Börn og menning - 01.09.2009, Qupperneq 22

Börn og menning
sjónarhorni. Hér ber að þakka þýðingunni
sem er óvenjulega lifandi og kraftmikil, ég
hef of oft lesið þýddar barnabækur þar
sem málið verður fremur flatt og einkennist
af stöðluðum orðasamböndum. Það sem í
fyrstu virðist vera skaðræðisskepna (og væri
í Disney-heimum ekkert annað en það) fær
líka samúð:
Kyrkislangan Anna Konda vaknaði
skyndilega. Hana hafði dreymt
sama drauminn og hana dreymdi
ævinlega. Um það hvernig hún
synti með mömmu sinni í yndislegu
og hlýju Amazon-fljótinu innan
um pírana-fiska, krókódtla,
eiturslöngur og aðra góða vini, og
var kát og glöð. Og það hvernig
hún var veidd í net eina nóttina,
dregin upp úr vatninu og flutt til
annars lands þar sem alltaf var
ískalt og þar sem hún hafnaði í
gæludýraverslun. (bls. 149).
Sá sem eignast slönguna svo er versti
óþokkinn í bókinni (en hún sleppur frá
honum niður í klóakið), herra Þráinn, sem
er milljónamæringur eftir að hafa stolið
uppfinningu frá einhverjum aumingjans
uppfinningamanni. Hann ekur um á
Hummer-jeppa og minnir mjög á íslenskan
útrásarvíking.
Fyrir peningana sem herra Þráinn
hafði grætt á uppfinningunni
byggði hann stóra húsið með
bílskúrunum þremur og keypti
sér Hummer. Hummer er breiður
og grimmilegur bíll sem var
framleiddur til notkunar í stríðum,
og þegar herra Þráinn kom
akandi upp Fallbyssustíginn náði
bílinn næstum þvert yfir báðar
akreinarnar. Auk þess menga
Hummerar alveg hryllilega mikið.
En herra Þráni hefði ekki getað
verið meira sama, því hann kunni
vel við breiða, grimmilega bíla.
(bls. 8).
Gegn græðgi
í barnabókum er auðvitað yfirleitt einhvers
konar siðferðisboðskapur, þó að hann geti
stundum verið margslunginn. Það er augljóst
í þessari bók að hið vonda er fyrst og
fremst græðgin, sem er raungerð í herra
Þráni og spikfeitum sonum hans, Þrymi og
Þresti. Þetta er ekki fyrsta bókin þar sem
græðgi kemur illa út. Ekki er vanþörf á
gæti maður sagt, en því miður er eins og
boðskapur bókanna megi síns lítils gegn
andrúmslofti auðsöfnunnar sem gegnsýrir
allt samfélag okkar. í þessu Ijósi er sérlega
áhugavert að höfundurinn, Jo Nesbo, er
hagfræðimenntaður, en innan þeirra fræða
hefur löngum þótt bæði eðlilegt og gott að
megin markmið hverrar manneskju - ef ekki
meðvitað þá ómeðvitað - sé að hámarka
eigin auð. Og síðan hvenær var eitthvað
rangt við það á íslandi að keyra um á
Hummer?
í heild má segja að sagan sé fremur
hefðbundin; Ktil hetja lendir í vandræðum
með óþokka sem virðast ætla að hafa
betur. En hetjan sigrar, illmennin hljóta
makleg málagjöld og Norðmenn geta
haldið upp á þjóðhátíðardaginn 17. maí
með viðeigandi hætti. Höfundur kryddar
söguna vissulega með ýmis konar óvæntum
vendingum og gríni og vekur athygli lesenda
á ýmsu sem ekki er rætt í dauðhreinsuðu
barnaefni. Kannski má segja að þrátt fyrir
almennt lipurlegan og ferskan texta sé sumt
grínið dálítið þvingað og þreytt og það er
lítil tilfinningaleg dýpt (eða annars konar
vitsmunaleg dýpt) í bókinni. Það er sjálfsagt
heldur ekki ætlunin, og er svosem ekki venja
að barnabækur leggi á djúpið. Bókin virðist
ætluð börnum um og yfir átta ára (hún er
merkt 8+ á kápu), en ég held að börn á
aldrinum sex til tfu ára geti haft af henni
gaman.
Höfundur er stærðfræðingur