Morgunblaðið - 24.10.2020, Síða 8

8 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. OKTÓBER 2020
Hvaða áhrif hefur faraldurinn haft á starf-
semi stofnunarinnar og eftirlitshlutverk
varðskipanna?
„Við upphaf faraldursins voru ferðir varð-
skipanna lengdar og þess gætt að ávallt væri
hægt að hafa eitt varðskip til taks á sjó hverju
sinni. Ferðirnar fóru úr því að vera þrjár vik-
ur í fimm til að tryggja að Landhelgisgæslan
gæti haldið úti öflugu viðbragði á hafinu um-
hverfis Ísland. Núna eru áhafnir skipanna
skimaðar fyrir brottför og með því móti geta
ferðir varðskipanna verið hefðbundnar að
lengd.
Áhafnir varðskipa hafa þurft að sýna var-
kárni þegar farið hefur verið um borð í skip
til eftirlits og einnig hefur verið brugðið á
það ráð að eftirlitið fari fram úr hæfilegri
fjarlægð í góðri samvinnu við skipstjórnar-
menn skipanna. Þannig er og hefur eftirliti út
frá loftförum Landhelgisgæslunnar verið
háttað þannig að sóttvarnir hafa lítil sem eng-
in áhrif haft á eftirlitsstarfsemi flugdeildar.
Hins vegar hefur fjareftirlit fengið aukið
vægi og faraldur sem þessi sýnir þörfina á að
efla þann möguleika Landhelgisgæslunnar
enn frekar.“
Hafa sóttvarnaaðgerðir aukið álagið á
starfsfólk stofnunarinnar?
„Það er óhætt að segja að sóttvarnaaðgerð-
irnar hafi aukið álagið á starfsfólk stofnunar-
innar sem sýnt hefur mikla fórnfýsi við krefj-
andi kringumstæður. Vaktafyrirkomulagi
hefur víðast hvar verið breytt og áhafnir
varðskipanna stóðu sig til dæmis einstaklega
vel þegar ferðirnar voru lengdar úr þremur
vikum í fimm og varðstjórar í stjórnstöð
þurftu einnig að færa fórnir. Sama á við um
þá viðkvæmu starfsemi sem fram fer í flug-
deild Landhelgisgæslunnar. Þar hafa allir
unnið að því markmiði að Landhelgisgæslan
geti starfað með óbreyttu sniði og það hefur
útheimt mikinn aga og skipulag þeirra sem
þar starfa. Að auki hafa starfsmenn Land-
helgisgæslunnar á öryggissvæðinu á Kefla-
víkurflugvelli unnið baki brotnu við að skipu-
leggja fjölmennar komur erlends liðsafla og
útbúið árangursríkt skipulag í kringum sótt-
varnir þeirra. Það er því óhætt að segja að
allir starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafi
staðið sig með miklum sóma við þær snúnu
aðstæður sem uppi hafa verið.“
Hvaða afleiðingar myndi það hafa ef smit
kæmi upp á varðskipi eða hjá þyrluáhöfn?
„Starfsemi varðskipanna og flugdeildar-
innar er viðkvæm eins og gefur að skilja. Til
að mynda er úr takmörkuðum hópi að velja
þegar kemur að þyrluflugmönnum, sigmönn-
um og spilmönnum þannig að einstaklega
mikilvægt er að vernda þessa hópa svo björg-
unargeta Landhelgisgæslunnar haldist
óbreytt.“
Hefur þú haft áhyggjur af því að slíkt gæti
gerst?
„Við megum alveg eiga von á því að smit
komi upp í þyrlu- eða varðskipsáhöfn á næstu
mánuðum miðað við það sem hefur gerst ann-
ars staðar. Ég hræðist aftur á móti ekki af-
leiðingarnar fyrir björgunargetu Landhelg-
isgæslunnar ef horft er til þeirra áætlana sem
við höfum unnið eftir. Það er afar mikilvægt
að sofna ekki á verðinum og halda áfram á
sömu braut.“
Hefur haft áhrif á starf Gæslunnar, segir Georg Lárusson
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
S
óttvarnasvið kynnti lands-
áætlunina og hélt æfingu í
öllum heilbrigðisumdæmum
á landinu í kjölfar útgáfu
hennar en hún var mótuð með að-
komu fjölda ríkisstofnana, segir Íris
Marelsdóttir, verkefnisstjóri á sótt-
varnasviði hjá landlæknisembætt-
inu. Að mótun landsáætlunar komu
meðal annars fulltrúar almanna-
varnadeildar ríkislögreglustjóra,
Umhverfisstofnunar, Landhelgis-
gæslu Íslands, Hafnasambands Ís-
lands og Samgöngustofu.
„En svo gerist það í vetur að það
kemur Covid og þá drifum við okkur
í að gera leiðbeiningar fyrir hafnir
og skip. Þær voru gerðar í vor og
voru síðast uppfærðar í september.
Þessi tvö skjöl (landsáætlunin og
leiðbeiningarnar) eru grunnurinn.
[…] Alltaf þegar vaknar grunur um
smit þá fylgjum við þessu,“ segir Íris
og bætir við að það sé gott samstarf
við Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi
í málaflokknum. Þá séu haldnir viku-
legir leiðbeininga- og upplýs-
ingafundir, en þangað mæta einnig
öryggisstjórar skipaflutningafyrir-
tækja.
Gæslan sér um samskiptin
Komi til þess að það verði grunur
um smit um borð í skipi „þá er það
alltaf þannig að viðkomandi skip-
stjóri lætur Ladhelgisgæsluna vita.
Skipstjóra ber að tilkynna grun,
hvort sem það er stórt eða lítið
skip,“ útskýrir Íris og bætir við að
það sé Landhelgisgæslunnar að gera
landlæknisembættinu viðvart.
Þetta segir einnig Georg Lár-
usson, forstjóri Landhelgisgæsl-
unnar, spurður um hlutverk stofn-
unarinnar er koma upp tilvik þar
sem er grunur um smit um borð.
„Stjórnstöð Landhelgisgæslunnar
annast samskipti við áhafnir skipa í
slíkum tilfellum og hefur milligöngu
um samskipti við landlæknisemb-
ættið og önnur heilbrigðisyfirvöld í
landi auk annarra sem að málinu
koma.“ Við bætist, ef skipið er að
koma að utan að þá „ber að senda
Landhelgisgæslunni sérstaka heil-
brigðisyfirlýsingu sem undirrituð er
af skipstjóra eða skipslækni og get-
ur gefið upplýsingar um hugsanlegt
Covid-19-smit um borð. Skipum er
óheimilt að koma til hafnar nema
umræddar upplýsingar berist.“
Stjórnstöð leiðir málið
Þegar landlæknisembættinu hefur
borist tilkynning um smit eða grun
um smit er næstu skrefum lýst í leið-
beiningum, að sögn Írisar. „Við upp-
lýsum hlutaðeigandi umdæmislækni
og biðjum um samþykki fyrir því að
skipið megi koma til hafnar. Því ef
það er vitlaust að gera í þessari höfn,
segjum að það sé mikið smit í gangi
eins og þegar kom skip á Grundar-
tanga um daginn, þá er beðið um
samþykki fyrir því að það komi til
hafnar. Síðan er lið sent niður að
skipshlið og skimað. Síðan þarf skip-
ið að bíða þar til niðurstaða liggur
fyrir og ef allir eru neikvæðir geta
þeir farið. […] En ef þeir eru já-
kvæðir fara allir í einangrun og eftir
það tekur Covid-göngudeildin við.
Nákvæmlega sama fyrirkomulag
var sett í gang þegar Valdimar kom
til Njarðvíkur, þegar 14 voru um
borð og allir jákvæðir, þá koma þeir
að landi og allir vita að þeir séu að
koma að landi. Það er stjórnstöð
Gæslunnar sem leiðir alltaf málið,“
útskýrir hún.
Spurð hvort þetta fyrirkomulag
hafi virkað vel, svarar Íris því ját-
andi. „Þetta fyrirkomulag hefur
virkað vel. Útgerðin hefur verið að
ýta við okkur og fá þessa einkenna-
lausu sýnatöku, en á móti hafa þeir
lagt hart að sínum sjómönnum að
haga sér eins og í sóttkví dagana áð-
ur en þeir fara á sjó, sérstaklega ef
þeir eru að fara langt og verða lengi
í burtu.“
Er Georg er spurður hvernig
Landhelgisgæslunni hafi tekist að
takast á við verkefni af þessum toga,
segir hann að „samstarf við áhafnir
skipa, útgerðir, umboðsmenn og við-
eigandi yfirvöld hefur verið til fyrir-
myndar. Við hjá Landhelgisgæsl-
unni skynjum að áhafnir báta og
skipa gæti fyllstu varúðar um borð í
slíkum tilfellum og það er okkar
upplifun að ráðleggingum sé fylgt til
hins ýtrasta. Vakni grunur um smit
um borð er viðkomandi einangraður
frá öðrum í áhöfninni.“
Málafjöldinn um 900
Þá hefur stjórnstöð Landhelgis-
gæslunnar komið að 19 tilvikum þar
sem grunur hefur verið um kórónu-
veirusmit og voru 11 skipanna ís-
lensk, en heildarmálafjöldi sem
tengist farsóttinni er orðinn tæplega
900, að sögn Georgs. „En megnið
tengist sendingu og móttöku á
heilsufarsyfirlýsingunni. Þá hefur
Landhelgisgæslan veitt aðstoð við
að koma sýnum og fólki á milli staða
vegna farsóttarinnar.“
Skyldi sjómaður verða alvarlega
veikur vegna kórónuveirusmits,
gæti þurft að flytja viðkomandi í
miklum flýti til viðeigandi aðhlynn-
ingar. Spurður hvort þyrla á vegum
Landhelgisgæslunnar gæti flutt
slíkan einstakling, svarar Georg:
„Já, unnið er eftir sérstökum leið-
beiningum Embættis landlæknis um
sjúkraflutninga. Almenna reglan hjá
þyrluáhöfnum Landhelgisgæsl-
unnar er að viðhafa ávallt grundvall-
arvarúð gagnvart sýkingum við alla
sjúklinga. Ef grunur leikur á að
sjúklingur sé með Covid-19 þarf
áhöfnin að klæðast sérstökum hlífð-
arbúnaði.
Þyrlulæknar í samvinnu við stýri-
menn Landhelgisgæslunnar, sem
eru menntaðir í sjúkraflutningum,
unnu þar að auki sérstakt Covid-19
verklag fyrir bæði þyrlur og flugvél.
Þar er gerður greinarmunur á því
hvernig skal annast flutning á sjúk-
lingi með eða án einangrunarhylkis.
Verklagið tekur einnig á hlífðarbún-
aði þyrluáhafnarinnar, en til dæmis
ef verið er að flytja sjúkling án ein-
angrunarhylkis, þá eru grímur,
hlífðargleraugu, sloppur og hanskar
til reiðu í þyrlunni og sérstakar leið-
beiningar þess efnis hvernig skal
klæða sig í og úr hlífðarbúnaði. Þyrl-
urnar eru svo sótthreinsaðar sér-
staklega eftir hvert flug.“
Fyrsta skref að tilkynna
smit til Landhelgisgæslunnar
Smitvarnir um borð í
skipum byggjast á
landsáætlun um sótt-
varnir hafna og skipa,
sem kom út 2017, og
er einnig að finna á vef
landlæknisembættisins
sérstakar leiðbeiningar
fyrir hafnir og skip.
Fyrsta skref þegar
grunur vaknar um smit
um borð er að skip-
stjóri láti Landhelgis-
gæsluna vita. Þyrlur
Gæslunnar eru færar
um að flytja veika
áhafnarmeðlimi, skyldu
þeir vera sýktir af kór-
ónuveirunni.
Morgunblaðið/Eggert
Íris Marelsdóttir, verkefnastjóri á sviði sóttvarna hjá Embætti landlæknis.
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Georg Lárusson, forstjóri Landhelgisgæslunnar.
Morgunblaðið/Halldór Sveinbjarnarson
Sýnataka framkvæmd á hafnarbakkanum. Enginn fer frá borði á meðan.