Fréttablaðið - 31.07.2021, Síða 42

Sköpunargleðin er
okkur í blóð borin. Og
það stafar sjálfsagt af
einangrun þessarar
fámennu þjóðar um
aldir alda.
Höfundur er
sjónvarpsstjóri
Hringbrautar,
sem rekin er af
Torgi, sem jafn-
framt gefur út
Fréttablaðið.
Sigmundur Ernir
Rúnarsson
ser@hringbraut.is
Michael Nevin, sendiherra Breta á
Íslandi til síðustu fimm ára, er að
halda af landi brott eftir prýðilega
þjónustu fyrir hennar hátign hér á
landi. Hann kveðst aðspurður munu
sakna lands og þjóðar, en hvoru
tveggja, náttúran og fólkið, hafi haft
mikil áhrif á hann, enda sérstaðan
rík í báðum tilvikum – og hún verði
honum eftirminnileg.
Hann segir að ekki þurfi að fara
mörgum orðum um náttúruna,
enda verði mönnum orða vant
andspænis kenjum hennar sem tali
fyrir sig sjálfar, en þegar kemur að
mannfólkinu sem hefur byggt þessa
eyju úti í norðanverðu Atlantshafi í
ríflega þúsund ár standi eitt upp úr.
Og það er framtakssemin. Eða öllu
heldur hvað fólkið er úrræðagott.
Og hvað á Michael Nev in
nákvæmlega við? Jú, hann segir að
hér á landi sé svo auðvelt að ráðast
í hlutina. Menn fái einfaldlega hug­
mynd að morgni og hún verði að
veruleika eftir hádegi. Og gott ef
ekki bara strax í hádeginu.
Það sé nefnilega ekki verið að
flækja hlutina á Íslandi. Viðkvæðið
sé einfaldlega þetta; gerum það
bara.
Já, gerum það bara.

Hér talar maður sem heillaðist af
sérstæðri þjóð úti á endimörkum
álfunnar. Og enn sem fyrr er gests­
augað glöggt. Það er gömul saga og
ný.

Okkur eyjarskeggjum hefur lík­
lega fundist þessi eiginleiki okkar
svo sjálfsagður og gefinn í gegnum
tíðina að við höfum varla eða ekki
tekið eftir honum. Við gerum það
bara. Altso, það sem okkur langar
að gera að morgni. Og það er orðið
að veruleika að kveldi. Eða fyrr.
Sköpunargleðin er okkur í blóð
borin. Og það stafar sjálfsagt af ein­
angrun þessarar fámennu þjóðar
um aldir alda. Það gat enginn beðið
eftir einhverri utanaðkomandi
aðstoð. Hana var hvergi að hafa.
Svo ef það þurfti að smíða bát var
hann bara smíðaður á staðnum. Og
ef það þurfti að matast þar á eftir
var bara að bera sig eftir björginni í
grennd. Og ef menn vildu eitthvert
lesefni eftir vinnu var bara að skrifa
bókina sjálfur.
Sjálfsþurftarbúskapurinn bjó
til þessa þjóð. Og þar á meðal
helstu einkenni hennar, að bjarga
sér sjálfur – og gilti þar einu hvort
starfanum var sinnt úti á akrinum,
uppi í skemmu, niðri á kaja, inni í
eldhúsinu, ellegar við saumaborðið.
Fólk vissi að hverju að gekk. Fólk
vissi að það þurfti að stóla á sig
sjálft. Alla daga, allan ársins hring,
jafnt í sól og sudda, bölvandi gigt­
inni.

Og vinnusemin var dyg gð.
Sennilega sú mesta sem til var í
mannheimum. Í kveðjuræðum
prestanna sem köstuðu rekum yfir
vinnulúinni alþýðunni frá einni öld
til annarrar var æðsta einkunnin
þessi; henni féll aldrei verk úr hendi.
Meira gat hrósið ekki verið.
Lífshamingjan var mæld í dugn­
aði.
Óhamingjan í leti.
Það var nú ekki öðruvísi.

Svo er hitt. Og það skiptir miklu
máli. Boðleiðirnar hafa alltaf verið
stuttar á Íslandi. Og það er af því að
maður þekkir mann. Eða hitt, sem
er miklu líklegra, að maður sé skyld­
ur honum. Sennilega þremenningur
við hann. Og aldrei minna en sjö­
menningur.
Þannig að ef það þurfti að spyrja
oddvitann eða sýslumanninn ráða,
jafnvel um eitthvert smávægilegt
leyfi sem varla var annars orð á
gerandi, var sú stutta og langa bara
slegin inn í sveitarsímann og vart
annað að heyra af hinum enda lín­
unnar en að venslamanninum með
valdið þætti erindið auðsótt.

Útlendinga rekur stundum í roga­
stans vegna þessa. Aðeins eitt lítið
dæmi segir þá sögu á sannfærandi
máta. Ætli hún hafi ekki gerst um
miðjan níunda áratug síðustu aldar,
en þá var sá sem hér klappar lykla­
borðið að klára vist sína á Helgar­
póstinum áður en leiðin lá í sjón­
varpið.
Hér á landi var þá staddur félagi
minn frá Noregi sem ég hafði
kynnst nokkrum árum áður á
blaðamennskukúrs í Osló. Hann
hafði þá hlotið nokkuð skjótan
frama á virðulegu blaði í heima­
landi sínu og var orðinn einn af
fréttastjórum þess, rétt ríflega þrí­
tugur maðurinn. Og út kominn til
Íslands var hans erindi að fjalla um
efnahag og pólitík á eyjunni svölu,
en hvoru tveggja var þá í ólagi, enda
verðbólgan að sliga fólk og fyrirtæki
og flokkarnir með rifin segl, gott ef
þeir voru ekki að klofna, margir
hverjir, hvort heldur það voru kratar
eða íhaldið.
Alltént var óstöðugleikinn til
staðar. Og ekkert gefið, hvorki í
pyngju fólks né pólitík.
En sum sé, hvernig næði hann
tali af forsætisráðherra þessarar
þjóðar, spurði vinurinn næsta viss
um vonlaust erindið. Steingrím Her­
mannsson, svaraði ég. Það er ekkert
mál, bætti ég við. Hvenær viltu hitta
hann? Í dag eða á morgun? Og hann
gat ekki einu sinni hikstað upp úr
sér svarinu fyrr en ég var kominn
með Steingrím í símann, hér væri
norskur blaðamaður sem vildi tala
við hann um efnahagsástandið,
hvort hann mætti koma síðdegis.
Og Steingrímur hélt það nú, best
svona um fimmleytið, sagði hann
við mig, sinni vinalegu röddu.
Og þann norska – gáttaðan
manninn – keyrði ég niður í Stjórn­
arráð einmitt sama daginn og hug­
myndin að viðtali hafði kviknað. Og
ég gleymi ekki orðaskiptum okkar
Steingríms á tröppunum í Lækjar­
götu, áður en hann bauð þeim
norska inn til sín; Ég bið svo fyrir
kveðju til afa þíns.
Dæmigert.

Ísland hefur verið krúttlegt sam­
félag. Það stafar ekki síst af því að
það hefur verið meira og minna
stéttlaust frá því það byggðist á
níundu öld. Hér hefur aldrei fest
sig í sessi hrokafullur plagsiður
eldri herraþjóða sem töldu sig geta
eignast önnur lönd og auðæfi þess í
óæðri álfum, en hann fólst einmitt
í þeim ósköpum að skipta fólki í
aðalsmenn og alþýðu, tiginborna
og réttlausa, pótintátana og pakkið.
Hér á landi hefur dugnaðurinn
komið mönnum þangað sem þeir
hafa ætlað sér. Fyrir eða eftir hádegi.
Allur almenningur hefur verið ráð­
andi.
Og lengi vel hefur það einmitt
verið svo úti við þessar vogskornu
strandir sem skilja okkur frá úthaf­
inu að regluverkið hefur verið fólk­
inu í vil. Það hefur fremur hvatt það
til dáða en drepið í dróma. Og það
frjálsræði má ekki tapast. ■
Gerum það bara
26 Helgin 31. júlí 2021 LAUGARDAGURFRÉTTABLAÐIÐ