Vinnan - 01.04.1992, Side 14

14
Atvinnuleysi
Harfeur heimur án
Annan hvern miövikudag sækja
Dagsbrúnarmenn atvinnuleysisbæt-
ur sínar á skrifstofu félagsins viö
Lindargötu í Skuggahverfi. Þeir
koma upp stigaganginn, karlar á
öllum aldri og einstaka kona, ganga
að afgreiösluboröinu og segja
kennitöluna. Roskin afgreiöslukona
og önnur yngri fletta í pappírsbunk-
anum og draga út rétta tölvuútskrift
með áfestri ávísun. Atvinnuleysingj-
arnir kvitta fyrir og hverfa á braut,
flestir án þess aö hafa sagt annað
en númerið sitt.
Einn þeirra sem sækir bætur hjá Dags-
brún er Jóel Jónsson, 24 ára og ógiftur.
Hann hann hefur verið án atvinnu í tvo
mánuði eða eftir að honum var sagt upp
hjá Sveini bakara. Þar hafði Jóel unnið í
fimm mánuði. Jóel er veikur, hann þjáist
af þunglyndi og varð að fara á sjúkrahús
í haust og var frá í átta vikur. Þegar hann
kom aftur var búið að ráða annan mann í
starfið og Jóel var sagt upp. Hann fékk
að vinna út uppsagnarfrestinn. Jóel bjó í
leiguhúsnæði en hafði ekki efni á að vera
þar lengur eftir að hann missti vinnuna
og flutti til foreldra sinna.
Hann fær fullar bætur, rétt rúmlega tíu
þúsund krónur á viku.
-Það bjargar mér að fá frítt að borða
hjá mömmu, segir hann. Það er erfitt að
halda sjúkdómnum í skefjum við þessar
aðstæður. Jóel er ekki á íyfjum en fer í
samtalsmeðferð hjá sálfræðingi einu
sinni í viku og segir það hjálpa sér mik-
ið. Það er samt oft á mörkunum að mað-
ur fari aftur inn. A hverjum degi flettir
Jóel upp á smáauglýsingadálkum DV og
skoðar atvinnutilboðin. I þau skipti sem
hann hefur sótt um fær hann engin svör.
Hann veit ekki hvað tekur við og eftir
tvo mánuði á bótum er átak að herða sig
upp í bjartsýni.
Aldrei fleiri atvinnulousir
Jóel er einn af fjölmörgum sem þessar
vikur og mánuði ganga um atvinnulausir.
I verkalýðsfélögum verða menn að leita
aftur til sjötta áratugsins til að finna sam-
bærilegt atvinnuleysi. Halldór Bjömsson
hjá Dagsbrún segir atvinnuleysið alvar-
legra en fólk haldi.
-Það er hættumerki þegar svona margt
ungt fólk er farið að ganga um atvinnu-
laust. Það er útbreidd skoðun að það sé
aðallega eldra fólk sem missir vinnuna.
Það er ekki tilfellið hjá okkur. Sam-
kvæmt athugun sem við létum gera eru
yngri menn meginhluti þeirra sem eru á
skrá, segir Halldór.
Af þeim sem voru á atvinnuleysisskrá
hjá Dagsbrún í byrjun mars voru 112
menn 35 ára og yngri á móti 36 atvinnu-
lausum sem voru eldri en 50 ára. Samtals
voru 212 mönnum greiddar bætur í byrj-
un mars en hálfum mánuði áður voru
174 á skrá.
Ingibjörg R. Guðmundsdóttir formað-
ur Landssambands íslenskra verslunar-
manna minnist þess að fyrir rúmum ára-
tug þegar hún starfaði hjá Verslunar-
Jóel Jónsson hefurflett upp á smáauglýs-
ingadálki DV í tvo mánuði, árangurslaust.
mannafélagi Reykjavíkur hafi átta eða
níu konur verið skráðar á atvinnulausar.
-Við vorum miður okkar þá. En núna
skipta þeir hundruðum sem eru á at-
vinnuleysisskrá hjá VR.
Landsamband íslenskra verslunar-
manna heldur ekki skrá yfir þá félags-
menn sem eru án atvinnu. Það hefur
aldrei þurft að halda skrá því að atvinnu-
leysi hefur aldrei verið almennt eða við-
Eftir Pál Vilhjál msson
Mynd: Róbert
varandi. Ingibjörg hefur fullan hug á að
taka upp skráningu á atvinnulausum fé-
lagsmönnum hjá einstökum verkalýðsfé-
lögum verslunarmanna.
Kunnum ekki að vera atvinnulaus
-Atvinna er ekki bara spuming um að
afla fjár. Vinnan gefur fólki merkingu og
á vissan hátt er hún aðgöngumiði að
samfélaginu og einn mikilvægasti þáttur-
inn í menningu okkar.
Þetta segir Sigurður Júlíus Grétarsson,
lektor í sálfræði við Háskóla íslands.
Hann bendir á að þegar fólk er spurt í
rannsóknum hvort það myndi hætta að
vinna ef það yrði milljónerar í einu vet-
fangi, til dæmis með því að vinna í
happadrætti, þá svari fjórir af hverjum
fimm að þeir myndu ekki gera það.
-íslendingar kunna ekki að vera at-
atvinnu
vinnulausir. Þeir kunna að vinna tvöfalda
vinnu, en ekki að vera atvinnulausir, slær
Ingibjörg R. Guðmundsdóttir föstu.
Hún þekkir dæmi af fólki sem hefur
þurft að leita sér aðstoðar vegna þess á-
lags sem því fylgir að vera atvinnulaust.
Að missa atvinnuna er persónuleg og
andstyggileg reynsla.
Sigurður Júlíus Grétarsson segir það
þekkta staðreynd erlendis að atvinnuleysi
komi niður á samskiptum fólks og fé-
lagslífi. Fylgifiskar langvarandi atvinnu-
leysis eru þunglyndi, firring og ofbeldi.
Sigurður telur ólíklegt að Islendingar
muni bregðast á annan hátt við langvinnu
atvinnuleysi en aðrar þjóðir.
Aukin harka atvinnurekenda
Það atvinnuleysi sem nú er að festa
rætur virðist ætla að hafa þau áhrif að
leikreglurnar í samskiptum launþega og
atvinnurekenda breytist. Sumir atvinnu-
rekendur nota bága stöðu launafólks til
að hindra að starfsmenn njóti samnings-
bundinna réttinda og jafnvel að lækka
launin.
-Það er meira um hótamir hjá atvinnu-
rekendum en áður, segir Guðmundur Þ.
Jónsson, formaður Iðju. Hann segir fólk
veigra sér við að sækja rétt sinn vegna
hræðslu við að missa starfið.
-Það er allt annar tónn hjá atvinnurek-
endum en áður. Allar túlkanir á reglum
og samningum hafa harðnað undanfarið,
segir Ingibjörg R. Guðmundsdóttir. Hún
segist ennfremur hafa vitneskju um að
atvinnurekendur hafi sagt starfsmönnum
upp og ráðið nýtt fólk í sömu störf en á
lægri laun.
Svonefnd gerfiverktaka hefur færst í
aukana og oft er einungis um það að
ræða að ráðningasamingum launþega sé
breytt til hagsbóta fyrir atvinnurekendur
en launþegar missi réttindi. Einkum er
þessi háttur algengur í iðnaði. Að sögn
Grétars Þorsteinssonar formanns Tré-
smíðafélags Reykjavíkur fer það mjög
vaxandi að atvinnurekendur vilji gera
launþega að undirverktökum. Grétar seg-
ir engan vafa á að þetta fyrirkomulag
skerði verulega kjör launþega. Upp á
síðkastið hafi borið á því að stórir at-
vinnurekendur breyti ráðningasamning-
um og geri starfsmenn að réttindalausum
undirverktökum. Grétar vill ekki nefna
nein nöfn að svo komnu máli, segir að
þetta verði tekið upp í samningum við
vinnuveitendur og reynt að fá þá til að
stemma stigu við þróuninni.
-Ef ekki tekst að semja við atvinnurek-
endur um þetta atriði tökum við saman
svartan lista yfir þau fyrirtæki sem taka
upp þetta fyrirkomulag, segir Grétar.
VINNAN