Morgunblaðið - 26.03.2021, Side 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. MARS 2021
VINNINGASKRÁ
1 9073 17090 26930 36297 46479 55957 70811
275 9502 17111 27351 36680 46946 56982 70852
467 9571 17224 27443 36750 47795 56991 71325
565 9588 17793 27479 37007 48047 57036 71449
903 9637 17945 27719 37133 48145 58034 71475
1097 10394 18051 28013 37482 49267 58342 71646
1145 10511 18274 28193 37496 49327 58904 71938
1709 10705 18585 28717 37497 49404 58984 72381
1760 11074 18680 29381 37800 49538 59525 72683
2103 11105 18966 29514 38322 49541 59554 73004
3292 11171 19256 29875 38485 49570 59859 73686
3329 11511 19355 30020 38554 49839 60718 73922
3581 12143 19408 30092 38849 50030 61043 74175
3671 12279 19739 30371 38853 50254 61108 74793
4010 12388 19837 30430 39509 50301 61736 74863
5426 12582 19985 30513 39788 50416 62000 74905
5533 12764 20305 30881 40043 50681 62523 74962
5589 12941 20327 31189 40830 50713 62868 75054
5855 13145 20669 31341 40987 51074 63542 75090
5866 13685 21205 31745 40995 51180 63709 75748
6359 13739 21603 31928 41146 51273 63884 75759
6368 14019 22055 32054 41303 51864 64088 76220
6696 14342 22595 32287 41536 51973 64190 76261
6780 14443 22618 32445 41937 52180 65220 76301
6900 14723 22748 32551 42018 52466 65316 76701
7049 14860 23022 32778 42021 52542 65462 76853
7083 14862 23034 33102 42796 52964 65591 77179
7274 15283 23309 33598 43157 53276 67178 78101
7482 15321 23727 33845 43224 53545 67946 78226
7621 15665 24510 34623 43953 53850 67968 78892
7631 16141 24803 35062 44302 54313 67976 79985
7736 16262 25045 35069 44701 54421 68204
7762 16289 25149 35070 44738 54691 68803
8307 16580 25261 35544 45227 54791 69106
8402 16627 25613 35613 45442 55039 69342
8540 16895 25722 35973 45745 55390 69371
8887 17037 25767 36049 45811 55530 70404
96 7157 25091 35793 42765 50050 61290 71658
459 8590 26913 36585 43410 50101 61704 71718
675 10750 27580 36878 43998 50983 61979 73883
1632 12555 27941 37223 44371 51985 62863 76636
2127 12839 29332 37738 44449 52121 63171 76874
3195 15825 29452 38909 44918 53012 64372 77226
3368 16848 29458 39448 45299 53800 65143 78634
4229 20348 29615 39576 45821 54575 66548 79274
4375 20575 33067 39709 46661 54994 66597 79971
5980 20749 33199 41079 46700 55174 66931
6036 21247 34413 41441 47221 55277 67009
6895 24136 34581 41997 47884 57563 68553
6959 24150 35349 42275 49606 59589 71062
Næstu útdrættir fara fram 8., 15., 21. & 29. apríl 2021
Heimasíða: www.das.is
Vinningur
Kr. 12.000 Kr. 24.000 (tvöfaldur)
Vinningur
Kr. 25.000 Kr. 50.000 (tvöfaldur)
Vinningur
Kr. 150.000 Kr. 300.000 (tvöfaldur)
5235 10037 31668 59476 71156
Vinningur
Kr. 50.000 Kr. 100.000 (tvöfaldur)
1443 11011 18697 38533 44841 63920
1758 12202 19021 38658 45290 70943
3655 13905 25932 41468 50695 71184
9822 18637 25959 42343 62462 79120
Aðalv inningur
Kr. 2.000.000 Kr. 4.000.000 (tvöfaldur)
5 6 5 1 6
47. útdráttur 25. mars 2021
Það er áhrifamikið að
sjá hvernig íslenskur
sjávarútvegur hefur
náð að vinna úr óvæntri
en langþráðri loðnu-
vertíð. Eftir að hafa
orðið að loka starfsemi
sinni og sitja uppi með
ónýttar fjárfestingar
tvær loðnuvertíðir í röð
hefur verið gaman að
sjá hve vel sjávar-
útvegsfyrirtækin hafa náð að nýta sér
þessa óvæntu vertíð til verðmæta-
sköpunar sem allt þjóðarbúið nýtur.
Eins og kom fram í Morgunblaðinu
9. mars sl. er áætlað að útflutnings-
verðmæti loðnuafurða eftir vertíðina
muni nema 22 til 25 milljörðum
króna. Útflutningsverðmæti 10 þús-
und tonna, sem norsk skip lönduðu
hérlendis, eru inni í þessum tölum.
Eftir loðnubrest í tvö ár var heild-
arkvótinn ákveðinn 127.300 tonn í
byrjun febrúar. Þá hafði loðnu verið
leitað í umfangsmiklum leiðöngrum
Hafrannsóknastofnunar og útgerða
uppsjávarskipa sem lögðu til leitar-
skip. Á sinn kostnað, vel að merkja.
Íslensk útgerð varð þó að deila ávinn-
ingnum af leitinni með norskum, fær-
eyskum og grænlenskum útgerðum
sem höfðu engan kostnað af henni. Í
hlut erlendu veiðiskipana komu 53
þúsund tonn af 123 þúsund tonna
heildarkvóta. Það má spyrja hve
sanngjarnt þetta fyr-
irkomulag er.
Þrátt fyrir tveggja
ára stopp er hægt að
undrast hve vel veið-
arnar hafa gengið.
Einnig skiptir miklu
máli að svo virðist sem
útgerðinni sé að takast
að gera mikil verðmæti
úr til þess að gera litlum
afla og það segi sína
sögu um fjárfestingu og
uppbyggingu í vinnsl-
unni í landi. Þannig hef-
ur tekist að heilfrysta nær alla
loðnuna og sáralítið farið í mjöl-
vinnslu.
En það er eitt að veiða og verka
aflann, það þarf líka að selja hann.
Þar nýtist einstakt sölu og markaðs-
net sem íslensku sjávarútvegs-
fyrirtækin hafa náð að byggja upp.
Það sýnir kannski betur en margt
annað traust í þessum viðskiptum að
kaupendur bíða í röðum eftir íslensk-
um loðnuafurðum þrátt fyrir að veið-
ar hafi legið niðri tvö ár. Það að ná inn
loðnu þetta árið var mikið happ svo
markaðir töpuðust ekki endanlega,
því hrogn og loðnu þarf að vera hægt
að bjóða á hverju ári. Fyrir þessa ver-
tíð voru allar birgðir búnar.
Annað sem vekur upp spurningar
er hvers vegna samningurinn við
Norðmenn og Rússa, sem fyrst var
undirritaður í Pétursborg 15. maí
1999, hafi ekki verið lagfærður með
tilliti til aðstæðna í dag. Hann var
gerður til að ná samningum um veið-
ar í Smugunni fyrir aldamótin en þá
voru verðhlutföll á milli þorsks og
loðnu allt önnur en þau eru í dag.
Norðmenn tóku einhliða upp stjórn á
200 mílna lögsögu Svalbarða. Ákvörð-
un sem var umdeild og hefur ekki
verið látið reyna á réttmæti þess. Það
er ástæða til að taka upp samninginn
um Smuguna því enginn samningur
væri að öllum líkindum betri en sá
sem er við lýði í dag.
Hitt er umhugsunarvert, hvernig
stóð á því að sjávarútvegsfyrirtækin
þurftu að beita Hafrannsóknastofnun
þrýstingi til að fara til leitar að loðnu?
Hafrannsóknastofnun hafði stefnt að
leit í janúar en útgerðin taldi að leitin
yrði að hefjast í nóvember. Er það
áhugaleysi eða fjárskortur sem háir
Hafrannsóknastofnun? Hvort
tveggja er hægt að leysa með einföld-
um hætti. 20-25 milljarða tekjur
hefðu getað tapast vegna tregðu til að
eyða 100 milljónum í rannsóknir.
Hver fæst til að svara því?
Fengsæl loðnuvertíðin en
vekur spurningar
Eftir Svan
Guðmundsson »Uppsjávarfyrirtækin
bjarga verðmætum.
Er ástæða til að segja
upp Smugusamningnum
frá 1999?
Svanur Guðmundsson
Höfundur er framkvæmdastjóri Bláa
hagkerfisins ehf.
svanur@arcticeconomy.com
Ein helsta ástæða
þess að skylduaðild að
veiðifélögum var lög-
fest árið 1970 var ósam-
lyndi veiðiréttarhafa og
ómarkviss nýting fiski-
stofna. Þetta kom m.a.
fram í því að sumir sem
áttu svæði neðst í ám
netgirtu þær og skertu
þannig fiskigengd á
hrygningarsvæði og
hlunnindanýtingu ann-
arra. Gildandi lög um lax- og silungs-
veiði eru frá 2006 og markmið þeirra
kveður skýrt á um veiðirétt í fersk-
vatni og skynsamlega, hagkvæma og
sjálfbæra nýtingu fiskstofna.
Lögunum var einnig ætlað að auka
réttaröryggi aðildarfélaga í veiði-
félögum en sú er ekki raunin. Orð-
ræðan og túlkun laganna hefur
þróast í þá átt að útvíkka og knýja
fram áherslur, ákvarðanir og hags-
muni meirihluta. Jafnframt að
blanda saman hagsmunum leigutaka
innan umgjarðar laganna. Færa
áherslur í rekstri veiðifélaga fjær
þeim gildum sem skylduaðildin og
vernd eignarréttar aðildarfélaga
hvílir á. Undirritaður hefur lent upp
á kant við lögin – sjá: www.sveita-
saga.com
Fyrir Alþingi liggur nú stjórnar-
frumvarp til breytinga á lax- og sil-
ungsveiðilögunum. Frumvarpið er
sagt vera endurflutningur á frum-
varpi sem ekki fór í gegn á síðasta
þingi. Í raun er þetta samt nýtt frum-
varp og hefði átt að fá kynningu og
umræðu sem slíkt. Fyrra frumvarpið
hafði minnihlutavernd að markmiði
en aðaláhersla nýja frumvarpsins er
að veita réttum minnihluta meiri-
hluta á kostnað rangs meirihluta sem
þá yrði minnihluti! Einhvurs lags
skítamix.
Kveikja frumvarpsins er ótti við að
erlendur auðkýfingur geti í krafti
eignar sinnar á laxveiðijörðum hér-
lendis náð meirihluta í veiðifélögum;
ákveðið að friða ár og svipta aðra að-
ildarfélaga hlunnindum. Þessi ótti á
ekki við nein rök að styðjast. Meiri-
hlutaákvörðun um friðun ársvæðis er
í andstöðu við lögboðið
hlutverk veiðifélaga og
skýrt brot á minni-
hlutavernd aðild-
arfélaga. Ákvörðun um
friðun heils ársvæðis er
ekki hægt að taka með
meirihluta atkvæða,
heldur verður slík meiri
háttar ákvörðun að
vera samþykkt af öllum
aðildarfélögum. Hinn
duldi tilgangur frum-
varpsins virðist vera að
styrkja frekari meiri-
hlutaræði með sérstökum hætti og
tengingu við atkvæðavægi. Þetta er í
samræmi við stefnu Landssambands
veiðifélaga sem heldur því fram að
veiðifélög séu atvinnurekstrarfélög
og hefur í umsögn til atvinnuvega-
nefndar Alþingis varað við aukinni
minnihlutavernd í veiðifélögum.
Þá hefur landssambandið lagt sig
fram við að leggja fram tölur til að
sýna fram á mikilvægi lax- og sil-
ungsveiða. Láta líta út að sölu- og
markaðsmál ásamt hámörkun hagn-
aðar bæði veiðifélaga og leigutaka
séu mikilvægar forsendur skyldu-
aðildar. Slíkt er algjör firra. Í frum-
varpinu og áður í nefndaráliti at-
vinnuveganefndar er vísað til skýrslu
sem Hagfræðistofnun Háskóla Ís-
lands gerði fyrir Landssamband
veiðifélaga árið 2018. Þar kemur
fram að tekjur veiðifélaga árið 2004
voru 961 m.kr. en uxu í 2.800 m.kr.
árið 2017. Höfðu þrefaldast að krónu-
tölu. Tekjur leigutaka höfðu hins
vegar tífaldast á sama tíma: voru 228
m.kr. árið 2004 en uxu í 2.100 m.kr.
árið 2017. Annaðhvort er eitthvað at-
hugavert við þessar samanburðar-
tölur eða þær sýna þróun þar sem
uppgangi er misskipt milli veiðifélaga
og leigutaka laxveiðiáa. Lög um lax-
og silungsveiði hafa eitt skýrt aðal-
markmið; sjálfbærni. Verndun fiski-
stofna er forsenda góðrar afkomu
veiðifélags en áhættufjárfesting eða
áhætturekstur er það ekki. Sölu- og
markaðsstarf leigutaka ársvæða er
góð og gild samkeppnisstarfssemi en
á sér engar forsendur í lagasetningu
um lax- og silungsveiði.
Í frumvarpinu er einnig lagt til að
friðun svæða verði eingöngu leyfð út
frá veiðiréttarlegum forsendum.
Þetta er þröngur gamaldags hugs-
unarháttur. Þegar lög um skyldu-
aðild voru sett 1970 var litið á veiði-
réttindi sem einu auðlind ársvæðis.
Aðgengi að óspilltri náttúru er hins
vegar ein helsta auðlind samtímans.
Hvað ef landeigandi vill ekki nýta
veiðirétt sinn; friða sitt svæði og af-
sala sér arði af veiðum? Slík friðun
stuðlar að markmiðum lax- og sil-
ungsveiðilaganna um sjálfbærni fyrir
þá landeigendur sem vilja nýta veiði-
réttinn. Það hlýtur að vera æskilegt
og í takt við mannréttindalög og tíð-
aranda að landeigendur sem vilja
nýta fasteign sína og náttúruauðlind
á annan hátt en með veiðirétti séu
ekki skyldaðir til að vera í veiðifélagi.
Að skylduaðild að veiðifélögum taki
aðeins til þeirra fasteignaeigenda
sem ákveða að nýta veiðirétt sinn og
verða veiðirétthafar. Skilja má gild-
andi lög þannig að þetta sé hægt en í
framlögðu frumvarpi er reynt að
girða fyrir það.
Tíma Alþingis er illa varið til hags-
munatengds bútasaums sem eykur
flækjustig í lagasetningu og kemur í
bakið seinna. Miklu nærtækara væri
að uppfæra lögin um lax- og silungs-
veiði til nútímans og ganga úr skugga
um að lagagreinar sem teygt hefur
verið á séu í samræmi við markmið
laganna. Að verkefni veiðifélaga séu
skilgreind með tæmandi hætti og að
minnihlutavernd sé virt. Veiðifélag er
sérstakt skylduaðildarfélag sem
vegna þeirrar stöðu sinnar getur ekki
og á ekki að takast á við önnur verk-
efni en þau sem skylduaðildina rétt-
læta.
Eftir Steinar Berg » Sölu- og markaðs-
starf leigutaka ár-
svæða er góð og gild
samkeppnisstarfsemi en
á sér engar forsendur í
lagasetningu um lax- og
silungsveiði.
Steinar Berg
Höfundur er ferðaþjónustubóndi.
steinar@fossatun.is
Einhvurslags skítamix
Allt um sjávarútveg