Morgunblaðið - 03.01.2022, Qupperneq 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 3. JANÚAR 2022
Nýárssund Það var fámennt í Nauthólsvíkinni á nýársdag en hefð er fyrir því að sjósundsiðkendur hittist þá og baði sig í skrautlegum fatnaði. Á tímum Covid mæta aðeins þeir allra hörðustu.
Árni Sæberg
Nú þegar við höfum
lifað í skugga heims-
faraldurs í nærri tvö
ár er mikilvægt að
horfast í augu við þá
staðreynd að opinber-
ar sóttvarnaraðgerðir
hafa haft margvísleg
áhrif á börn og ungt
fólk. Fáir þjóðfélags-
hópar hafa orðið fyrir
viðlíka áhrifum enda
hefur skóla- og frístundastarf sem
og félagslíf þessa hóps verið úr
skorðum nánast allt þetta tímabil.
Börn hafa þurft að sæta sóttkví,
sum jafnvel mörgum sinnum, og
undanfarið hafa börn verið að
greinast með kórónuveiruna í ríkari
mæli en áður og hafa þá verið í ein-
angrun, jafnvel ein, ef foreldrar
hafa ekki haft tök á því að sinna
þeim meðan á einangrun stendur.
Allt er þetta til þess fallið að valda
börnum óvissu, áhyggjum og ótta.
Erfitt er að gera sér grein fyrir
öllum afleiðingum veirufaraldursins
á börn enda líklegt að í mörgum til-
vikum verði áhrifin langvarandi og
komi ekki fram fyrr en síðar. Börn
eru, eðli málsins samkvæmt, á við-
kvæmum mótunaraldri þar sem
breytingar og óvissa marka dýpri
spor í líf þeirra og framtíð en
þeirra sem eldri eru.
Mat á áhrifum á börn
Tilfinnanlega skortir betri tölu-
legar upplýsingar um stöðu barna
og þau áhrif sem veirufaraldurinn
hefur haft á þau. Þá ber einnig að
líta til þess að ólíkir hópar barna
standa mismunandi að vígi, að-
stæður heima fyrir eru ólíkar og
aðgengi að stuðningi og tækjabún-
aði sömuleiðis, ekki síst með tilliti
til heimanáms. Þá búa mörg börn
við þröngbýli og aðrar erfiðar fé-
lagslegar aðstæður sem gera þeim
oft erfitt fyrir í auk-
inni heimaveru. Rösk-
un á daglegum venjum
hefur mikil áhrif á fötl-
uð börn en þau hafa í
meira mæli en önnur
börn þurft að sæta
takmörkunum á stuðn-
ingi í skóla og frí-
stundastarfi svo dæmi
séu nefnd. Þá bendir
aukinn fjöldi tilkynn-
inga til barnarvernd-
arnefnda til þess að
fleiri börn hafi búið við
vanrækslu eða ofbeldi heima fyrir
en áður.
Embætti umboðsmanns barna
hefur á undanförnum árum lagt
höfuðáherslu á að innleitt sé mat á
áhrifum á börn innan stjórnkerfis-
ins. Í því felst að allar ákvarðanir
sem teknar eru séu rýndar út frá
því hvaða áhrif þær hafa á börn, að
börn hafi aðgang að nauðsynlegum
upplýsingum og leitað sé sjónar-
miða þeirra eins og kostur er. Slíkt
mat felur einnig í sér skyldu stjórn-
valda til að grípa til mótvægis-
aðgerða til að draga úr neikvæðum
áhrifum sem ákvarðanir kunna að
hafa og sem mat á áhrifum leiðir í
ljós.
Skortur á slíku kerfisbundnu
mati í íslensku stjórnkerfi hefur
verið tilfinnanlegur á síðustu miss-
erum en hægt hefði verið að milda
áhrif að minnsta kosti sumra að-
gerða hefði slíkt mat þegar verið
innleitt sem hluti af ákvarðanatöku
stjórnvalda. Umboðsmaður barna
mun áfram beita sér fyrir því að
stjórnvöld haldi áfram innleiðingu
Barnasáttmálans og hafi það sem
börnum er fyrir bestu í forgrunni í
allri ákvarðanatöku sem varðar
þau.
Þrautseigja barna
Í upphafi faraldursins, þegar
ljóst var að hann legðist þyngst á
eldra fólk, sló samfélagið allt
skjaldborg utan um þann aldurs-
hóp. Okkur tókst að vernda að
miklu leyti þá kynslóð sem hefur
skilað sínu dagsverki með sóma. Nú
er komið að því að við beinum sjón-
um okkar að yngstu kynslóðinni
sem nú býr sig undir að hefja sitt
lífsstarf. Sem betur fer hefur unga
kynslóðin ekki verið í mikilli hættu
af því að sýkjast illa af veirunni en
hún hefur aftur á móti upplifað
sóttvarnirnar með miklum þunga.
Börnin okkar hafa sýnt ótrúlega
þrautseigju á síðustu misserum og
aðlagað sig nauðsynlegum breyt-
ingum eins og kostur er. Nú þegar
nýtt ár er að hefjast er brýnt að við
sameinumst um að viðurkenna mik-
ilsvert framlag þeirra og blása þeim
von í brjóst. Umboðsmaður barna
hvetur stjórnvöld, foreldra og alla
þá sem vinna með börnum til að
beina sjónum að þátttöku og fram-
lagi barna til baráttunnar gegn
veirunni þar sem börn hafa svo
sannarlega lagt sitt af mörkum til
að tryggja lýðheilsu og aðra mikil-
væga samfélagslega hagsmuni.
Fyrir það ber að þakka og börn
þurfa svo sannarlega á þeirri viður-
kenningu að halda.
Eftir Salvöru
Nordal
» Tilfinnanlega skortir betri tölulegar
upplýsingar um stöðu barna og þau áhrif
sem veirufaraldurinn hefur haft á þau. Þá
ber einnig að líta til þess að ólíkir hópar
barna standa mismunandi að vígi.
Salvör Nordal
Höfundur er umboðsmaður barna.
Mikilvægt framlag barna í heimsfaraldri
Morgunblaðið/Ásdís Ásgeirsdóttir
Velferð barna „Brýnt að við sameinumst um að viðurkenna mikilsvert framlag barna og blása þeim von í brjóst.“