Fréttablaðið - 13.04.2021, Side 14

Jóhanna María
Einarsdóttir
johannamaria@
frettabladid.is
Allar hafa þær
klassískan
grunn í hljóð-
færaleik en eru
liðtækar á ýmis
önnur hljóð-
færi. Hér má sjá
Arngerði leika
á keltneska
hörpu. FRÉTTA-
BLAÐIÐ/ERNIR
Þetta er krassandi
efni eins og margt
efni frá miðöldum og
eldra. Í særingarþulunni
er talað um blóðvökva
og að rista menn á hold.
Lilja Dögg
veittu geymd. Þar finnum við nótur
eða naumur sem er forveri nútíma
nótnaskriftar. Einnig höfum við
nýtt okkur bókmenntir eins og
Eddukvæði þar sem eru ekki til lag­
boðar. Þá nýtum við okkur lagboða
sem passa við hryninn í kvæð­
unum. Þannig unnum við með
sagnadansinn um Ingu lífstuttu
fyrir nýju plötuna okkar. Við erum
nýbyrjaðar að semja, en þar kemur
þekking Arngerðar mjög sterk inn
þar sem hún er að útskrifast úr tón­
smíðadeild LHÍ,“ segir Lilja.
Vinnuferlið hjá Umbru er áhuga­
vert og getur eitt lag tekið margar
vikur og mánuði að semja og
útsetja fyllilega. Að sögn Lilju býr
Umbra yfir ákveðnum hljóðheimi
sem bindur saman nýtt efni og
gamalt og gerir þeim kleift að leita
í tónlistararf frá hvaða tíma sem er.
„Við höfum alveg leikið okkur með
vinsæla tónlist eins og No Surprises
með Radiohead og fleira og aðlagað
okkar hljóðheimi. Það er aldrei að
vita nema eitthvað af þessu efni
verði gert opinbert fljótlega,“ segir
Arngerður.
Krassandi og heillandi
Að sögn Arngerðar ætlaði Umbra
að frumflytja tvö glæný tónverk
eftir hana á tónleikum í Norður­
ljósasal Hörpu 18. apríl. „Þá stóð
líka til að flytja Sigurdrífumál
sem við sömdum nýverið saman.
Vegna COVID þurftum við að
fresta tónleikunum fram í maí eða
júní. Annað verkið mitt vann ég úr
fornri og áhrifamikilli særingar­
þulu,“ segir Arngerður.
„Þetta er krassandi efni eins og
margt efni frá miðöldum og eldra.
Í særingarþulunni er talað um
blóðvökva og að rista menn á hold.
Þá höfum við líka flutt lag sem við
unnum úr heimildum um Önnu
Boleyn, eiginkonu Hinriks VIII.
Hann var meðal annars þekktur
fyrir að myrða eiginkonur sínar,
þar á meðal Önnu. Í tónverkinu
lýsir Anna fangelsun sinni og við
verðum vitni að hennar síðustu
andartökum,“ segir Lilja.
Skuggahliðar tónlistarinnar
Umbra merkir skuggi á latínu, en
að sögn voru hinar myrku miðaldir
og skuggi fortíðar fjórmenningun­
um afar hugleikin í upphafsnótum
hljómsveitarinnar. „Þó svo við
séum allar mjög kátar og glaðar þá
leitum við allar í dökku hliðarnar
og fyrsta platan snerist um dimmar
hliðar mannlegrar tilvistar. Í
gegnum aldirnar hafa Íslendingar
verið mun uppteknari af myrkrinu
en ljósinu og í íslenskum hand­
ritum er mikið fjallað um dauða,
djöful og myrkrið. Það er líka tölu­
vert meira krassandi efniviður en
ljósið,“ segir Arngerður.
Nafnið varð órjúfanlegur hluti
af hljómsveitinni þó svo meðlimir
hafi oft stigið út úr skugganum og
unnið með glaðlegra efni. Þar má
til dæmis nefna verk sem þær unnu
upp úr heimildum um greifynjuna
De Dia frá 12. öld sem var trúbador
og samdi gífurlega dramatísk, djörf
og allt að því erótísk ástarkvæði.
Heildræn lífsstílsráðgjöf
Nýjasta viðfangsefni Umbru er
dulspekingurinn, abbadísin,
heimspekingurinn og tónskáldið
Hildegard von Bingen, sem var
uppi á 12. öld. „Hún hefur fylgt
okkur frá upphafi og var mikill
drifkraftur í spuna mjög snemma.
Fyrir stuttu komumst við að því
að hún kallaði sýnirnar sínar
„Umbra viventis luchis“ sem merkir
endurkast hins lifandi ljóss, en þar
öðlast umbra nýja merkingu sem
spegilmynd eða endurkast. Það að
hún noti nafnið á hljómsveitinni
gerði útslagið hjá okkur og við
urðum einfaldlega að vinna meira
með hennar efni. Nafnið okkar er í
hjarta hennar verka. Þessi kona er
stórmerkileg og má segja að ef hún
væri uppi í dag væri hún heildrænn
lífsstílsráðgjafi. Hún fékk sýnir,
vann með lækningajurtir og gerði
stjörnukort. Boðskapur hennar
hljómar meira að segja nútíma
lífsstílsboðskapur. „Sýndu þor til
að kunngera hver þú ert.“ Þetta er
viðeigandi í síbyljunni sem skellur
á okkur daglega, að vinna í sjálfum
sér til að ná tengslum við eitthvað
æðra. Hún var uppreisnarseggur
sem sleit sig úr nunnuklaustri og
stofnaði eigin reglu. Þá gaf hún
þjóðhöfðingjum ráð og predik­
aði þó svo hún mætti það ekki
vegna kyns síns. Þá samdi hún
óheyrilegan fjölda af lagboðum, en
samkvæmt henni var söngurinn
nauðsynlegur til þess að komast í
leiðslu eða trans.
Við erum að fara í samstarf við
Sigríði Sunnu Reynisdóttur sviðs­
hönnuð og ætlum að skapa heild­
rænan og hugvíkkandi tónlistar­
og leikhúsgjörning þar sem þessi
töfranunna fær að skína í öllu sínu
veldi. Þá ætlum við að leika okkur
með ýmislegt eins og ilm, bragð,
ljós og fleira, en á þessum tíma var
meira flæði á milli listgreina en
gengur og gerist í dag,“ segir Lilja.
Slagsíða á þjóðlagaarfi Íslendinga
Umbra fékk nýverið úthlutað úr
starfssjóði listamanna í sex mánuði
og mun á síðari hluta ársins vinna
að nýrri plötu. Áður hefur Umbra
gefið út þrjár plötur á vegum
Dimmu. „Að sjálfsögðu erum við
duglegar að leita í fornan íslenskan
arf og verður nýja platan okkar,
sú fjórða, aðallega unnin upp úr
íslensku efni,“ segir Arngerður.
Lilja bætir við að þar muni þær
skoða kvenlegar hliðar á þjóðlaga­
arfinum. „Við ætlum að draga upp
úr skúffunum efni eftir Guðnýju
Jónsdóttur sem átti hörmulega
ævi. Einnig munum við nýta efni
eftir Látra­Björgu sem var mikill
lífstöffari og sjókona. Einnig kemur
Skáld­Rósa við sögu. Svo munum
við draga sagnadansana fram í
dagsljósið en þeir eru hluti af 14.
aldar kveðskap þar sem söguhetj­
urnar eru oft konur. Þá munum við
vinna með kvæði um Ingu lífstuttu
og Ásukvæði. Plötuna vinnum við
með Ragnheiði Jónsdóttur tón­
meistara sem tekur upp lögin en
núna erum við á fullu að kokka upp
efnið, krydda, bæta, breyta, endur­
vinna og henda,“ segir Lilja.
„Þetta gamla efni er ótrúlega
merkilegt og býður upp á enda­
lausa möguleika. Platan á að koma
út í byrjun næsta árs og það má
með sanni segja að við förum
óhefðbundnar og fjölbreyttar
leiðir á þessari nýju plötu. Við
tökum bæði óþekkt efni og þekkt
þjóðlög og endurvinnum á allt
annan hátt en aðrir hafa gert. Þar
má til dæmis nefna Grafskrift, sem
margir kórsöngvarar þekkja vel, en
þar leyfum við okkur að feta nýjar
slóðir,“ segir Arngerður.
Tónlistin hentar okkur
Lilju þykir heillandi hvað þetta
gamla efni er opið til sköpunar.
„Tónmálið er oft á tíðum einfalt
en samt skiljanlegt og aðgengilegt.
Okkur finnst mikilvægt að halda
á lofti þessum gamla arfi, lýsa upp
menningarverðmæti og læra um
það hvaðan við komum.
Það er ekki bara að efnið hentar
okkur, heldur hentum við sem
tónlistarmenn líka þessari týpu
af tónlist. Sem söngkona þá finn
ég að röddin mín skilar sér vel í
þessari tónlist. Guðbjörg Hlín,
fiðluleikarinn okkar, er einn­
ig menntuð í upprunatónlist,
Alexandra er tónlistarfræðingur og
hefur mikið skoðað þetta tímabil.
Sömuleiðis var Arngerður að spila
í Voches Thules og fór þá fyrst að
spá í þessari tegund tónlistar,“ segir
Lilja. Arngerður bætir þá við: „Ég
var organisti og minn bakgrunnur
er píanó og orgel. En með Umbru
þá fer ég að spila á keltneska hörpu,
sem er eitthvað sem ég hef aldrei
lært á. Það er mjög skemmtileg
áskorun.“
Tæknilegur nördaskapur
Umbra notar oft áhugaverðar og
jafnvel að því er virðist ósamstæðar
hljóðfærasamsetningar til þess að
skapa einstakan hljóðheim þar
sem gamli og nýi tíminn mætast á
sameiginlegum grundvelli.
„Við harmóníserum stundum
með hljóðfæri frá mjög ólíkum
tímum. Þar má nefna nútíma
kontrabassa, barokk­fiðlu, kelt­
neska hörpu, indverskt harm­
óníum, langspil, skinntrommu og
ýmsar flautur. Það getur oft verið
flókið að stilla saman öll þessi
ólíku hljóðfæri frá gjörólíkum
tímum og frá mismunandi menn­
ingarheimum. Þetta virkar voða­
lega áreynslulaust á tónleikum en
það getur tekið mjög langan tíma
að stilla þetta allt saman og þá
kemur sér vel allur þessi tæknilegi
nördaskapur sem við búum allar
yfir til að láta þetta allt ganga upp.“
segir Lilja.
„Við lendum líka ítrekað í því á
æfingum að fá snilldarhugmynd í
kollinn og þá hikum við ekki við
að stöðva hljómsveitina í miðju
lagi til að prófa hana. Þá kemur það
sér vel hvað hópurinn er þéttur
og traustur og hvað við erum allar
skipulagðar.“
Nánast á barmi heimsfrægðar
Að sögn Arngerðar eru þær í
Umbru í svipaðri aðstöðu og aðrir
listamenn í COVID. „Við höfum
lent í því þrívegis að tónleikaferð
okkar til Hollands er frestað. Nú er
stefnan tekin á október og munum
við halda fimm tónleika þar. Einnig
munum við halda vinnustofur og
höldum námskeið um þetta forna
efni sem við erum að nota. Þá
segjum við frá íslenska arfinum og
hvernig við byggjum efnið okkar á
fornkvæðum og sagnadönsum frá
Íslandi og víðar.
Sömuleiðis áttum við að spila í
Noregi og Svíþjóð og fleiri stöðum.
En svo skall COVID á og allt datt
upp fyrir og frestaðist. Við vorum
komnar að dyragættinni og áttum
satt að segja að vera á barmi heims­
frægðar eftir árið 2021, en það
verður víst að bíða betri tíma,“ segir
Arngerður og hlær.
Aðalfundur ÍSTEX hf. verður haldinn
miðvikudaginn 21. apríl 2021, kl. 17:00.
Dagskrá
1. Almenn aðalfundarstörf samkvæmt 15. grein samþykkta félagsins.
2. Heimild aðalfundar fyrir félagsstjórn til kaupa á eigin hlutabréfum.
3. Þróunarmál og hönnun.
4. Önnur mál, löglega upp borin.
Ársreikningur er til sýnis á skrifstofu í Mosfellsbæ og er sendur
hverjum þeim hlutahafa sem þess óskar.
Í samræmi við fyrirmæli stjórnvalda til að stemma stigu við útbreiðslu
kórónuveiru verður fyllstu varúðar gætt. Hægt verður að skrá sig á
istex.hf@istex.is eða í 566 6300 til að fylgjast með fundinum rafrænt.
Umboðsmenn þurfa að leggja fram dagsett og skriflegt umboð.
Aðgöngumiðar og fundargögn verða afhent frá skrifstofu félagsins að
Völuteig 6 í Mosfellsbæ á fundardag.
Mosfellsbæ, apríl 2021.
Stjórn ÍSTEX hf.
2 kynningarblað A L LT 13. apríl 2021 ÞRIÐJUDAGUR