Morgunblaðið - 19.03.2021, Síða 36

36 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 19. MARS 2021
Helgi Snær Sigurðsson
helgisnaer@mbl.is
Sýningar eru hafnar í Bíó Paradís á
heimildarmyndinni Aftur heim? eft-
ir Dögg Mósesdóttur sem frumsýnd
var í fyrra á heimildar-
myndahátíðinni Skjaldborg og var
jafnframt opnunarmynd hátíðar-
innar. Myndin fjallar um „ferðalag
Daggar í gegnum heim heimafæð-
inga á Íslandi en Dögg reyndi sjálf
að fæða dóttur sína heima“, eins og
segir í tilkynningu og er myndin
sögð mjög persónuleg.
Þrjár fæðingar skipa stóran sess
í myndinni. Sunna Rós Baxter er
ein kvennanna sem fæða í myndinni
og er hún einstæð móðir sem var
að eiga barn með gjafasæði frá
Danmörku. Ragna Björk Guð-
brandsdóttir var að fæða sitt þriðja
barn með manninum sínum Manuel
sem er frá Kúbu en saman reka
þau Kombucha á Íslandi. Þriðja
konan, Lauren, er áströlsk og var
að fæða barn fyrir íslenska vini
sína sem eru samkynhneigðir en
hún á fyrir fjórar stúlkur. Myndin
var um átta ár í framleiðslu og þar
af tók tvö ár að klippa hana og seg-
ir í tilkynningu að myndin hafi því
ekki verið átakalaus fæðing. Dögg
hafi unnið mikla heimildavinnu með
mörgum viðtölum við ljósmæður,
bæði á Íslandi, í Færeyjum og á
Grænlandi og á endanum hafi fæð-
ingarnar þurft sitt pláss.
Var strákastelpa
Dögg er spurð út í titil myndar-
innar og segir hún hann marglaga.
„Það er náttúrulega spurningin
hvort við eigum að fara allar aftur
heim að fæða sem er ekkert endi-
lega rétta leiðin fyrir allar konur og
fjölskyldur. Svo er þetta líka aftur
heim í sjálfið, í kvenleikann, ég er
svolítið að fjalla um hann í mynd-
inni. Þetta er mjög persónuleg
mynd því ég er sögumaður í henni
og hef velt kvenleikanum mikið fyr-
ir mér því ég var það sem er stund-
um kallað strákastelpa og hef
stundum átt erfitt með kvenleikann
og hvernig hann hefur birst í bíó-
myndum sérstaklega,“ segir Dögg.
Hún hafi ekki getað speglað sig í
þeim konum sem hún hafi séð í
sjónvarpsþáttum og kvikmyndum
þegar hún var að alast upp. „Ég er
aðeins að velta kvenleikanum fyrir
mér og þessum kvennaheimi sem
þessi fæðingarheimur er.“
Dögg segir fæðingar og heima-
fæðingar rauða þráðinn í myndinni
og út frá þeim valdeflingu kvenna í
fæðingum. „Út frá því tala ég um
vináttu kvenna og kvennakúltúr, í
raun,“ segir hún.
„Getur ekki stýrt þessu ferli“
–Í lýsingu á myndinni stendur að
þú sért að skoða viðhorf þitt til
kvenleikans eftir tilraun til að fæða
heima. Fór eitthvað úrskeiðis, ef
mér leyfist að spyrja?
„Þetta fór ekki alveg eins og ég
hafði planað en ég vil ekki gefa of
mikið upp því það kemur í ljós í lok
myndarinnar hvernig þetta endaði
allt saman. Það er svolítið þema í
myndinni að maður getur ekki stýrt
þessu ferli eins mikið og mann
langar,“ svarar Dögg.
En er hún þá að taka afstöðu til
heimafæðinga? „Nei, fyrst var ég
svolítið þar, fannst heimafæðingar
frábærar og vildi benda sem flest-
um á þennan möguleika en svo eru
þær ekki endilega frábærar fyrir
alla og ekki öruggar fyrir alla held-
ur. Þær eru öruggar fyrir konur á
heilbrigðri meðgöngu en ekki endi-
lega konur sem eru í áhættumeð-
göngu enda fá þær ekkert að fæða
heima. Ég tók þá ákvörðun að taka
þennan persónulega vinkil af því
fæðingar eru mjög persónulegar,“
segir Dögg. Hún tali því út frá eig-
in reynslu og sé með vangaveltur
um þetta ferli án þess að taka af-
stöðu.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Erfið fæðing Dögg Mósesdóttir segir að heimildarmyndin Aftur heim? hafi ekki verið átakalaus fæðing.
Heimafæðing Ein heimafæðinganna í heimildarmynd Daggar.
„Þetta er mjög persónuleg mynd“
- Aftur heim?, opnunarmynd Skjaldborgar, sýnd í Bíó Paradís - Leikstjórinn Dögg Mósesdóttir
tekur fyrir heimafæðingar og veltir um leið fyrir sér kvenleikanum og valdeflingu kvenna
Frönsku arkitektarnir Anne Laca-
ton og Jean-Philippe Vassal hljóta
Pritzker-verðlaunin í ár, virtustu
verðlaun sem veitt eru árlega fyrir
ævistarf við arkitektúr.
Lacaton og Vassal hafa unnið að
fjölbreytilegum verkefnum á meira
en þriggja áratuga löngum ferli, og
komið að jafnt hönnun opinberra
bygginga sem endurgerð margra
félagslegra fjölbýlishúsa en það sem
einkennir vinnu þeirra er að hanna
ný rými í og út frá byggingum sem
þegar standa. Þau leggja áherslu á
að nýta það sem þegar hefur verið
reist og hafa aldrei á ferlinum látið
rífa byggingu til að reisa nýja. Þess í
stað hafa þau bjargfasta trú á því að
allar byggingar megi endurnýja og
gefa nýtt hlutverk með ferskri
nálgun.
Í umsögn valnefndar Prizker-
verðlaunanna segir að með hug-
myndafræði sinni, faglegri nálgun
og útkomunni hafi Lacaton og Vass-
al margoft sýnt að standa megi fag-
lega að endurgerð húsa, sem sé í
senn tæknileg, frumleg og um-
hverfislega ábyrg, án tilfinninga-
samrar eftirsjár.
Láta aldrei rífa upp tré
Í samtali við The New York Times
segjast Lacaton og Vassal lengi hafa
verið andvíg því að rifnar séu niður
byggingar, allt of mörgum ágætum
byggingum sé fórnað vegna hug-
mynda um aðrar nýjar.
„Okkur finnst það vera of mikil
sóun á byggingarefnum. Ef við skoð-
um byggingar vandlega, lítum á þær
með ferskum augum, þá má alltaf
sjá eitthvað jákvætt að vinna með,“
segja þau. Til þess er tekið að þau
reyni við endurhönnun gamalla
bygginga að komast hjá því að tré
séu rifin upp eða blómabeð við bygg-
ingarnar eyðilögð.
„Við þurfum að hugsa um minn-
ingarnar í hlutunum sem eru þegar
fyrir og hlýða á fólkið sem býr á
staðnum,“ segir Vassal.
Meðal þekktustu verka arkitekt-
anna, sem eru sambýlingar, má
nefna fjölbýlishús sem þau breyttu í
ódýrar félagslegar íbúðir, meðal
annars með því að bæta við svölum
og opna rýmin með margvíslegum
hætti. Þau bættu til að mynda og
stækkuðu með þeim hætti kjarna
530 íbúða í Bordeaux, án þess að íbú-
arnir þyrftu að flytja burtu á meðan.
Þau hönnuðu líka byggingu Arki-
tektúrskólans í Nantes og athygli
vakti að þegar þeim var falið að
stækka héraðslistasafn FRAC í
Dunkerque spegluðu þau bygg-
inguna sem var þar fyrir. Eina
þekktustu umbreytinguna gerðu
þau síðan á Palais Tokyo-sýningar-
höllinni í París og hönnuðu
sýningarsali í kjallaranum.
Fjölbýli Dæmi um gömul hús sem arkitektarnir endurhönnuðu og nú eru í félagslegar íbúðir. Fjölnota Gamalt fjölbýlishús með nýjum svölum er nú ýmist bjartar íbúðir eða skrifstofur.
Rífa aldrei byggingar fyrir nýjar
- Anne Lacaton og Jean-Philippe Vassal hljóta Pritzker-verðlaunin - Fræg fyrir endurmótun húsa
Ljósmyndir/Philippe Ruault
Í Palais Tokyo Breyting arkitektanna á sýningarhöllinni frægu í París vakti
athygli; hvernig þeir opnuðu kjallarann og mótuðu þar sýningarrými.