð einn-
ig illa séð í Sovétríkjunum, en því
hefur ekki verið gefinn sérstakur
gaumur í skrifum um Þórberg og
kommúnisma hans. Þórbergur
skrifaði óskaplegt lof um Stalín og
hélt því áfram eftir stríð. Hann var
alla tíð mikill vinstri maður, en eftir
að hafa farið á fyrsta esperantoþing
sitt gekk hann strax í svonefnt þjóð-
leysingjafélag en í því voru einkum
kommúnistar, sósíalistar og anark-
istar. Þetta félag var sérkennilegt að
því leyti að það var mjög illa þokkað
af nasistum og kommúnistum í
Rússlandi. Draumur meðlima var
sá að til yrði eitt ríki á jörðinni sem
hefði eina alheimstungu.
Það hefur alltaf verið talað um
að Þórbergur hafi verið mikill
kommúnisti, sem hann var að vissu
leyti, en í lokin fylgir hann þjóðleys-
ingjastefnunni. Í bréfi til Kristins E.
Andréssonar seint á ævinni, talar
hann um ófullkomleika mann-
anna og segir að stefnan sem hann
fylgi sé: Sjálfur leið þú sjálfan þig.
Þannig að hann vildi sjálfur ákveða
sína stefnu. Auðvitað var hann ansi
lengi trúaður á hina sovésku leið,
sem þjóðleysingjastefnan var þó í
algjöru ósamræmi við. Þessu finnst
mér ekki hafa verið veitt nægileg
athygli.“
Viðkvæmt efni
Í bókinni er síðan að finna greinar
og bréf sem Þórbergur ritaði á
esperanto og margt af því birtist
nú í fyrsta sinn á prenti. „Sennilega
er mestur fengur að 59 blaðsíðna
bréfi sem hann skrifaði vinkonu
sinni í Hollandi, ritað með „hans
hjartahreinu eigin hendi“. Vin-
konan var rithandafræðikona og
hann sendir henni sýnishorn af
rithönd margra manna og lýsir
þeim fyrir henni, þar á meðal
Jónasi frá Hriflu, Stefáni frá Hvíta-
dal og Halldóri Laxness. Þetta
er skemmtilegt bréf, en efnið er
nokkuð viðkvæmt og þar lýsir
hann til dæmis Stefáni frá Hvíta-
dal af æði mikilli léttúð,“ segir
Kristján. Þá er einnig í bókinni
fjallað um hina miklu esperanto-
orðabók Þórbergs, sem hann var
byrjaður að undirbúa til prent-
unar en kom ekki út.
ÞAÐ HEFUR ALLTAF
VERIÐ TALAÐ UM AÐ
ÞÓRBERGUR HAFI VERIÐ MIKILL
KOMMÚNISTI, SEM HANN VAR
AÐ VISSU LEYTI, EN Í LOKIN
FYLGIR HANN ÞJÓÐLEYSINGJA-
STEFNUNNI.
fjölgum gæðastundum heima við
Skapandi dagar
20%
afsláttur af allri
föndurvöru
19. – 30. mars
Esperantotímabili Þórbergs hefur ekki verið gerð mikil skil, segir Kristján. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Meistari Þórbergur á spássigöngu.
Vildi sjálfur ákveða sína stefnu
Kristján Eiríksson er höfundur bókar um esperantotímabil Þórbergs Þórðarsonar.
Í bókinni er að finna greinar og bréf eftir Þórberg sem birtast í fyrsta sinn á prenti.
Kolbrún
Bergþórsdóttir
kolbrunb@frettabladid.is
BÆKUR
Ég mun sakna þín á morgun
Heine Bakkeid
Þýðing: Magnús Þór Hafsteinsson
Útgefandi: Ugla
Blaðsíður: 359
Ég mun sakna þín á morgun er fyrsta
bókin í f lokki bóka norska rithöf-
undarins Heine Bakkeid um lög-
regluforingjann Thorkild Aske.
Thorkild er nýkominn úr fang-
elsi eftir dráp af gáleysi, afar niður-
dreginn og fullur af sektarkennd
og reynir að deyfa sársaukann
með lyfjaneyslu. Hann rannsakar
hvarf ungs manns í Norður-Noregi
meðan draugar fortíðar hrjá hann
og áhyggjur vegna systur hans sem
býr með ofbeldismanni þjaka hann
einnig. Hér er því á ferð enn ein þjáð
karlkynslöggan, vitanlega fráskilin,
sem lesendur norrænna glæpasagna
eru orðnir þaulkunnugir. Það er
síðan smá aukabónus fyrir íslenska
lesendur að faðir Thorkilds er Íslend-
ingur, forystumaður í umhverfis-
verndarhópi. Sjálfur fæddist Thor-
kild í Árneshreppi á Ströndum árið
1971.
S a g a n e r
nokkuð hefð-
bundin glæpa-
saga. Hún er
fyrsta persónu-
frásögn Thor-
kilds. Fortíðar-
k a f l a r l ý s a
a ð d r a g a n d a
hins skelfilega
atburðar sem
hrjáir Thor-
kild svo mjög.
Kaflar í nútíð snúa að
rannsókn á hvarfi hins unga manns
og atburðir verða æ dularfyllri. Lík
af ókunnri konu finnst en hverfur
á einkennilegan hátt. Einnig hverfa
tveir lögreglumenn. Skyggn kona og
sýnir hennar skapa síðan ákveðna
dulúð í sögunni.
Unnendur glæpasagna ættu að
hafa nokkra ánægju af lestrinum.
Sagan er fremur lipurlega skrifuð og
á köflum skemmtilega töffaraleg,
en hefði mátt vera þéttari. Þegar
nokkuð er liðið á bókina kemur
langdregin lýsing á líkkrufningu.
Það er freistandi að ímynda sér að
þar hafi höfundur lagst í heimilda-
vinnu og viljað koma þekkingu sinni
á krufningu til skila. Kaflinn er hins
vegar allt of nákvæmur.
Eins og helst þarf að vera í sögu
eins og þessari liggur lausnin ekki
í augum uppi. Slíkt er alltaf kostur
í glæpasögum. Kolbrún Bergþórsdóttir
NIÐURSTAÐA: Um margt ágæt glæpa-
saga þar sem þjáður lögreglumaður á
samúð lesandans.
Margþjáð lögga
M E N N I N G ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð 23F I M M T U D A G U R 1 9 . M A R S 2 0 2 0