Morgunblaðið - 21.06.2021, Page 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 21. JÚNÍ 2021
Við vitum flest hvað
lýðræði þýðir. Eins og
orðið gefur til kynna
merkir það að lýðurinn
ræður. Það er falleg
hugsun og það er góð
hugsun sem flestir
geta stutt. Vandinn er
sá að þessi hug-
myndafræði er mun
flóknari í framkvæmd
en virðist við fyrstu
sýn.
Hugmyndin er sú að þú ferð inn í
kjörklefann og þú kýst það sem þú
vilt. Ríkið sér til þess að enginn viti
hvað þú kýst og þar með er þitt at-
kvæði og þín skoðun komin á réttan
stað og lýðræðinu framfylgt. Svo
göngum við út úr kjörklefanum og
segjum engum, ekki nokkrum
manni, hvað við kusum. Þá getur
enginn, nokkurn tímann, gert sér í
hugarlund hvað það var og gagn-
rýnt okkur eða komið með persónu-
legar árásir vegna þess. Þetta virk-
ar einmitt svona, ekki satt?
Reyndar er það svo að við mann-
fólkið erum í eðli okkar félagsverur
og það er erfitt að eiga samskipti
við fólk án þess að umræðurnar, á
einhverjum tímapunkti, fikri sig yfir
í pólitík. Áður en við vitum af dúkka
hin pólitísku mál upp
og viðkomandi er byrj-
aður að segja okkur
sína skoðun á pólitík-
inni okkar og þar með
okkur sem persónum.
Bíddu nú við, ég segi
okkur sem persónum,
en það var bara verið
að tala um pólitík.
Vandinn er sá að póli-
tísk skoðun fólks er nú
orðin ígildi persónu
þess. Það er því svo
sannarlega hættulegt
að hafa skoðun sem álitin er röng þá
stundina. Gerist einhver svo djarfur
að hafa slíka skoðun, og nefnir hana
í heyranda hljóði, þá fellur hann
samstundis í þann flokk sem kalla
má öllum illum nöfnum, svívirða op-
inberlega, hvetja til herferðar gegn
og sumir vilja ganga svo langt að
réttlæta barsmíðar á einstaklingn-
um undir þeim formerkjum að skoð-
un viðkomandi sé bara svo rosalega
röng.
En hvað er röng skoðun?
Víkjum nú að merg málsins og
þar sem hnífurinn stendur svo sann-
arlega fastur í kúnni. Ef röng skoð-
un ætti uppruna sinn hjá almenn-
ingi í lýðræðislegu ferli væri þetta
allt saman mun auðmeltara en raun
ber vitni. Staðreyndin er hins vegar
sú að það eru fjölmiðlar og áhrifa-
fólk sem ákveða hver hin rétta
skoðun er, ekki hinn almenni borg-
ari.
Veltu þessu aðeins fyrir þér,
hversu mörgum fréttum hafa fjöl-
miðlar almennt úr að moða? Það er
ógrynni. Þeir geta birt það sem
þeim sýnist. Frá íslenskum eða er-
lendum vettvangi. En það er nefni-
lega akkúrat málið; þeir geta birt
það sem þeim sýnist.
Í því samhengi er mikilvægt að
velta fyrir sér hvers vegna fjöl-
miðlar velja að birta eitthvað sem
einhver sagði í hlaðvarpi eða á Fa-
cebook og blása það upp. Getur ver-
ið að á bak við þetta val sé ekki sú
stefna að bera fréttir hlutlaust á
borð fyrir almenning heldur undir
einhverjum vissum formerkjum?
Getur verið að boðskapurinn hafi
markmið og hvert er þá markmiðið?
Við höfum öll heyrt talað um
vinstri og hægri fjölmiðla. Í dag, á
Íslandi, er búið að ákveða að vinstri
sé gott og hægri sé vont. Flestir af
fjölmiðlum landsins hafa ákveðið
það. Þeir hafa selt þá hugmynd að
vinstrið snúist um samfélagslega
hugsun og hægrið sé vond eig-
inhagsmunastefna þar sem ein-
staklingurinn vilji græða á fátæka
manninum. Þó er það trúlega hægra
fólkið sem stofnar flest fyrirtækin
og sér því flestum fyrir atvinnu og
tekjum en það er önnur saga. Í dag
þurfa hægrisinnaðir helst að fara
með veggjum og hægri stjórn-
málaflokkar færast smám saman
nær því að verða vinstriflokkar því
það er eina leiðin til að komast
áfram í almannaáliti og pólitík.
En hvers vegna vilja fjölmiðlar að
við styðjum vinstrið frekar en
hægrið? Hafa þessar stefnur ekki
báðar sína kosti og galla? Hver er
það svo sem stjórnar fjölmiðlunum
og þá okkur? Það þarf ekki nema
einfalt gúgl til að sjá það. Vandinn
er að fæstir nenna að gúgla og fæst-
ir nenna að velta þessu fyrir sér.
Þeir taka bara á móti ómatreiddum
réttunum sem bornir eru á borð fyr-
ir þá dag eftir dag og innifela þann
boðskap sem nýtist eigendum fjöl-
miðlanna best.
Hvernig tengist þetta lýðræðinu?
Þá er það lýðræðið og hvaða áhrif
þetta hefur á það. Þetta hefur þau
áhrif að fjölmiðlarnir ákveða hvað
hinn óákveðni hópur almennings
kýs og hann er æði stór. Þeir segja
okkur hvað okkur á að finnast og
hver er réttdræpur hverju sinni.
Með þessu móta þeir skoðun fólks
því alveg sama hversu statt og stöð-
ugt við viljum trúa því, fólk er upp
til hópa bæði meðvirkt og auðmót-
að.
Næst þegar þú gengur á kjörstað
og ætlar þér að kjósa skaltu velta
því fyrir þér hvort þú sért í raun að
kjósa það sem þú vilt eða bara það
sem þú átt að kjósa. Það sem búið
er að segja þér að kjósa með óljós-
um en mjög sterkum skilaboðum
sem hafa dunið á þér svo mánuðum
skiptir.
Við búum í samfélagi sem elur á
hlýðni. Okkur er kennt frá blautu
barnsbeini að við eigum að gera það
sem er rétt því annars erum við
skömmuð eða okkur refsað. Ef sam-
félagið ætlar líka að stjórna því
hvaða skoðun þú hefur, hvaða áhrif
hefur það þá á lýðræðið? Er lýðræð-
ið þá til eða er það meira í orði en á
borði því það er enginn eftir sem
þolir að taka hitann og þungann af
því að framfylgja því? Hugsunin um
lýðræði er falleg en það þarf meira
en að hugsa hana til að hún verði
raunveruleg.
Er lýðræðið til?
Eftir Hildi Sif
Thorarensen » Það eru fjölmiðlar og
áhrifafólk sem
ákveða hver hin rétta
skoðun er, ekki hinn al-
menni borgari.
Hildur Sif Thorarensen
Höfundur er verkfræðingur.
hildursifgreinar@gmail.com
Á góðviðrisdegi í
júlímánuði 2014 lá ég
ásamt öðrum á Arn-
arhóli og hugleiddi
örlög þeirra Palest-
ínumanna er drepnir
höfðu verið í loft-
árásum Ísraelsmanna
á Gaza dagana á und-
an – hugsaði um fólk-
ið sem myndi aldrei
aftur geta notið þess
að horfa á skýin eða finna sólina
verma andlitið. Sveinn Rúnar
hafði haldið ræður um þörfina á
frjálsri Palestínu á samstöðufundi
sem var rækilega kynntur á RÚV.
Það sem eftir var sumars gætti ég
þess vandlega að kaupa ekki nein-
ar vörur frá Ísrael – en svo fór ég
að hugsa …
Okkur er sagt að Ísrael haldi
Gazabúum í herkví, undiroki þá og
meini þeim að halda heim til Pal-
estínu eftir langa útlegð en Gaza
er jú í Palestínu – þeir eru heima
– og frá 2005 er Ariel Sharon af-
henti Palestínumönnum land-
svæðið hafa gyðingar ekki verið
búsettir þar (fyrir utan tvo gísla)
og Gaza hefur landamæri að
Egyptalandi sem trúbræður
þeirra byggja. Ísraelsmenn halda
því augljóslega ekki Gazabúum í
herkví þó svo að þeir hafi reist
öfluga girðingu á landamærunum
eftir áralangar sjálfsmorð-
sprengjuárásir sem beindust að al-
menningi í Ísrael. Hvers vegna
gátu Gazabúar, sem nutu mikillar
velvildar í heiminum, ekki unað
við sitt og gert Gaza að ferða-
mannaparadís í stað þess að eyða
allri orku sinni í að skaða Ísr-
aelsmenn með sjálfsmorðs-
sprengjuárásum og eldflaugaskot-
hríð?
Svarið kom með lestri á stofn-
skrá Hamas (Hamas Charter,
1988). Þar kemur fram að um
trúarlega deilu er að ræða –
hreinsa skuli landið af gyðingum í
heilögu stríði og að engir samn-
ingar við þá komi til greina. Fyrr,
eða 1964, hafði PLO verið stofnað
til að frelsa Palestínu. Á þeim
tíma voru hvorki Gaza né Vest-
urbakkinn undir ísraelskri stjórn.
Í 24. grein stofnsáttmálans kom
fram að meiningin væri ekki að
frelsa þau svæði, heldur aðeins
það land er var undir
stjórn Ísraelsmanna.
Síðar reyndi PLO að
„frelsa“ Jórdaníu,
sem er um 80% af
gömlu Palestínu en
mistókst það og fengu
þeir hæli í Líbanon
þar sem þeir komu af
stað borgarastríði
með því að skjóta
flaugum á Ísrael frá
húsum kristinna.
Ég komst sem sagt
að því að Sveinn Rún-
ar og RÚV höfðu fengið mig til að
kalla eftir þjóðarmorði Ísr-
aelsmanna. Skammaðist ég mín?
Vissulega.
Fréttamenn RÚV hafa hins veg-
ar ekki enn orðið fyrir slíkri upp-
ljómun, þeir halda enn áfram að
birta rammhlutdrægar fréttir þar
sem vitnað er í fulltrúa og stuðn-
ingsmenn öfgaaflanna en ekki í
Ísraelsmenn sjálfa. Þeim ber lög-
um samkvæmt að gæta hlutleysis
en gæta þess í stað þess að ekkert
sem gæti bætt málstað Ísr-
aelsmanna komi fram.
Það er margt sem RÚV hefur
sleppt að nefna. Aldrei hefur þar
verið minnst á lög nr. 19 frá 2004
(Pay for slay lögin) sem kveða á
um sérstaka umbun þeim til
handa er drepa eða slasa gyðinga.
Af því að Abbas hefur neitað að
afnema þau setti stjórn Trump lög
sem banna greiðslur til hópa er
verðlauna dráp á Bandaríkja-
mönnum (Taylor Force lögin). Við
erum reglulega minnt á Nakba,
flótta Palestínumanna frá þorpum
sínum er nágrannaríkin réðust á
hið nýstofnaða Ísrael, en hvenær
er minnst á flótta mun fleiri gyð-
inga frá Arabaríkjunum? Frá
Jemen voru þeir t.d. nær allir
fluttir brott flugleiðis eftir
grimmilegar ofsóknir.
Ekki minnist ég þess að að
fjallað hafi verið um skýrslur
IMPACT-se um kennsluhætti í
skólum UNRWA þar sem stæku
gyðingahatri er vafið inn í náms-
greinarnar, m.a.s. stærðfræði. Í
kennsluefninu er ekki minnst á
vilja Ísraelsmanna til friðarsamn-
inga. Það mun henta leiðtogum
Palestínumanna vel því þeir hafa
hingað til hafnað öllum tillögum til
lausnar deilunni en ekki komið
með neinar sjálfir.
Tillögum Peel-nefndarinnar
1937 höfnuðu þeir og einnig
ákvörðun SÞ um stofnun Ísr-
aelsríkis. Arafat hafnaði tillögum
frá Bill Clinton sumarið 2000 og
kom af stað intifödu til að þurfa
ekki að ræða þau mál frekar. Ab-
bas hafnaði samkomulaginu er
Ehud Olmert og Saeb Erekat
settu saman 2008. Erekat heitinn
sagði í viðtali við PA TV að hann
hefði lagt hart að Abbas að sam-
þykkja tillöguna því hún hefði
fært Palestínumönnum meira en
100% þess lands (með land-
skiptum) er Jórdanir réðu yfir
fyrir sex daga stríðið 1967. Condo-
leezza Rice segir frá þessari
samningagerð í ævisögu sinni og
undraðist hún hve mikið Olmert
var tilbúinn að gefa eftir.
Á síðasta ári komu svo Abra-
hamssamningarnir sem Palest-
ínumenn höfnuðu fyrirfram og
brenndu fána þeirra landa er
stóðu að þeim, auk mynda af leið-
togum þeirra. Einn hönnuða
samninganna, dr. Ali al Nuaimi
(SAF), skrifaði nýlega grein í
Newsweek um að tími væri kom-
inn til að frelsa Palestínumenn
undan oki Hamas og Írana (sem
fjármagna hið heilaga stríð). Hann
sagðist vonast til að þetta síðasta
Gaza-stríð yrði hið síðasta.
Að afnema þá trúarlegu skyldu
að útrýma gyðingum úr Palestínu
þarf ekki að vera brot á sjaríalög-
um. Sádar hafa bannað vatns-
pípureykingar á grundvelli klásúlu
sjaríalaga um að ekki skuli aðhaf-
ast neitt sem veldur múslimum
skaða og það er óumdeilanlegt að
Hamas veldur íbúum Gaza skaða.
Það verður aldrei friður fyrir
botni Miðjarðarhafsins fyrr en jí-
hadinu er hafnað. Fyrst þá er
möguleiki á að tveggja ríkja lausn-
in gangi upp.
Frelsun Palestínu
Eftir Ingibjörgu
Gísladóttur » Frelsun Palestínu
með útrýmingu
gyðinga er ekki að gera
sig. Væri ekki réttara
að krefjast frelsis und-
an stjórn Abbas og Ha-
mas?
Ingibjörg Gísladóttir
Höfundur starfar við umönnun
aldraðra.
Í byrjun júní varð
uppi fótur og fit á Al-
þingi þegar þing-
flokkur Pírata gerðist
sekur um þá ósvinnu
að leggja til breytingu
á dagskrá þingsins, svo
að hægt væri að taka
fyrir frumvarp Lilju
Rafneyjar Magnús-
dóttur, þingkonu VG
og formanns atvinnu-
veganefndar Alþingis, um auknar
strandveiðar í sumar.
Það þótti hin mesta fífldirfska og
argasti dónaskapur að senda slíkt
tundurskeyti, eins og það var orðað,
inn í sali Alþingis á sama tíma og
samningviðræður um þinglok
(reyndar þingfrestun) stóðu sem
hæst. Slíkar samningaviðræður snú-
ast jú, eins og mörg vita, um það
hvaða þingmál verða svæfð svefn-
inum langa, þ.e. ekki afgreidd úr
fastanefndunum til lokaatkvæða-
greiðslu í þingsal, hvaða mál fá fulln-
aðarafgreiðslu frá Alþingi og síðast
en ekki síst hvenær alþingisfólk
kemst í langþráð sumarleyfi.
Gamla góða handritið
Þessir samningar fara fram eftir
venjubundnu handriti:
- Minnihlutinn segist hafa nægan
tíma, ekkert liggi á, rigningarsumar
sé hvort sem er í vændum, ýmis mik-
ilvæg mál þurfi nú að koma til af-
greiðslu, sum þeirra séu svo mikil-
væg að málþóf komi til greina, sum
mál meirihlutans séu svo alvarlega
gölluð að þau verði að stöðva, o.s.frv.
- Meirihlutinn lætur eins og hon-
um liggi ekkert á, en nennir auðvitað
ekki að búa við þá niðurlægingu að
þurfa að hanga í þingsal mikið leng-
ur en starfsáætlunin sagði til um,
enda er það meirihlutinn sem
ákveður hana, og íslenska sumarið
lokkar.
- Svo hefjast samningaviðræður.
Stundum er minnihlutinn, sem ein
heild, búinn að velja ákveðin þing-
mál sem verði að taka fyrir og einnig
hvaða þingmálum meirihlutinn verði
að fórna fyrir friðinn. Stundum kem-
ur minnihlutinn lítt sameinaður til
leiks og heldur þá hver
flokkur fram sínum
málum, jafnvel án þess
að skeyta sérstaklega
um vígstöðu hinna. Það
hefur svo sem verið all-
ur gangur á þessu í
gegnum tíðina.
Niðurstaðan er alltaf
sú að fjölmörgum
ágætum málum er sóp-
að í ruslið. Einungis 5-
15% þingmála sem
óbreyttir þingmenn
standa að lifa slíka
hreinsun af. Hinum er fórnað, jafn-
vel þótt um þau hafi verið fjallað
með ítarlegum hætti, umsagnir bor-
ist um þau og ýmsir sérfræðingar og
haghafar hafi komið á fundi fasta-
nefnda þingsins vegna þeirra. En
nóg um það.
Hvaðan kom tundurskeytið?
Svona að lokum má spyrja hver
hafi sent umrætt tundurskeyti inn í
þingið. Var það þingflokkur Pírata,
með því að vilja taka umrætt frum-
varp til umfjöllunar eða var það
Lilja Rafney Magnúsdóttir, með því
að leggja það fram tveimur mán-
uðum eftir að frestur til þess rann út
og tveimur dögum eftir að starfs-
áætlun þingsins var felld úr gildi?
Ætlaðist Lilja Rafney, og með-
flytjendur hennar, ekki til þess að
málið hlyti þinglega meðferð? Dæmi
nú hver fyrir sig.
Hvernig var nú aftur með traust
almennings á Alþingi, átti ekki að
bæta það?
Tundurskeyti
á Alþingi
Eftir Einar
Aðalstein
Brynjólfsson
» Á síðustu starfs-
dögum Alþingis,
þegar langþráð sum-
arleyfi þingfólks var
innan seilingar, setti
þingflokkur Pírata þing-
lokin (og sumarleyfið) í
uppnám.
Einar Aðalsteinn
Brynjólfsson
Höfundur er oddviti Pírata í Norð-
austurkjördæmi við alþingiskosn-
ingar 25. september 2021 og sérlegur
áhugamaður um bætta starfshætti á
Alþingi.
einarbrynjolfs@piratar.is