Morgunblaðið - 03.01.2022, Síða 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 3. JANÚAR 2022
Helgina 25.-26. sept-
ember kusum við til Al-
þingis og Þjóðverjar til
síns sambandsþings,
Bundestag. Þriggja
flokka stjórnir hafa nú
verið myndaðar í báð-
um löndum. Sósíal-
demókratar, Græn-
ingjar og Frjálsir
demókratar hafa mynd-
að stjórn í Þýskalandi.
Þetta er ríkisstjórn sem spannar frá
vinstri, yfir miðju, til hægri, skv. al-
mennri skilgreiningu, og ætti rík-
isstjórnin hér, Vinstri-grænir, Fram-
sókn og Sjálfstæðisflokkur, að hafa
svipuð einkenni og stefnumál og sú
þýska.
En svo er ekki. Munurinn liggur
einkum í því að hér setur íhaldssemi
og heimóttarskapur eyjarskeggjans
sterkt mark á menn og málefni, og
ruglar einkenni, stefnumál og að-
ferðafræði. Hér reika framámenn
allra stjórnarflokkanna, hvar sem
þeir þykjast standa á vinstra/miðju/
hægra stjórnmálasviðinu, enn um í
afdölum þröngrar hugmyndafræði;
einangrunarstefnu. Skilja ekki að
Evrópa er álfan okkar, þar sem við
eigum heima meðal systra- og
bræðraþjóða, hvað þá að sterkur og
stöðugur gjaldeyrir myndi stórbæta
velferð okkar með meiri samkeppni,
lægra vöruverði og margfalt lægri
vöxtum, svo að ekki sé
nú talað um þann fyr-
irsjáanleika, stöð-
ugleika og öryggi sem
evran myndi veita. Við
bætist auðvitað sá al-
varlegi vankantur að við
sitjum uppi með 80-90%
aðild að ESB í gegnum
EES-samninginn og
Schengen án þess að
hafa nokkurn aðgang að
umræðu, hvað þá
stefnumótun og ákvörð-
unum, innan ESB. Við
sitjum einfaldlega ekki við borðið.
Eins og áhrifalausir aular, af tómum
heimóttarskap.
Ef stjórnarsáttmálar þessara rík-
isstjórna eru svo skoðaðir, án tillits til
ESB og evru, sem eru stærstu fram-
tíðarmál Íslendinga, finnst mér sam-
anburðurinn okkur heldur ekki hag-
stæður. Þýski stjórnarsáttmálinn er
fyrir mér skapandi, skýr og skarpur,
og mun hann ekki aðeins tryggja
framfarir og betra mannlíf í Þýska-
landi, heldur hafa góð áhrif um alla
Evrópu. Því miður get ég ekki sagt
það sama um þann íslenska. Hér virð-
ist mest vera um gamalt og misgott
vín á nýjum belgjum að ræða. Hvar
er neisti góðra breytinga og fram-
fara? Nýrrar sýnar og takta? Hvar
eru lausnir sem löngu var lofað?
Þetta virðist mest gömul og slitin
plata. Hvaða snillingi datt eiginlega í
hug að búa til ferðamála-, viðskipta-
og menningarmálaráðuneyti? Hvar
falla menningarmál inn í ferða- og
viðskiptamál? Hjákátlegt.
Og nafninu á dómsmálaráðuneyt-
inu var breytt án neinna sýnilegra
verkefnabreytinga. Kannski til að
gera formanni Sjálfstæðisflokksins
kleift að skipa ólöglærðan mann í það
ráðherraembætti. Skrípaleikur.
Hér kemur hinn þýski stjórnar-
sáttmáli og skýrir hann kannske bet-
ur en mörg orð hversu meitlaður og
framsækinn hann er og þar með gjör-
ólíkur þeim íslenska:
Loftslagsvernd: Þessi nýja ríkis-
stjórn tekur þetta grundvallarmál
framtíðar á jörðinni engum vett-
lingatökum. Í stað þess að hætta
framleiðslu og notkun kola 2038 verð-
ur það nú gert 2030. Önnur forgangs-
röð. Á sama hátt skal kolvetn-
ishlutleysi nú náð mun fyrr en áður
stóð til: 2045. Hér ætlar ný ríkisstjórn
að setja 13 milljarða, 0,42% af vergri
landsframleiðslu, í loftslagsmál 2022.
25% hækkun á lægstu laun: Tíma-
launamenn eru oft lægst launaðir.
Lægstu tímalaun hafa verið 9,60 evr-
ur. Með einu slagi hækka þau nú í
12,00 evrur. Um 25%. Það verða allir
að komast af! Innleiðing „Bürger-
geld“, borgaralauna: Afkomutrygging
hinna verst settu. Sama sjónarmið.
Atvinnulausir, fatlaðir, veikir, eldri
borgarar og aðrir sem minna mega sín
verða líka að geta lifað mannsæmandi
lífi. Borgaralaun eiga að leysa flókið
og margþætt trygginga- og styrkja-
kerfi af hólmi og tryggja grunn-
afkomu allra. Stórfellt átak í húsbygg-
ingum: Byggja á fleiri íbúðir en
nokkru sinni fyrr skv. föstu og skil-
greindu plani til að tryggja hagstætt
íbúðaverð og viðráðanlegt leigugjald
leigjenda. Stórátak í þróun stafrænna
lausna/kerfa: Ný þýsk ríkisstjórn skil-
ur að forsenda fyrir velfarnaði og hag-
sæld, forsenda þess að ríkið geti tekið
á sig ný útgjöld til jöfnunar lífskjara
og staðið fyrir öflugri þróun þjóð-
félagsins, er framsækið atvinnulíf, öfl-
ugur hagvöxtur, góð afkoma fyr-
irtækja. Þess vegna vill ný ríkisstjórn
gera Þýskaland að leiðandi ríki heims
í fjórðu iðnbyltingunni – innleiðingu
stafrænna lausna. Aukin mannúð:
Flóttamenn eiga líka rétt: Ný ríkis-
stjórn vill stórauka mannúð, móttöku-
möguleika og aðbúnað þeirra sem
flýja stríð, ofbeldi, óréttlæti, atvinnu-
leysi og örbirgð, og bæta aðstöðu
þeirra og tækifæri ekki bara í Þýska-
landi heldur Evrópu allri. „Friday for
Future“ – Réttur unga fólksins: Ný
þýsk ríkisstjórn virðir rétt unga fólks-
ins, þeirra sem taka eiga við og erfa
skulu landið, jörðina, og færir kosn-
ingarétt niður í sextán ár þannig að
unga fólkið fái betri aðgang að áhrif-
um og völdum. Kannabis lögleitt: Vís-
indamenn telja kannabis hættuminna
en áfengi og tóbak og einkum af því
að kannabis býr yfir viðurkenndum
og áhrifamiklum lækningamætti,
einkum á sviði verkja- og kvalastill-
ingar, verður kannabis lögleitt, innan
strangs ramma.
Þetta er það, sem þýska ríkis-
stjórnin ákvað að ekki yrði gert:
Skattar verða ekki hækkaðir. Skulda-
bremsa verður sett á ríkissjóð frá
2023 (eftir Covid). Hraðatakmarkanir
verða ekki settar á þýskar hrað-
brautir.
Það er mat undirritaðs að flest það
besta í stefnumálum þessara þriggja
flokka hafi náð fram að ganga í þess-
um stjórnarsáttmála. Engin lagasetn-
ing mun geta tekið gildi nema hún
hafi fyrst fengið grænt ljós í loftslags-
ráðuneytinu og ráðuneytinu, sem fer
með jafnréttismál kynjanna. Menn
geta nú borið saman ofangreint pró-
gramm nýrrar þýskrar ríkisstjórnar
og það sem hér er á dagskrá.
Fyrir mér vantar því miður þann
neista hér, til frelsis frá gamalli og lú-
inni aðferðafræði, í nýjar, frjáls-
lyndar, alþjóða- og framfarasinnaðar
lausnir, sem setja mark sitt á þá
þýsku. Því miður ræður hér gamalt
fólk, með þrönga og óljósa sýn, för,
þótt ungt sé að árum. Heimóttar-
skapurinn er sterkt afl.
Eftir Ole Anton
Bieltvedt »Fyrir mér vantar því
miður þann neista
hér, til frelsis frá gamalli
og lúinni aðferðafræði, í
nýjar, frjálslyndar, al-
þjóða- og framfarasinn-
aðar lausnir.
Ole Anton Bieltvedt
Höfundur er alþjóðlegur kaupsýslu-
maður og stjórnmálarýnir.
Heimóttarskapur eyjarskeggjans er þungur drösull
Sjaldan hefur
slökkviliðið á höfuð-
borgarsvæðinu og jafn-
vel víðar á landinu feng-
ið jafnmörg útköll
vegna bruna og að
þessu sinni. Áramótin
eru mörgum erfið, ekki
aðeins slökkviliðinu
heldur einnig flestum
sem eiga í erfiðleikum
með alla þá mengun og
hávaða sem af flugeldum og blysum
stafa. Og ekki má gleyma blessuðum
dýrunum sem vita ekki hvaðan á sig
stendur veðrið, þau fælast af öllum
þessum ósköpum hvort sem hundar
eða kettir, hestar, fuglar eða af ein-
hverri annarri tegund eiga í hlut.
Af hverju eru þessi ósköp lögð á
dýrin og þá sjúku sem mega ekki við
auknu álagi m.a. vegna öndunar-
erfiðleika og jafnvel einfaldra hræðslu-
viðbragða?
Þeir hörðustu í fjáröflun í þágu
björgunarsveita landsins telja flug-
eldasöluna þeim mjög mikilvæga. Það
má skilja það en mætti þakka fyrir að
slökkvilið og jafnvel lögregla lands-
manna fjármagni ekki starfsemi sína
einnig með flugeldasölu!
Auðvitað þarf að tryggja björg-
unarsveitum landsmanna næga tekju-
stofna til að standa straum af öllum
þeim útgjöldum sem vænta má í starfi
þeirra. Hlutverk björgunarsveita er
mjög mikilvægt rétt eins og lögreglu,
slökkviliðs og sjúkraflutninga. En
hvers vegna þarf þetta fyrirkomulag
að vera hjá okkur eins og í villta vestr-
inu þar sem hver og einn getur keypt
sér miklar flugeldabirgðir og hagað
sér eins og versti stríðsherra?
Hvernig er starfsemi björgunar-
sveita í öðrum löndum?
Víða um heim er notkun flugelda
bönnuð. Er það einkum vegna al-
mannahættu sem af flugeldum getur
stafað. Skógur og gróðurlendi er í mik-
illi eldhættu. Glæpamenn geta m.a.
nýtt sér ástand þar sem upplausn er
og farið sínu fram sem þá lystir án
þess að lögregla ráði við þá.
Auðvitað þarf að tryggja björg-
unarsveitum góða og trausta tekju-
stofna til starfseminnar. Hvers vegna
eru verkefni þeirra ekki skilgreind líkt
og starfsemi lögreglu og slökkviliðs og
þar með væri reksturinn
tryggður í fjárlögum? Og
sveitarfélögin gætu kom-
ið einnig sem samstarfs-
aðilar.
Eftir hver áramót eru
mörg sveitarfélög útilít-
andi eins og eftir stríðs-
átök. Leifar af skottert-
um, flugeldum og
blysum liggja eins og
hráviði, engum til fram-
dráttar en öllum til
vansa. Með því að sveit-
arfélögin gangi til liðs við
björgunarsveitirnar um góða og vand-
aða flugeldasýningu um lágnættið á
gamlárskvöld mætti halda mengun í
lágmarki. Einnig hættu á eldsvoðum
sem meira en nóg var af um núliðin
áramót. Með þessu mætti halda meng-
un og hreinsunarkostnaði í lágmarki.
Og eins slysahættu, sem er allt of mikil
í þessu ástandi villta vestursins.
Þá mættu björgunarsveitirnar setja
upp gjaldskrá fyrir veitta aðstoð. Það
er gert víða um heim. Sá sem þarf á
einhverri nauðsynlegri þjónustu að
halda verður auðvitað að greiða fyrir
hana sanngjarnt endurgjald.
Eitt af meginverkefnum björg-
unarsveita landsins er að veita ferða-
fólki aðstoð sem hefur álpast vanbúið
út í óvissuna. Það er með öllu óþolandi
að jafnvel tugir manna verði bundnir
kannski dögum saman við að sækja
vanbúið ferðafólk og bíl á hálendið
vegna þess að viðkomandi hafði ekki
kynnst sér aðstæður og þá sérstaklega
veðurhorfur nægjanlega vel.
Í Sviss þarf að greiða fullt verð fyrir
veitta aðstoð björgunarsveita og hefur
það gefist vel þar í landi.
Á Íslandi ætti það að heyra sögunni
til að vanbúnir ferðalangar sem álpast
út í óvissuna fái veitta aðstoð án eðli-
legs endurgjalds. Vitneskja um að
þurfa að greiða fyrir aðstoð hvetur alla
til vandaðri undirbúnings ferðalaga.
Flugeldasala björgunarsveitanna
ætti að heyra sögunni til. Hún er barn
síns tíma.
Eftir Guðjón
Jensson
Guðjón Jensson
» Víða um heim er
notkun flugelda
bönnuð.
Höfundur er leiðsögumaður og eldri
borgari í Mosfellsbæ.
arnartangi43@gmail.com
Hugvekja á nýársdag
Eldsvoðar sem hafa
brotist út vegna um-
ferðaróhapps í norsk-
um jarðgöngum og í
Mont Blanc-göngunum
árið 1999 vekja spurn-
ingar um hvort ein-
breið jarðgöng á Ís-
landi séu að breytast í
dauðagildrur þegar
umferðin á þjóðvegum
landsins eykst meira en
eðlilegt þykir. Óhjá-
kvæmilegt er að þingmenn Norð-
vesturkjördæmis svari afdráttar-
laust spurningunni um hvort nú eigi
að útbúa viðbragðsáætlun til að
koma öryggismálum Vestfjarða-
ganga í viðunandi ástand áður en
harður árekstur tveggja flutninga-
bifreiða með eldfim efni á 70-80 km
hraða veldur þar eldsvoða og dauða-
slysum.
Þessir landsbyggðarþingmenn
skulu flytja þingsályktunartillögu
um að breikka einbreiðu gang-
amunnana í Önundarfirði og Súg-
andafirði í tvær akreinar. Í Noregi
eru til of mörg dæmi um að bilun í
stýrisbúnaði og bremsubúnaði flutn-
ingabifreiða hafi valdið dauðaslysum
í 14 km löngum jarðgöngum þegar
litlir fólksbílar hafa lent á milli stóru
ökutækjanna sem skullu saman um
leið og sprenging varð í göngunum.
Tveir bílstjórar litlu fólksbifreiðanna
biðu bana þegar farþegarnir sem
voru með þeim komust stórslasaðir
út úr gangamunnanum.
Þetta segir ekkert að áhyggju-
fullum vegfarendum takist á örfáum
mínútum að forða sér út ef svona til-
felli koma upp í gangamunnum Vest-
fjarðaganga, sem eru einbreiðir og
standast aldrei hertar öryggiskröfur.
Þar stefnir of mikil umferð flutninga-
bifreiða úr báðum áttum öryggi lög-
reglu-, slökkviliðs- og
sjúkrabíla í óþarfa
hættu þegar alvarleg
neyðartilfelli koma upp.
Engin svör fást hjá
fyrrverandi þingmönn-
um Vestfjarða þegar
þeim tekst að forðast
fréttamenn, sem spyrja
hvort vegamótagöngin
á norðanverðum fjörð-
unum geti sloppið við
eldsvoða og dauðaslys
ef þar yrði harður
árekstur tveggja flutn-
ingabifreiða líkt og í
Mont Blanc-jarðgöngunum árið
1999.
Þetta sama ár andmæltu þessir
sömu landsbyggðarþingmenn öllum
efasemdum heimamanna á svæðinu
norðan Hrafnseyrarheiðar um að
slökkviliðið á Ísafirði gæti ráðið við
eldsvoða af þessu tagi í Vestfjarða-
göngum ef þar yrði harður árekstur
tveggja flutningabifreiða með eldfim
efni. Fyrsta dauðaslysið, sem varð 5.
júní 2016 í Hvalfjarðargöngum, vek-
ur líka spurningar um hvort tveir
gangamunnar Vestfjarðaganganna í
Önundarfirði og Súgandafirði geti
fljótlega breyst í dauðagildrur þegar
þungaflutningarnir á norðanverðum
Vestfjörðum aukast alltof mikið.
Of mörgum spurningum er enn
ósvarað um öryggi vegfarenda sem
keyra daglega í gegnum einbreiðu
gangamunnana milli Þingeyrar,
Flateyrar, Suðureyrar og Ísafjarðar.
Þar eru hvergi öruggar flóttaleiðir
með eldvarnarhurðum fyrir vegfar-
endur ef neyðarlínan fær tilkynningu
um harðan árekstur tveggja flutn-
ingabifreiða með bilaðan bremsu-
búnað og eldsvoða sem getur breiðst
út á örfáum sekúndum án þess að
mannslífum verði bjargað.
Það gerðist árið 1999 í Mont
Blanc-göngunum þegar eldsvoðinn
þar kostaði nærri 40 mannslíf. Þar
skall flutningabíll með bilaðan
bremsubúnað á mikilli ferð framan á
bensínflutningabifreið sem kom á
móti áður en sprenging varð í göng-
unum. Þá fengu slökkviliðsmennirnir
ekki við neitt ráðið vegna of mikils
hita þegar illa gekk að ráða nið-
urlögum eldsins. Ég spyr: Hvað
hefðu orðið mörg dauðaslys ef þetta
hefði skeð í einbreiðum ganga-
munnum Vestfjarðaganganna sem fá
héðan af engar undanþágur frá hert-
um öryggiskröfum?
Alltaf vísa þingmenn Norðvestur-
kjördæmis þessari spurningu norður
og niður og láta sem öryggismál
ganganna skipti engu máli. Fyrir
kjördæmabreytinguna fengust sömu
svör hjá fyrrverandi þingmönnum
Vestfirðinga, sem létu þetta sam-
göngumannvirki sig engu varða.
Aldrei fást svör við spurningunni um
hvort fyrrverandi þingmenn Vest-
firðinga hefðu átt að flytja þings-
ályktunartillögu um að báðir ganga-
munnarnir í Önundarfirði og
Súgandafirði yrðu tvíbreiðir löngu
áður en útboð ganganna var ákveðið
í tíð Steingríms J. Sigfússonar þá-
verandi samgönguráðherra.
Fjarstæðukenndur málflutningur
um að of lítil umferð sé á norðan-
verðum Vestfjörðum til að það borgi
sig að breikka báða gangamunnana í
tvær akreinar réttlætir ekki að bíl-
stjórar tveggja flutningabifreiða sem
keyra þar daglega inn úr báðum átt-
um skuli loka inni lögreglu-, slökkvi-
liðs- og sjúkrabíla þegar neyð-
artilfelli koma upp.
Sleppa Vestfjarðagöng
við eldsvoða?
Eftir Guðmund
Karl Jónsson » Of mörgum
spurningum er
enn ósvarað um öryggi
vegfarenda sem keyra
daglega í gegnum ein-
breiðu gangamunnana
milli Þingeyrar, Flat-
eyrar, Suðureyrar
og Ísafjarðar.
Guðmundur
Karl Jónsson
Höfundur er farandverkamaður.
Allt um sjávarútveg