Vinnan - 01.04.1992, Page 16

Atvinnuleysi
-Menn tala um aö viö skuldum 200
milljaröa í útlöndum, en ég spyr:
Hverjir eru það sem standa fyrir
þessum skuldum? Eru þaö launa-
menn? Nei, þaö er stjórnlaus og viti
firrt fjárfesting þeirra sömu aðila og
æpa á launafólk um aö þaö geti
ekki fengið sómasamlegt kaup
vegna erlendra skulda. Guömundur
J. Guömundsson er ómyrkur í máli
þegar talið berst að atvinnuleysi,
orsökum þess og framtíðarhorfum.
-Atvinnuleysi er ekki hægt að reikna í
peningum, það verður aðeins mælt í ó-
hamingju, brostnum vonum og örvænt-
ingu, segir Guðmundur. Hann er fjarri
því að vera bjartsýnn á framhaldið.
Meinsemdin sem veldur atvinnuleysi
hefur lengi grafið um sig og telur Guð-
mundur hana liggja fyrst og fremst í mis-
notkun fjármagns og röngum fjárfesting-
um. Hann segir það jafnframt rannsókn-
arefni hversu illa hagkvæmni aukinnar
vélvæðingar hefur skilað sér til verka-
fólks.
Sóun á verðmætum
Guðmundur nefnir sem dæmi gífur-
lega fjárfestingu í frystihúsum víða um
land undanfarin ár og áratugi, og -svo er
keyptur frystitogari, húsið verður verklít-
ið því að vinnslan er flutt út á sjó. Frysti-
Atvinnuleysi ekki hægt
reikna í peningum
- segir Guömundur J. Guömundsson, forma&ur Dagsbrúnar
Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Dagsbrúnar: Nýtt ísland örvœntingar, stéttaskiptingar
og áþjánar.
togarar henda 60-70 prósent af aflanum
aftur í hafið; beingarðinum, smáfiskin-
um, lifrinni og í sumum tilfellum got-
unni. Ein og sér getur verið að útgerð
frystitogara standi vel en þjóðhagslega er
þetta hrein geggjun.
Og Guðmundur heldur áfram: -Ein-
stök byggðarlög og fyrirtæki hafa lagt út
í fjárfestingu sem er síst minni og skilar
álíka litlu tilbaka og refaræktin og fisk-
eldið.
Það gerir ástandið erfiðara, að áliti
Guðmundar, að háir vextir leggjast eins
og dauð hönd á atvinnulífið og fiskkvót-
inn hefur minnkað. Guðmundur sér
glögg kreppueinkenni í atvinnulífinu og
telur að ef ekki verði gripið til harðvít-
ugra ráðstafana eigi atvinnuleysi eftir að
stóraukast. -Það er þannig með atvinnu-
leysi, að annaðhvort minnkar það eða
það eykst. Fjögur þúsund á atvinnuleys-
isskrá kalla á aðrar þúsundir.
Guðmundur rifjar upp að síðast þegar
alvarlegt atvinnuleysi blasti við lands-
mönnum hafi á bilinu 4000-6000 íslend-
ingar flúið land til Svíþjóðar og aðrir
þúsund til Ástralíu. Núna er þessi leið
lokuð vegna þess að enga vinnu er að fá í
Svíþjóð. Til Dagsbrúnar hafa leitað ís-
lendingar sem misst hafa vinnuna í Sví-
þjóð og komið heim.
Atvinnuleysisvandinn verður þess
vegna ekki fluttur út, heldur verður að
taka á málum hér heima. Guðmundur sér
ekki nein merki þess að stjórnvöld muni
gera þær ráðstafanir sem duga. Þvert á
nróti lifum við í skammsýni og gerum
ekkert til að takast á við vandann. Fram-
tíðarsýnin er þess vegna ekki falleg. -
Nýtt Island veitir ekki öllum þeim vinnu
sem vilja og í kjölfarið kemur vaxand
stéttaskipting, örvænting og áþján.
Við núverandi aðstæður í atvinnulíf-
inu er oft sagt sem svo að launþegar hafi
um það eitt að velja að falla frá kröfum
um kauphækkun, jafnvel að sætta sig við
kauplækkun, vegna þess að atvinnufyrir-
tæki standi ekki undir kaupgreiðslum.
Guðmundur gefur ekki mikið fyrir þessa
röksemd og bendir á að í Danmörku fái
fiskverkafólk 800 krónur á tímann og
hafnarverkamenn yfir 800 á tímann og
biður menn að skýra þetta áður en þeir
haldi lengra.
-Menn halda að þeir velji næstversta
kostinn með því að fallast á lægra kaup
og halda að þá verði atvinnuleysi bægt
frá. En í raun er þetta versti kosturinn
vegna þess að við fáum hvorttveggja
lægra kaup og aukið atvinnuleysi. Það er
alltaf ætlast til þess að verkafólk gefi eft-
ir, sama hvort rætt er um erlendar skuldir
þjóðarinnar eða stöðu atvinnuveganna.
Eg spyr hvort íslensk verkalýðshreyfing
ætlar að láta þetta yfir sig ganga?
VINNAN