Vinnan - 01.11.1986, Síða 3

OFT HEYRAST óánægjuraddir um að seint gangi
að bæta aðbúnað og öryggi á vinnustöðum. Lesend-
ur „Vinnunnar“ hafa séð margar ályktanir frá þing-
um verkalýðssamtaka sem tala sínu máli um þetta.
Ein sú eindregnasta sem ég hef séð var samþykkt á
þingi Málm- og skipasmíðasambandsins í vor. Þar
var ítarlegur kafli um vinnuvernd og dregin ófögur
mynd af vinnustöðum málmiðnaðarmanna og
heilsuspillandi áhrifum þeirra. í ályktun þingsins
segir m.a. um ástæðurnar. „Þar má nefna óhentugt
vinnuhúsnæði og vélar, skort á heppilegum verk-
færum og tækjum, lélega og ranga stjórnun og
skipulag, gamaldags viðhorf til vinnustaðanna,
ónóga loftræstingu, hávaða, mengun og það sem er
einna alvarlegast; stjórnendur og starfsmenn halda
ekki vöku sinni um vinnuvernd, eru samdauna ást-
andinu.“
Vinnuvernd:
Arangur háður áhuga
verkcuolksins og félaga
Pama kemur fram sjálfs-
gagnrýni sem er ítrekuð víðar í
ályktuninni og einnig beinist
hörð gagnrýni að atvinnurek-
endum („Þeir eru staðir og
stympast á móti hverri tilraun
sem miðar að bættu ástandi á
vinnustöðum") og Vinnueftir-
liti ríkisins. (,,Á Vinnueftirlitið
verður að ýta varðandi nám-
skeið fyrir trúnaðarmenn ör-
yggismála") Tillögur til úrbóta
miðast svo einkum við að félög-
in taki sér tak: „Kosnir verði ör-
yggistrúnaðarmenn á hverjum
vinnustað, . . . starfsmenn
verkalýðsfélaganna sinni sér-
staklega aðbúnaðarstarfinu á
vinnustöðum, . . . efnt verði til
upplýsingaherferðar á vinnu-
staði um aðbúnaðarmál . . .
læknisskoðun verði skipulögð
af verkalýðsfélögum."
Ég held að það sé rökrétt að
álykta að árangur í vinnu-
verndarmálum sé einkum háð-
ur áhuga og framtaki verka-
fólks og samtaka þeirra. Petta
er líka viðurkennt í lögum um
aðbúnað, hollustuhætti og ör-
yggi á vinnustöðum. Þeim er
ætlað að, ,, . . . tryggja skilyrði
fyrir því, að innan vinnustað-
anna sjálfra sé hægt að leysa
öryggis- og heilbrigðisvanda-
mál, í samræmi við gildandi
lög og reglur.“ Þess vegna eru í
lögunum ákvæði um að starfs-
menn skuli kjósa sér öryggis-
trúnaðarmann og atvinnurek-
endur tilnefna öryggisvörð séu
10 starfsmenn eða fleiri á
vinnustaðnum.
í „Reglum um heilbrigðis- og
öryggisstarfsemi innan fyrir-
tækja“ er líka treyst á frum-
kvæði frá starfsmönnum og fé-
lagslegum trúnaðarmönnum
þeirra ætlað að koma kosningu
öryggistrúnaðarmanns í kring.
Og þar er lýst í hverju starf ör-
yggistrúnaðarmanna- og varða
á að vera fólgið, s.s. að gæta
þess að vélar tæknibúnaður,
hættuleg efni og starfsaðferðir
stofni ekki lífi og heilsu starfs-
manna í hættu, öryggisbúnað-
ur og persónuhlífar séu til stað-
ar í góðu ástandi, starfsmenn
fái nauðsynlega fræðslu og
þjálfun og að tilkynninga-
skyldu um vinnuslys sé sinnt.
En hvers vegna verðum við
að treysta svo mjög á framtak
verkafólks og verkalýðsfélaga
við að leysa vinnuverndarverk-
efni? Hafa atvinnurekendur
ekki áhuga á þeim — og er
Vinnueftirlitið máttlaust?
Þessu verður að svara með
bæði og. Eigendur og stjórn-
endur ýmissa fyrirtækja hafa
sýnt skilning á öryggis- og að-
búnaðarmálum og gert átak á
vinnustöðum sínum. Þetta hef-
ur einkum gerst á vinnustöð-
um þar sem viðurkennt er að
störfin eru varasöm, s.s. við
hafnarvinnu, stóriðju og meiri
háttar verktakaframkvæmdir.
En þegar á heildina er litið
verður ekki vart mikils frum-
kvæðis atvinnurekenda í
vinnuverndarmálum. Raunar
ótrúlega litils þegar þess er
gætt hve stjórnun, framleiðni
og skipulag er orðið mikið við-
fangsefni í atvinnurekstri og
augljóst að góð vinnuskilyrði
hafa mikil áhrif á hvernig fyrir-
tæki gengur.
En hvað með Vinnueftirlitið?
Getur það ekki bætt úr glopp-
unum, gert vinnustaði lands-
ins góða og örugga? Þótt oft sé
ýjað að því í ræðum, sem fluttar
eru á vettvangi verkalýðshreyf-
ingarinnar, og í ályktunum,
sem þaðan koma, að stjórnvöld
og stofnanir eigi að bjarga hlut-
unum þá held ég nú að reynsl-
an hafi kennt mönnum að valt
er að treysta um of á þá leið. Hér
er ekki rúm til að fara í saum-
ana á orsökum þess. Ég minni
aðeins á að Vinnueftirlitið hef-
ur aðeins einn vinnueftirlits-
mann í hverju kjördæmi til að
heimsækja vinnustaði þar
(bændabýli meðtalin) og gera
þar úttekt, leiðbeina um úr-
bætur eða setja fram kröfur um
þær sé ástandið ekki í sam-
ræmi við lög, reglur og reglu-
gerðir. Og á Reykjavíkursvæð-
inu eru aðeins fimm menn i
þessu.
Enda þótt Vinnueftirlitið hafi
sína starfsáætlun um eftirlit á
vinnustöðum og annað er mik-.
ilvægt að einnig sé til þess leit-
að af verkafólki. Þess vegna
ætla ég að nota það sem eftir er
af plássi á síðunni til að gefa
stutt yfirlit um hvað stofnunin
gerir þannig að lesandinn sjái
hvað hann getur sótt þangað.
Vinnueftirlitið aðstoðar þá
sem vinna að bættu starfsum-
hverfi með því að
— veita upplýsingar og
fræðslu
— gera mælingar og annast
úttekt á vinnuskilyrðum
— leiðbeina um hvernig
hægt er að bæta vinnu-
skilyrði og auka öryggi á
vinnustöðum.
Einfaldasta leiðin til að leita
upplýsinga er að sjálfsögðu að
hringja og ræða við þá sem eiga
að hafa svörin eða þekkja leið
til að útvega þau. Það er líka
hægt að biðja um heimsókn
vinnueftirlitsmanna og/eða
sérfræðings sem hefur þekk-
ingu á viðfangsefninu. Og það
er líka hægt að biðja um að fá
send gögn, fá menn á fund á
vinnustað, jafnvel námskeið.
Áðurnefnt eftirlit á vinnu-
stöðum er einkum fólgið í
reglubundnum heimsóknum
vinnueftirlitsmanna á vinnu-
staði. Svo fáein dæmi séu
nefnd getur eftirlitið beinst að
— lofthæð og loftræsting
— birtu og lýsingu
— hávaða, mengun og
varasömum efnum
— öryggisbúnaði véla og á
varasömum stöðum
— vinnuhúsnæði, matar- og
kaffistofu, snyrtingu
— réttindum vinnuvéla-
stjóra
Sé eitthvað athugavert við
þetta eða annað er leiðbeint
um hvaða úrbætur þurfi að
gera og hvernig. Frestur til að
gera nauðsynlegar úrbætur er
mislangur eftir því hver hætta
er á ferðum. Ávallt er reynt að
ná góðu samstarfi við stjórn-
endur og starfsmenn fyrir-
tækja þannig að ekki þurfi að
koma til þvingunaraðgerða.
Hverjum sem er er heimilt að
leita eftir þjónustu Vinnueftir-
litsins. En æskilegast er að
sjálfsögðu að starfsmenn og
stjórnendur á vinnustöðum
sýni árvekni og leysi málin með
samstarfi á staðnum. Hafi
starfsmenn yfir einhverju að
kvarta í sambandi við vinnu-
skilyrði og öryggi eiga þeir að
snúa sér til öryggistrúnaðar-
manns síns hafi hann verið
kosinn. Hann reynir síðan að
leysa málið i samstarfi við ör-
yggisvörð eða verkstjóra/
stjórnanda. Stundum þarf
samþykki atvinnurekandans
að koma til. Svo fer það eftir
eðli málsins og framvindu
hvort menn kjósa að leita að-
stoðar Vinnueftirlitsins.
Til glöggvunar skulum við
svo að lokum líta á samþjappað
yfirlit um hvernig Vinnueftir-
litið skiptist í deildir og það
helsta sem gert er í hverri um
sig. Það skýrir væntanlega
frekar hvert er best að snúa sér
með ólík mál.
Almenn skrifstofa annast af-
greiðslu, umsjón með fjármál-
um, útgáfu, fræðslu og dreif-
ingu gagna.
EftirlitsdeilcL annast reglu-
bundið eftirlit með vinnustöð-
um, starfsemi og tækjabúnaði
sem stofnuninni er falið að lita
eftir, úttekt og skýrslugerð
vegna vinnuslysa og námskeið
fyrir stjórnendur minni farand-
vinnuvéla. Eftirlitsstarfið
skiptist á átta umdœmi.
Tbeknideild veitir sérfræði-
þjónustu í sambandi við örygg-
isbúnað véla, tækjabúnað.
persónuhlífar og ýmsar verk-
legar framkvæmdir. Gefur um-
sögn um teikningar af nýju
vinnuhúsnæði og vegna breyt-
inga.
Hollustuháttadeild annast
mælingar á mengun og hávaða
og leiðbeinir um varnir gegn
heilsuspillandi áhrifum sem
fólk getur orðið fyrir á vinnu-
stöðum.
Atvinnusjúkdómadeild
annast skráningu og flokkun
vinnuslysa og atvinnusjúk-
dóma, rannsóknir á likamlegu
sliti og atvinnusjúkdómum og
leiðbeiningar um heilsuvernd.
Efnafrœðideild fjallar um
meðferð og merkingar eitur-
efna og annarra varasamra
efna og annast leiðbeiningar til
fyrirtækja og starfsmanna sem
þau nota.
Allar deildir annast einhvers
konar fræðslu- og leiðbeininga-
starf bæði í sambandi við eigin
verkefni, námskeið, útgáfu og
vinnustaðafundi. Vinnueftirlit-
ið gefur út fréttabréf, Leiðbein-
ingabæklinga, veggspjöld og
handbækur og dreifir slíku efni
yfirleitt ókeypis til þeirra sem
það á sérstakt erindi við. Ann-
ars er fræðslu- og útbreiðslu-
starf stofnunarinnar rekið með
ýmsu móti, t.d. er þessi grein
skrifuð í vinnutíma hjá henni.
Vinnueftirlit ríkisins er sjálf-
stæð stofnun sem heyrir undir
félagsmálaráðuneytið. Félags-
málaráðherra skipar einn full-
trúa í stjórn hennar og átta
samkvæmt tilnefningu aðila
vinnumarkaðarins. Alþýðu-
sambandið tilnefnir þrjá,
Vinnuveitendasambandið tvo,
Vinnumálasamband sam-
vinnufélaga einn, Bandalag
starfsmanna ríkis og bæja einn
og Samband islenskra sveitar-
félaga einn.
Ég vék í upphafi að nauðsyn
þess að verkafólk sýndi frum-
kvæði við lausn vinnuverndar-
verkefna. Það getur birst á
vinnustaðnum — og i því að
hafa samband við Vinnueftir-
litið — og fulltrúa verkafólks í
stjórn þess. Þannig gera menn
sitt til að starf stofnunarinnar
beinist að brýnustu verkefnun-
um.
HörSur Bergmann
skrrfar um
ínnuefHrlit ríkisins
NÓVEMBER 1986
ytnnrmö J