Fréttablaðið - 25.07.2020, Síða 22

Kona sem ég þekki samdi tónlist fyrir bíómynd. Í myndinni var danssena á brú, en tónlist konunnar átti að vera leikin
þar undir. Þegar hún sá myndina
skömmu fyrir frumsýningu, upp-
götvaði hún að búið var að klippa
tónlistina án hennar leyfis; hún
hafði verið stytt um helming. Í ljós
kom að brúin, sem var sérstaklega
smíðuð fyrir myndina, hafði ekki
verið eins löng og upphaf lega var
planað. Það vantaði víst timbur,
sem kom niður á tónlistinni, án
þess að tónskáldið væri haft með í
ráðum.
Þetta er nokkuð lýsandi fyrir
stöðu kvikmyndatónskálda. Tónlist
í bíómyndum þarf að vera löguð að
kvikmyndinni, ekki öfugt. Og tón-
listin er talin góð, ef áhorfandinn
verður ekki var við hana. Hún er
yfirleitt í þriðja eða fjórða sæti
þegar best lætur.
Góður, vondur og ljótur
Vissulega eru til undantekningar.
Þar á meðal er mynd Sergios Leone,
The Good, the Bad and the Ugly,
meðal annars með Clint Eastwood
í aðalhlutverki. Myndin er frá árinu
1966. Ennio Morricone samdi tón-
listina, en hann lést í byrjun þessa
mánaðar. Tónlistin er óvanalega
veigamikil, og hefur sterkan kar-
akter. Meginstefið er frægt, en það
hljómar eins og væl í sléttuúlfi. Það
samanstendur að mestu af tveimur
nótum með hreinni ferund á milli.
Myndin fjallar um átök þriggja
byssumanna. Stefið táknar þá alla,
en er leikið á mismunandi hljóð-
færi, eða sungið, eftir því hver á
í hlut. Morricone var frumlegur
þegar hann valdi hljóðfæri, og not-
aði líka skothvelli, jóðl og f laut í
tónlistinni. Þessi víði hljóðheimur
er eitt af hans helstu höfundarein-
kennum.
The Good, the Bad and the Ugly
var sérkennileg að því leyti að hún
var klippt eftir tónlistinni, en ekki
öfugt. Enginn skortur var á timbri
þar! Á vissan hátt er myndin eins og
ópera, þar sem merkingarþrungnar
nærmyndir af svip þess aðalleikara
sem á í hlut, koma í staðinn fyrir
einsöng. Og svo er drynjandi hljóð-
færatónlist undir.
Tónlist sem
mun lifa um
ókomna tíð
Jónas Sen skrifar um tónskáldið Ennio
Morricone, sem samdi tónlist við um 400
myndir. Spagettívestrarnir eru þekktastir,
en snilli hans kom við flest svið tilverunnar.
Ennio Morricone er eitt djarfasta, frumlegasta og afkastamesta tónskáld kvikmyndasögulegra tíma og hefur sig í raun langt yfir allar greinar og geira í tónlist yfirleitt. FRÉTTABLAÐIÐ/GETTY
Clint Eastwood með vindil og vafinn í teppi, tengist tónlist og sléttuúlfavæli
Morricones órjúfanlegum böndum, gegnum sígilda spagettívestrana.
Löng og gjöful starfsævi Ennios Morricone
Ennio Morricone var 91 árs þegar
hann lést í Lazio á Ítalíu þann 6.
júlí, en þar fæddist hann 10. nóv-
ember 1928, en svo vanafast var
tilraunagjarna kvikmyndatón-
skáldið að hann sá ekki ástæðu
til þess að flytja frá Ítalíu, jafnvel
þótt Hollywood og heims-
frægðin kallaði.
Morricone hlaut heiðursverð-
laun Óskarsverðlaunaakademí-
unnar 2007, fyrir stórkostlegt
og fjölbreytt framlag til kvik-
myndatónlistar, en þrátt fyrir
sjö tilnefningar til verðlaunanna
sjálfra hlaut hann þau ekki nema
einu sinni, 2015 fyrir tónlistina í
Tarantino vestranum The Hateful
Eight.
Þekktastur verður hann
sjálfsagt alla tíð fyrir afrakstur
samstarfs hans og bekkjabróður
hans, leikstjórans Sergio Leone,
í spagettívestrunum svokölluðu,
en þótt nafn tónskáldsins tengist
villta vestrinu órjúfanlegum
böndum kom hann miklu víðar
við og snerti á flestum sviðum og
tilfinningum mannlegrar tilveru,
til dæmis í myndum eins og Once
Upon a Time in America, The Mis-
sion, The Untouchables, Malèna,
að ógleymdri stórfenglegri tón-
listinni í Cinema Paradiso.
Í TENGSLUM VIÐ PÁFANN,
ÞÁ SAGÐIST MORRICONE
BARA HAFA GRÁTIÐ
TVISVAR Á ÆVINNI. ÞAÐ
VAR ÞEGAR HANN SÁ THE
MISSION FYRST OG ÞEGAR
HANN HITTI FRANS PÁFA.
Jónas Sen
Geimvera og Jesúíti
Morricone samdi tónlistina við
um 400 myndir. Þær eru ekki allar
snilldarverk, eins og til dæmis
frekar slappar hryllingsmyndir á
borð við The Exorcist 2. The Thing
er þó mögnuð, ekki síst fyrir tón-
listina, sem er gædd áhrifamikilli
dómsdagsstemningu. Myndin ger-
ist á Suðurskautinu, en geimvera
herjar á vísindamenn sem eru þar
við rannsóknir, með hroðalegum
afleiðingum.
Fleiri myndir sem nutu hæfi-
leika Morricones eru til dæmis The
Untouchables, In the Line of Fire
og The Mission. Sú síðastnefnda
verðskuldar sérstaka athygli. Hún
fjallar um tilraunir Jesúíta til að
forða frumbyggjum frá því að vera
hnepptir í þrældóm í Suður-Amer-
íku á 18. öld. Jesúítar eru regla innan
kaþólsku kirkjunnar. Margslungin
og grípandi tónlistin er einstaklega
kraftmikil, og lyftir myndinni upp
í hæstu hæðir. Tónlistin fékk þó
ekki Óskarsverðlaunin, og sumir
halda því fram að það sé eitt mesta
hneyksli kvikmyndasögunnar.
Grét bara tvisvar á ævinni
Morricone bjó ætíð á Ítalíu, hann
vildi ekki flytja til Hollywood þegar
hann sló í gegn. Hann var heittrú-
aður kaþólikki. Þegar Jesúítareglan
hélt upp á að tvö hundruð ár væru
frá því að hún fór í gegnum mikil-
vægar endurbætur, samdi hann
stórt tónverk í messuformi. Hann
tileinkaði það Frans páfa, sem er
fyrsti Jesúítinn til að gegna því
embætti.
Í tengslum við páfann, þá sagðist
Morricone bara hafa grátið tvisvar
á ævinni. Það var þegar hann sá The
Mission fyrst og þegar hann hitti
Frans páfa. Margir gráta nú fráfall
meistarans, sem var ekki bara með
mestu kvikmyndatónskáldum sög-
unnar, heldur eitt mesta tónskáldið
í hvaða geira sem er. Minning hans
mun lifa um ókomna tíð.
2 5 . J Ú L Í 2 0 2 0 L A U G A R D A G U R22 H E L G I N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð