Fréttablaðið - 15.07.2021, Blaðsíða 14

Setja má
spurn-
ingarmerki
við fleiri
atriði í
tengslum
við mögu-
leika á
bíllausum
lífsstíl í
hverfinu
og það er
fjarlægð
frá annarri
nærþjón-
ustu.
Að vera
plastlaus er
auðvitað
útópía,
fólk upp
til hópa er
nefnilega
vanafast.
En hægt
og sígandi
getum við
komið
á breyt-
ingum til
hins betra,
ég trúi ekki
öðru.
Handlæknastöðin, Landlæknir
og forstjóri Sjúkratrygginga hafa
keppst við að taka Hannes Hjartar­
son af „atvinnulífi“ án tillits til
viðurkennds, merks, sérhæfðs ferils.
Málarekstur er að mörgu leyti furðu­
legur. Tönnlast er á því að óháðir
sérfræðingar hafi sagt að margar
aðgerðir hans á nefi og ennisholum
hafi verið ónauðsynlegar og gamal­
dags. Gagnrýnt er að hann hafi jafn­
vel meðhöndlað tveggja ára barn!
Sjúklingar leita til læknis vegna
einhverra einkenna að eigin frum­
kvæði eða tilvísun læknis og snerta
svona ámæli þá því líka sem og fyrri
sjúklinga Hannesar. Margar úrlausn­
ir læknis geta verið umdeilanlegar
en þriðji aðili getur ekki ótvírætt
úrskurðað um „ónauðsynlega“
aðgerð án samráðs við sjúklinginn.
Leitun til ákveðinna lækna fer
meðal annars eftir orðspori. Kvartað
er um að hann hafi gert allt að fimm­
tíu sinnum fleiri aðgerðir en aðrir.
Á 44 ára starfsferli mínum í
Læknastöðinni hef ég ósjaldan
greint ákveðinn sjúkdóm sem krefst
sérhæfðrar skurðaðgerðar sem getur
verið f lókin. Af þeim sem ég hef
leitað til hefur Hannes verið öllum
snjallari að leysa þetta og sýnt dóm­
greind og snilli. Hann á traust mitt.
Meðan á skrifum þessa pistils stóð
þurfti ég sem oftar að leita þjón­
ustu ákveðinnar stofnunar. Þetta
umræðuefni barst að sjálfsögðu í tal.
Þrír starfsmenn þessarar stofnunar
og tveir makar annarra höfðu fengið
úrlausn sinna meina hjá Hannesi og
voru ánægðir og þakklátir.
Væri ekki rétt að kanna hvort
þetta hefði verið nauðsynlegt?
Bókhaldsmeistari heilbrigðis­
kerfisins hefur farið mikinn í þessu
máli og ásakað Hannes um ónauð­
synlegar aðgerðir. Eru nef ekki
nauðsynleg? Á ekki að meðhöndla
tveggja ára börn?
Það verður fróðlegt að sjá bréf
Handlæknastöðvarinnar til sjúkl­
inga Hannesar til að biðja þá afsök­
unar á að hafa fengið úrlausn meina
sinna hjá honum. n
Ónauðsynleg nef?
Umræðurnar um skaðleg áhrif
plasts á umhverfið og lífríkið fara
vaxandi og menn eru sífellt með­
vitaðri um þessi mál. Nú stendur
yfir átakið um „plastlausan júlí“.
Þá kannski átta margir sig á því að
plastefnin eru úti um allt í daglegu
lífi okkar. Plast er þægilegt í notkun
og ódýrt í framleiðslu. En annað ber
við þegar þarf að farga því sem við
notum ekki lengur. Plastefnin eyð­
ast ekki, eða á mjög löngum tíma, og
enda yfirleitt sem míkróplastefni í
náttúrunni og þar með í líkama
dýra og manna.
En hvað skal gera? Stóra lausnin
á þessu er ekki til og margir þættir
þurfa að spila saman.
Byrjum á framleiðslu plasts.
Ógrynni af mismunandi plast­
efnum eru til. Sumt gengur vel að
endurvinna en annað ekki. Þetta er
algjör frumskógur fyrir venjulegan
neytanda. Leggja verður ábyrgð á
framleiðendur að hætta að búa til
óendurvinnanlegar vörur. Spurn­
ing er um að setja hertar reglur um
þetta.
Endurvinnsla á plasti hér á landi
er rétt á byrjunarstigi. Í Hveragerði
er fyrirtæki sem endurvinnur hey­
rúlluplast og sagt er að þetta gangi
vel og afurðir úr þessu nýtist vel í
að búa til nýja hluti. En mest sem
fellur til af f lokkuðu plasti á Íslandi
er sent úr landi. Talað er um að allt
að 70% af þessu sé óendurvinnan­
legt og það talar sínu máli. Á Íslandi
er starfandi úrvinnslusjóður. Það
hljómar í fyrstu vel. Þar starfa fjórir
fulltrúar en þrír af þeim eru skipaðir
af fyrirtækjum, þar af einn úr sjávar­
útvegi. Ef atvinnulífið og einkafyrir­
tækin ráða úrvinnslusjóðnum má
búast við því að hagnaður standi
ofar umhverfismálum eins og á
mörgum öðrum sviðum.
Flestir íbúar landsins vilja vel en
endurvinnslukerfið er allt of flókið.
Sem dæmi má nefna höfuðborgar­
svæðið. Reglurnar eru misjafnar
eftir bæjarfélögum. Þar keppast
f leiri fyrirtæki um ruslið og hvert
með sínar reglur um flokkun. Þar
er glögglega hægt að sjá að úrgangur
er verðmæti. Auðvitað þarf að sam­
ræma f lokkunarkerfið þannig að
íbúar átti sig á hvað skuli gera.
En snúum okkur að neytendum
sjálfum. Hvað getum við gert fyrir
utan að reyna að bröltast um þenn­
an frumskóg sem flokkun og skil á
rusli er orðinn? Jú, við getum gert
heilmargt áður en svona mikið af
úrgangi (meira eða minna endur­
vinnanlegt) hrúgast upp:
1. Endurhugsa. Lífið okkar snýst
ekki bara um það að neyta og
kaupa meira af dóti sem veitir
manninum einungis ánægju í
stuttan tíma. Það eru til önnur og
betri verðmæti í lífinu.
2. Afþakka. Kannski ættum við
ekki að stökkva á öll gyllitilboð
um vörur sem auglýsingar telja
okkur trú um að við getum ekki
verið án.
3. Einfalda. Við gætum einfaldað
lífsstílinn okkar og einfaldlega
keypt minna.
4. Endurnýta. Það sem við eigum
ætti að endast betur og við gætum
endurnýtt, gert við eða deilt með
öðrum. Maður þarf ekki alltaf að
eiga það nýjasta og flottasta.
5. Endurvinna. Svo er það sem
er ekki hægt að nota lengur.
Og það verður að komast í við­
eigandi f lokkun í endurvinnslu.
Gott dæmi um góða nýtingu eru
gosumbúðir sem skila sér í endur­
vinnslu um og yfir 90%. En þar
skiptir skilagjaldið aðalmáli.
Peningar skipta svo miklu máli í
atvinnulífinu. þannig að þeir sem
menga eða búa til mengandi efni
eiga að borga fyrir þetta.
Í sambandi við plastið og notkun
þess getur hver og einn reynt að
sniðganga vörur í miklum plast­
umbúðum. Einnota drykkjarföng,
diskar, hnífapör o.f l. eru með öllu
óþarfi og ættu að heyra sögunni til.
Tökum okkur á, förum úr þæginda­
gírnum og reynum að breyta lífs­
munstrinu okkar þannig að við
getum fagnað plastminni tilveru.
Að vera plastlaus er auðvitað
útópía, fólk upp til hópa er nefni­
lega vanafast. En hægt og sígandi
getum við komið á breytingum til
hins betra, ég trúi ekki öðru. n
Plastlaus júlí
Úrsúla Jünemann
kennari á
eftirlaunum.
Væri ekki rétt að kanna
hvort þetta hefði verið
nauðsynlegt?
Birgir
Guðjónsson
sérfræðingur í
lyflæknisfræði
og meltingar-
sjúkdómum.
Næsta strætóstoppistöð frá nýju
hverfi í Gufunesi í Reykjavík er í
um 30 mínútna göngufjarlægð frá
hverfinu. Almennt séð er það skell­
ur að þurfa að reima á sig gönguskó
til þess að komast í almennings­
samgöngur í höfuðborg, en sér­
staklega á þeim stað sem um ræðir.
Hverfið var kynnt sem vistþorp þar
sem hægt væri að sleppa því að eiga
bifreið. Íbúðunum fylgir þannig
til dæmis ekki bílastæði og deili­
bifreiðar áttu að vera á svæðinu.
Íbúðirnar eru enn fremur hugsaðar
fyrir ungt fólk og fyrstu kaupendur.
Vel getur verið að til standi að
strætóleiðir tengist svæðinu með
tíð og tíma, en þegar hverfi eru sér­
staklega kynnt með þessum hætti
þarf að tryggja efndir frá fyrsta
degi.
Nú er búið að af henda lykla og
enginn strætó kemur á svæðið, en
líf þeirra sem eru f luttir inn stopp­
ar ekki. Einhvern veginn þarf fólkið
að geta verið frjálst ferða sinna og
komist á milli staða, til vinnu, skóla
og svo framvegis.
Setja má spurningarmerki við
f leiri atriði í tengslum við mögu­
leika á bíllausum lífsstíl í hverfinu
og það er fjarlægð frá annarri nær­
þjónustu. Í umræðum um fyrir­
ætlanirnar í borgarstjórn spurði
undirrituð fulltrúa borgarstjóra
til dæmis um það hvernig hann sæi
fyrir sér að börn kæmust í skólann,
en næstu grunnskólar eru í um 2
km göngufjarlægð og liggur leiðin
meðal annars um óbyggt svæði,
það er úr Gufunesi og yfir í grunn­
skóla í Grafarvogi. Svarið var á þá
leið að skólarútur myndu aka til
og frá þorpinu. Önnur spurning er
leikskólafyrirkomulag, en án leik­
skóla í göngufjarlægð verður bíl­
leysið afar krefjandi.
Í öðrum nýlegum hverfum hafa
íbúar þurft að bíða í ár eða áratugi
eftir nærþjónustu. Áhugafólki um
skipulag er strokið öfugt þegar
borginni tekst hér að skapa slík
vandamál á nýjum stað og fjölga
íbúum sem sífellt eru að bíða eftir
að glærurnar lifni við. Ólíklegt er
að margir óski sér borgaryfirvöld
sem selji fyrstu kaupendum og
ungu fólki íbúðir með loforðum um
bílleysi og umhverfisvænan lífsstíl
sem síðan eru ekki efnd með sóma­
samlegum hætti. n
Enginn strætó í vistþorpi
Jórunn Pála
Jónasdóttir
borgarfulltrúi
Sjálfstæðis-
f lokksins í
Reykjavík.
14 Skoðun 15. júlí 2021 FIMMTUDAGURFRÉTTABLAÐIÐ