Morgunblaðið - 19.03.2021, Síða 4

4 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. MARS 2021
Evrópska hagstofan Eurostat hefur
birt yfirlit um miðgildi heildarlauna í
Evrópulöndum árið 2018. Sam-
kvæmt því eru mánaðarlaunin tölu-
vert hærri í löndum utan Evrópu-
sambandsins (ESB) en innan þess.
Með miðgildi er átt við að helm-
ingur launþega er með lægri laun og
hinn helmingurinn með hærri laun.
Heildarlaun eru mjög mishá í aðild-
arlöndum ESB. Þau eru hæst í Dan-
mörku en lægst í Búlgaríu.
Tekur ekki tillit til kaupmáttar
Róbert Farestveit, hagfræðingur
og sviðsstjóri sviðs stefnumótunar
og greininga hjá ASÍ, sagði mikil-
vægt að hafa í huga að þessi sam-
anburður taki ekki tillit til kaup-
máttar og engin verðlagsleiðrétting
liggi þarna á bak við. Einungis sé
verið að bera saman miðgildi heild-
arlauna í evrum í hinum ýmsu lönd-
um. Um sé að ræða laun fyrir skatta
og framlög til velferðarkerfisins sem
eru með ýmsum hætti eftir löndum.
Þá kemur ekki fram hvað margar
vinnustundir eru að baki heildar-
laununum í hverju landi.
Hvað Ísland varðar benti Róbert á
að gengi krónunnar ráði nokkru um
það hvar Ísland raðast á svona lista.
Séu svona listar bornir saman yfir
lengri tímabil sé líklegt að Ísland
geti færst til í töflunni. Í þessari töflu
séu launatölur frá 2018 væntanlega
umreiknaðar í evrur samkvæmt
genginu á þeim tíma.
Könnun í október 2018
Í frétt Eurostat segir að með
heildarlaunum sé átt við tekjur og
mánaðarlaun sem launþegar, þar
með taldir lærlingar, unnu sér inn í
viðmiðunarmánuðinum sem var
október 2018. Talan vísar til heildar-
launa áður en skattar og gjöld voru
dregin frá. Greiðslur vegna yfir-
vinnu, vaktaálags, kaupauka, dag-
peninga, fatapeninga, þóknana og
annars voru innifaldar. Laun fólks í
hlutastarfi voru umreiknuð í mánað-
arlaun.
Könnunin náði til launþega í fyrir-
tækjum sem voru með tíu starfs-
menn eða fleiri og störfuðu á öllum
sviðum atvinnulífs að undanteknum
landbúnaði, skógarhöggi, fiskveið-
um, opinberri stjórnsýslu, við varn-
armál eða á launum hjá almanna-
tryggingum.
Tekið er fram að heildarmánaðar-
laun í evrum talið endurspegli ekki
endilega kaupmátt launanna og ekki
er tekið tillit verðlags í hinum ýmsu
löndum. gudni@mbl.is
Heildarlaunin hærri í
EFTA-ríkjum en í ESB
- Miðgildi heildarlauna í Evrópu er
hæst í Sviss, Noregi og á Íslandi
5.625
4.279
4.202
4.057
3.671
3.135
3.092
3.021
2.958
2.891
2.739
2.645
2.613
2.369
2.102
1.787
1.708
1.477
1.438
1.193
1.175
1.064
998
979
933
899
895
809
801
700
516
442
302
Miðgildiheildarlauna
Árið 2018 (evrur á mánuði)
Sviss
Noregur
Ísland
Danmörk
Lúxemborg
Svíþjóð
Belgía
Írland
Finnland
Þýskaland
Holland
Austurríki
Bretland
Frakkland
Ítalía
Malta
Spánn
Kýpur
Slóvenía
Eistland
Grikkland
Tékkland
Króatía
Slóvakía
Portúgal
Lettland
Pólland
Litháen
Ungverjaland
Rúmenía
Serbía
Búlgaría
Albanía Heimild: Eurostat
Margrét Þóra Þórsdóttir
Akureyri
„Grímsey er ekki tengd við raforku-
kerfi landsins og þar er heldur ekki
heitt vatn frá náttúrunnar hendi.
Þess vegna hefur húshitun og raf-
orkuframleiðsla þar byggst að mestu
leyti á að brenna olíu. Við sjáum
tækifæri núna til að breyta þessu og
þá getur Grímsey vonandi í náinni
framtíð orðið að fyrirmynd að vist-
vænu samfélagi við krefjandi að-
stæður á norðurslóðum. Við finnum
nú þegar fyrir áhuga á þeirri hug-
myndafræði, til dæmis frá Bandaríkj-
unum,“ segir Andri Teitsson, fram-
kvæmdastjóri Fallorku.
Stór skref verða á næstu mánuðum
stigin varðandi orkuskipti í Grímsey
en fyrirhugað er að setja m.a. upp
vindmyllur og sólarorkuver. Fallorka
annast verkefnið í samstarfi við Vist-
orku og Orkusetur með stuðningi úr
Evrópuverkefninu SMARTrenew og
Orkusjóði.
400 þúsund lítrar af olíu
Orkuframleiðsla og -notkun í
Grímsey byggist á ósjálfbæru jarð-
efnaeldsneyti og er heildarnotkun um
400 þúsund lítrar á ári, enda olían
bæði notuð til raforkuframleiðslu og
húshitunar. Ætla má að losun vegna
orkunotkunar í Grímsey nemi um
1.000 CO2 á ári. Þar við bætist elds-
neytisnotkun fyrirtækja og fiskibáta.
Bæði íslenska ríkið og Akureyrar-
bær hafa sett sér metnaðarfull áform
um að draga úr losun gróðurhúsa-
lofttegunda og í nýrri orkustefnu
landsins er stefnt að því að Ísland
verði óháð jarðefnaeldsneyti fyrir ár-
ið 2050. Orkuskipti í Grímsey eru
hluti af nauðsynlegum aðgerðum til
að ná þessum markmiðum.
Ýmislegt hefur nú þegar verið gert
í Grímsey til að draga úr orkunotkun
og þar með brennslu jarðefnaelds-
neytis. Má nefna stuðning við heimili
til að bæta einangrun í þaki og glugg-
um sem dregur úr upphitunarþörf.
Auk þess hefur lýsingu í ljósastaur-
um verið skipt út fyrir LED sem skil-
ar bæði betri lýsingu og miklum
orkusparnaði. Einn liður í þeirri að-
gerðaáætlun sem nú liggur fyrir er
áframhaldandi LED-væðing og mun
Orkusetur bjóða heimilum upp á slík-
ar perur til uppsetningar.
Samið við Skota
Stefnt er að uppsetningu á tveimur
vindmyllum sem samtals framleiða
um 30.000 kWst á ári. Samið hefur
verið við skoska framleiðendur sem
framleiða smáar en mjög sterkar
vindmyllur, enda skiptir veðurþol
miklu máli. Einnig eru áform um að
setja upp sólarorkuver við Múla sem
gæti framleitt allt að 10.000 kWst á
ári. Stefnan er að nýta reynsluna til
að þróa lausnir fyrir íbúa sem gæfist
þá kostur á að setja upp sólarsellur á
og við hús sín án kostnaðar.
Þessar fyrstu aðgerðir eiga að
minnka olíunotkun um 20 þúsund
lítra og draga úr losun gróðurhúsa-
lofttegunda um 50 tonn á ári. Ef
reynslan af þessum nýju kerfum
verður góð er markmiðið að auka hlut
grænna orkugjafa enn frekar í náinni
framtíð. Unnið er að undirbúningi og
ef allt gengur samkvæmt áætlun
gætu framkvæmdir í Grímsey hafist í
byrjun sumars.
Andri segir að stofnkostnaður við
verkefnið nemi um 20 milljónum
króna. Þegar tekið er tillit til þess að
styrkir fáist upp í hluta verkefnisins
verði það fjárhagslega sjálfbært.
„Þær tekjur sem vindorkan og sól-
arorkan skapa eru nægilegar til að
standa undir stofn- og rekstrar-
kostnaði búnaðarins,“ segir hann.
„Þessi orka er þá jafnframt kostn-
aðarlega samkeppnishæf við það að
brenna olíu í Grímsey til raforku-
framleiðslu, sem er vissulega áhuga-
vert.“
Andri kveðst vona að fyrsti áfangi
verkefnisins komist í gagnið fyrir
haustið, „og ef vel tekst til þá er hægt
að bæta við framleiðslueiningum og
minnka olíunotkun enn frekar,“ segir
hann að endingu.
Stór skref stigin í orku-
skiptum í Grímsey
- Olíu skipt út fyrir vindmyllur og sólarorkuver
Ljósmynd/Auðunn Níelsson
Grímsey Stór skref verða á næstu mánuðum stigin varðandi orkuskipti í
Grímsey en fyrirhugað er að setja m.a. upp vindmyllur og sólarorkuver.
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Bensín sem slapp frá eldsneytis-
afgreiðslu N1 á Hofsósi hefur lekið
niður í malarlag og leitað í áttina til
sjávar. Kemur það fram í skýrslu
sem Efla verkfræðistofa hefur gert
fyrir sveitarfélagið Skagafjörð.
Sveitarstjórinn hefur sent N1,
Umhverfisstofnun og Heilbrigðis-
eftirliti Norðurlands vestra skýrsl-
una og óskað eftir upplýsingum um
hvað hafi verið gert í hreinsun
mengunarinnar og hvað sé ætlunin
að gera. Skýrslan hefur einnig verið
send til eigenda fasteigna í ná-
grenni eldsneytisafgreiðslunnar.
Óíbúðarhæft vegna óþefs
Olíutankur við sjálfsafgreiðslu-
stöð N1 á Hofsósi var tæmdur í
desember vegna þess að hann
stóðst ekki lekapróf. Áður höfðu
íbúar í nágrenninu orðið varir við
bensínlykt í íbúðarhúsum sínum.
Lyktin var svo megn í einu húsanna
að heilbrigðiseftirlit taldi það óíbúð-
arhæft og er fólkið ekki enn flutt til
baka. Veitingastað var lokað tíma-
bundið af sömu ástæðum. Fram
kom í frétt RÚV í júní síðastliðnum
að unnið væri að hreinsun á svæð-
inu. N1 hefði látið fjarlægja 200
rúmmetra af jarðvegi en kostnaður
eða umfang aðgerða væri ekki ljóst.
Fulltrúum í sveitarstjórn Skaga-
fjarðar hefur þótt vanta upplýs-
ingar um stöðu mála. Sveitarfélagið
á götur og lóðir á þessu svæði og
telur sig því eiga hagsmuna að
gæta.
„Við ákváðum í haust að fara í
eigin athugun til að átta okkur á
stöðunni,“ segir Sigfús Ingi Sigfús-
son sveitarstjóri. Var ákveðið að
fela Eflu verkfræðistofu að annast
verkið. Skýrsla hennar var lögð
fram í byggðarráði á dögunum og
rædd í sveitarstjórn í fyrradag. Þar
var ákveðið að senda skýrsluna til
olíufyrirtækisins, eftirlitsaðila eig-
enda fasteigna, sem fyrr segir.
Óska eftir upplýsingum
Sigfús leggur áherslu á að Um-
hverfisstofnun og heilbrigðiseftir-
litið annist eftirlit með umræddri
starfsemi. Umhverfisstofnun hafi
verið búin að boða að hún myndi
láta málið til sín taka en sveitarfé-
lagið hafi ekki fengið greinargóðar
upplýsingar um umfang lekans eða
stöðu málsins. Vonast hann til að fá
viðbrögð við skýrslunni og með-
fylgjandi fyrirspurn þar sem jafn-
framt var óskað eftir aðgangi að
gögnum málsins.
Hofsós Bensíntankar N1 eru við verslun Kaupfélags Skagfirðinga. Myndin
var tekin sl. sumar þegar unnið var að því að setja upp nýja tanka.
Sveitarfélagið ýtir
á eftir aðgerðum