Málfríður - 15.05.2002, Page 24

forna hafi kunnátta í einu germönsku máli
nægt til að menn gátu gert sig skiljanlega
hvar sem var á germönsku málsvæði. Ein-
stök forngermönsk mál voru því að ýmsu
leyti ekki ólíkari hvert öðru en mismun-
andi mállýskur sama tungumáls.
Hins vegar kemur babb í bátinn þegar
valska, latína, gríska og hebreska eru
nefndar til sögunnar. Sama á við um um
írsku eins og meðal annars kemur fram í
Laxdælu (sbr. Helgi Guðmundsson
1997:36—39). írska er framandi tungumál,
óskiljanlegt norrænum mönnum sem ekki
hafa lært það. Einn af þeim fáu sem getið
er um að það hafi gert var Olafur pá, enda
hæg heimatökin þar sem hann nam írsk-
una af vörum Melkorku, móður sinnar.
Fornenskt faðirvor
Svo að þessi umræða verði ekki of óhlut-
bundin er tilvalið að birta hér örlítið sýn-
ishorn af fornenskum texta með íslenskri
þýðingu undir hverri línu. Þar með verða
hin miklu líkindi þessara tveggja mála og
hinn smávægilegi munur á þeim ef til vill
ögn áþreifanlegri. Textinn að neðan, for-
nensk þýðing á faðirvorinu, er frá 9. öld.
Fæder úre, þú þe eart on heofonum,
faðir vor þú sem ert á himnum
Þótt Egill
Skalla-Grímsson
hefði tæplega
verið uppnæm-
ur fyrir guðs-
orði flutti hann
sjálfur dýrt
kveðnar vísur á
Englandi og
virðist þarlend-
um hafa fallið
þær vel.
sí þín nama gehálgod, tóbecume þín ríce,
sé þitt nafn helgað til komi þitt ríki
geweorþe þín willa on eorþan swá swá on
heofonum.
verði þinn vilji á jörðu svo svo á
himnum
Urne gedæghwámlícan hláf syle ús tó dæg
vorn daglegan hleif sel oss í dag
and forgyf ús úre gyltas swá swá wé for-
gyfaþ úrum gyltendum
og fyrirgef oss vorar skuldir svo svo vér fyrir-
gefum vorum skuldunautum
24
and ne gelæd þú ús on costunge ac álýs ús
of ýfele.
og né leið þú oss í freistniheldur leys oss
af illu
Flest eru orðin mjög áþekk samsvarandi
orðum í íslensku. Eitt og annað er þó frá-
brugðið. Orðið gedœghwámlícan er þannig
nokkuð framandlegt við fyrstu sýn en þar
eð það stendur með hláf, sem er sama orð-
ið og íslenska hleifur, ætti merking orða-
sambandsins (‘daglegt brauð’) fljótlega að
renna upp fyrir þeim sem heyrir það.
Orðmyndin syle er boðháttur sagnarinnar
sellan sem samsvarar íslensku sögninni selja
(einnig til í merkingunni ‘gefa’). Lýsingar-
hátturinn gehálgod er dreginn af sömu
sögn og íslenska sögnin helga, helgast þótt
orðmyndunin sé önnur. Einu orðin í þess-
um texta sem æda má að séu Islendingi
óskiljanleg með öllu, nema hann hafi sér-
staklega lagt sig eftir að læra fornensku,
eru gyltas, gyltendum og costunge. Þó ætti að
vera hægt að átta sig á merkingu þeirra af
samhenginu.
Vera kann að Aðalsteinn konungur hafi
farið með þessa bæn á undan orustunni á
Vínheiði þótt Egluhöfundur (var það ekki
Snorri Sturluson?) þegi um það. Olíklegt
er hins vegar að sjálfur hafi Egill verið bú-
inn að læra faðirvorið þótt hann hafi látið
sér lynda prímsigninguna til málamynda.
Tæpast hefði skáldið sem orti Sonatorrek
gefið mikið fyrir þennan útlenda leirburð
hvort eð er. Hitt er annað mál að ef ís-
lenski víkingurinn hefði heyrt Aðalstein
konung eða einhveija aðra kristna kveif
þylja bænina á fornensku hefði það ekki
átt að vefjast fyrir honum að skilja hana
eftir orðanna hljóðan, enda þótt honum
hefði ef til vill ekki verið innihaldið skap-
fellt.
Þæt mælede mín módor
Þótt Egill Skalla-Grímsson hefði tæplega
verið uppnæmur fyrir guðsorði flutti hann
sjálfur dýrt kveðnar vísur á Englandi og
virðist þarlendum hafa fahið þær vel.Vafa-
samt má þó telja að enskur ljóðaunnandi
hefði treyst sér til að þýða þann skáldskap
fyrirvaralaust þrátt fyrir að málunum svip-
aði saman. Öðru gegnir um vísuna al-
kunnu sem Egill orti þegar hann var sjö
vetra (sbr. ÍF 2:100-101):