Morgunblaðið - 02.06.2021, Blaðsíða 6

Gunnþór Ingvason, for-
stjóri Síldarvinnslunnar.
Gunnþór segir Síldarvinnsluna jafnframt
hafa verið leiðandi í manneldisvinnslu
uppsjávarfiska. Tekin var sú ákvörðun að
byggja sérhæft uppsjávarfrystihús 1997 og
markaði það að hans sögn tímamót. Tilkomu
hússins var svo fylgt eftir í uppsjávar-
fyrirtækjum og aflaheimildum. „Má segja að
sameiningin við SR mjöl hf. og það hagræðing-
arferli sem fylgdi á eftir lýsi vel þeirri vegferð
sem félagið hefur verið á.“
Þegar veiðar á norsk-íslensku síldinni hófust
aftur 1994 fór stór hluti hennar í mjöl og lýsi
fyrstu árin og var langt að sækja hana. Fjárfest
var í uppbyggingu í frystihúsinu til að freista
þess að auka manneldisvinnsluna á síldinni og
fer hún nú nánast öll til manneldis. Síðan þegar
makríllinn birtist þurfti enn að auka fjárfest-
ingar til að skapa sem mest verðmæti úr hon-
um, að sögn Gunnþórs.
„Á sama tíma var samdráttur í mjöl- og lýsis-
vinnslunni. Það var alltof mikil afkastageta hjá
félaginu og fækka þurfti fiskimjölsverksmiðjum
á Íslandi. Í dag erum við með hátæknifrystihús
sem afkastar 720 tonnum á sólarhring og erum í
uppbyggingu í fiskimjölsverksmiðjunni í Nes-
kaupstað.
Afkastagetan margfaldast
Uppsjávarflotinn hefur verið endurnýjaður
og eigum við von á nýjum Berki til landsins á
fimmtudaginn. Við erum komnir með stærri og
hagkvæmari skip til þess að bæta meðhöndlun
aflans og veiðum fiskinn með minni olíunotkun,
auk þess sem aðbúnaður áhafna hefur verið
stórbættur. Við sjáum að þetta er allt að skila
sér,“ segir Gunnþór og tekur dæmi af því
hvernig makríll hafi kallað á aukna fjárfestingu.
„Þegar makríllinn kom árin 2005 og 2006 var
auðvitað ljóst að þótt við værum með öfluga
vinnslu þyrftum við að fjárfesta töluvert í bún-
aði hjá okkur til að ná að vinna hann til mann-
eldis. Fjárfest hefur verið í mun betri skipum
með meiri burðargetu og sem koma með kæld-
an afla að landi,“ segir Gunnþór.
Burðargetan margfaldast
– Þú nefndir að fiskimjölsverksmiðjum fé-
lagsins hefði fækkað úr átta í tvær og að skipum
hefði fækkað og stærri komið í stað minni.
Gætirðu sagt mér meira af hagræðingunni?
„Ef við byrjum á útgerðarhliðinni í
uppsjávarfiski þá báru mörg skip 600-700 tonn
og stærstu skipin 1.000-1.100 tonn. Kvótar voru
mun stærri á þessum árum en í dag og skipin
voru mikið til eldri skip sem hafði verið breytt.
Nú bera stærstu skipin 3.300 tonn, sem jafn-
gildir því magni sem allt að fimm skip komu
með að landi hér áður fyrr. Þegar við erum að
sigla langan veg, t.d. eftir kolmunna, sækjum
við aflann á einu skipi í stað tveggja til þriggja
áður. Það sparar mikla olíu og sjómenn búa við
betri vinnuaðstöðu og aukið öryggi á nýjum og
stærri skipum.
Þegar ég hóf störf á Seyðisfirði árið 1996 af-
köstuðu þrjú frystihús 70-120 tonnum á sólar-
hring. Það voru hér um bil 50 til 60 manns starf-
andi í hverju húsi. Afkastagetan var um 200
tonn í heild, fiskurinn flokkaður í kör og dreift á
milli húsanna. Nú er afkastagetan um 720 tonn í
Neskaupstað og við vorum með 30 manns starf-
andi á vöktum í loðnunni í vetur. Þannig að hag-
ræðingin í uppsjávarfrystingu hefur verið gríð-
arleg ef horft er til þessa, en hún var í raun
nauðsynleg til að geta aukið við manneldis-
vinnslu á uppsjávarfiski.“
Úr 1,2 tonnum í 24 tonn
Af orðum Gunnþórs má skilja að afkastaget-
an á hvern mann við frystingu á loðnu hafi auk-
ist úr 1,2 til 2 tonnum á dag í 24 tonn. Slík fram-
leiðniaukning kann að vera fáheyrð á Íslandi.
Unnið er að stækkun fiskimjölsverksmiðj-
unnar í Neskaupstað úr 1.400 í 2.400 tonn.
„Með stækkun verksmiðjunnar erum við að
mæta stækkun skipanna. Við viljum vinna hrá-
efni sem ferskast upp úr skipunum og stærri
farmar kalla á aukna afkastagetu. Þetta þarf
allt að spila saman til að nýta fjárfestinguna
betur, auk þess sem við erum betur búin til að
mæta sveiflum í aflaheimildum.
Áður fyrr var ekki óalgengt að afkastageta
fiskimjölsverksmiðja væri 600-700 tonn á sólar-
hring. Það er mikil fjárbinding í búnaði fiski-
mjölsverksmiðja og fastur kostnaður hár við
hverja verksmiðju óháð notkun og afköstum.
Bolfiskmegin má segja að við höfum verið að
kaupa aflaheimildir til að treysta undirstöður
fyrirtækisins. Við erum nú komin með yfir 20
þúsund þorskígildistonn í bolfiski. Þar bíður
okkar það verkefni að fara í gegnum bolfiskflot-
ann og vinna betur úr þeim einingum hjá okkur.
Það var mikil upplifun að fljúga austur í Egils-
staði síðastliðinn fimmtudag og aka í gegnum
Reyðarfjörð og Eskifjörð til Neskaupstaðar. Úr
flugvélinni sást stórbrotið landslag fjarðanna og
á jörðu niðri var logn og glampandi sólskin.
Fjölmenni var við Norðfjarðarhöfn en Síldar-
vinnslan var þá skráð í kauphöllina.
Síldarvinnslan hf. var stofnuð árið 1957 og
var helsta tilefnið aukin síldveiði úti fyrir Aust-
fjörðum eins og nafn félagsins ber með sér. Það
hefur síðan eignast hlut í mörgum fyrirtækjum,
aukið við aflaheimildir og þróast. Félagið hefur
sérhæft sig í vinnslu á uppsjávarfiski og er með
miklar aflaheimildir í uppsjávartegundum. Það
er nánast komið upp í hámarkshlutdeild í til
dæmis loðnu og síld en hefur mikið svigrúm til
að auka við bolfiskheimildir (sjá graf). Heimildir
félagsins eru um 7,7% af heildarkvótanum en
kvótaþakið fyrir hvert félag er 12%.
Afkastagetan var alltof mikil
Gunnþór Ingvason, forstjóri Síldarvinnsl-
unnar, tók á móti blaðamanni á skrifstofu fé-
lagsins við Hafnarbraut í Neskaupstað.
Þetta var stór dagur í sögu fyrirtækisins sem
er aftur komið í kauphöllina en það var skráð á
Verðbréfaþing Íslands 1994 og afskráð 2004.
„Við erum hrærð og stolt yfir miklum áhuga á
útboðinu. Við höfum fengið inn 6.500 nýja hlut-
hafa sem við bjóðum velkomna,“ segir Gunnþór,
sem hóf árið 1996 störf hjá SR mjöli hf., sem
síðar sameinaðist Síldarvinnslunni, og hefur því
fylgt félaginu í gegnum mikið breytingaskeið.
„Umhverfið hefur mikið breyst síðan 1996. Þá
voru margar fiskimjölsverksmiðjur á Íslandi og
það var mikil uppbygging í fiskimjölsiðnaðinum
á árunum 1990-2000. Á þessum árum tóku fiski-
mjölsverksmiðjurnar á móti 1 til 1,5 milljónum
tonna á ári. Þá voru stórir loðnukvótar og mörg
skip voru mun minni en þau sem nú eru. Ég
byrjaði fljótlega að sjá um hráefnisstýringu
fyrir verksmiðjurnar. Það voru oft mikil læti því
skipin voru burðarminni, kvótar stórir en þá
þurfti oft að veiða á skömmum tíma.
Umframafkastageta til að mæta toppum
Verksmiðjur voru dreifðar í kringum landið
og mikil umframafkastageta til að mæta þess-
um toppum. Síðan varð samdráttur í kvótum og
menn horfðu fram á samdrátt í afla til fiski-
mjölsverksmiðja. Þegar Síldarvinnslan og SR-
mjöl sameinuðust árið 2003 var SR-mjöl með
verksmiðjur á fimm stöðum á landinu; á Seyðis-
firði, Reyðarfirði, Raufarhöfn, Siglufirði og í
Helguvík. Síldarvinnslan var með verksmiðjur á
tveimur stöðum; í Neskaupstað og Sandgerði.
Þannig að fyrirtækið var með sjö fiskimjöls-
verksmiðjur við sameininguna. Nú rekum við
tvær verksmiðjur,“ segir Gunnþór og rifjar upp
að félagið hafi enn fremur keypt áttundu fiski-
mjölsverksmiðjuna í Grindavík.
Við erum nýlega búnir að endurnýja Eyjaskipin
okkar og fyrir liggur að við þurfum að endur-
nýja frekar þar sem við erum með togara sem
eru komnir til ára sinna,“ segir Gunnþór.
Komnir nærri lágmarkinu
– Fækkar sjómönnum við þessa hagræðingu?
„Það má nefna að í uppsjávarskipunum, þar
sem mannshöndin er ekki að meðhöndla hvern
fisk, var siglt samtals með 3.000 tonn á fjórum
til fimm skipum og með kannski 11-14 menn á
hverju skipi. Nú siglum við með 3.000 tonn á
einu skipi og með 8-11 menn í áhöfn. Við höfum
náð að auka verðmæti uppsjávaraflans með
aukinni manneldisvinnslu og allt hefur þetta
skilað sér í stórbættum kjörum áhafna. Sjó-
mönnum hefur fækkað en á móti kemur að um
er að ræða tekjuhæstu störfin í íslenskum sjáv-
arútvegi. Það eru tveir menn um hverja stöðu.“
– Eruð þið að nálgast lágmarksfjölda í áhöfn?
„Ég held að við séum á góðum stað þar. Ann-
ars er óvarlegt að segja eitthvað slíkt. Við vitum
ekki hvað framtíðin ber í skauti sér en munum
verða að aðlaga okkur að tækninýjungum.“
– Kemur til greina að innleiða frekari sjálf-
virkni og nota þjarka í framleiðslugreinum? Til
dæmis við endurnýjun í bolfiskskipunum?
„Þjarkar eru nú þegar víða komnir í sjávar-
útveginn, t.d. í nýjustu bolfiskhúsunum, og þeir
eiga örugglega eftir að koma sterkar inn í fram-
tíðinni. Bolfiskmegin veiðum við meira magn á
skipin okkar en áður. Við höfum hagrætt um
eitt skip og erum að veiða í kringum 4.500 til
5.000 tonn á ísfiskstogara í dag.
Við nýtum skipin betur en undirstaðan er að
hafa aðgang að aflaheimildum. Það er ekki nóg
að kaupa skip ef aflaheimildir fylgja ekki. Þann-
ig að við höfum horft til þess, eins og við höfum
byggt okkur upp uppsjávarmegin, að búa fyrst
til grunninn og byggja síðan ofan á hann.“
Sækja fram
og treysta
stoðirnar
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Veðrið lék við Norðfirðinga þegar Síldarvinnslan var hringd inn í kauphöllina
við hátíðlega athöfn um borð í Berki II NK á fimmtudaginn var. Viðskipta-
Mogginn settist niður með Gunnþóri Ingvasyni, forstjóra Síldarvinnslunnar,
eftir athöfnina og ræddi við hann um tækifærin fram undan. Fyrirtækið
hyggst sækja fram með vöruþróun og auknum aflaheimildum. Með því á
að auka verðmætasköpun og lágmarka áhættuna af sveiflum í rekstrinum.
6 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 2. JÚNÍ 2021VIÐTAL