Morgunblaðið - 28.01.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 28. JANÚAR 2022
Elliðaárdalur Gengið yfir stífluna í Elliðaárdalnum á köldum vetrardegi í janúar. Dalurinn er vinsæll til útivistar og ýmsar gönguleiðir.
Kristinn Magnússon
Nú liggur fyrir að Ísland náði ekki að tryggja sér
rétt til að leika í fjögurra liða úrslitum í Evrópu-
mótinu í handknattleik, þó að nærri hafi legið. Allt
að einu er ljóst að íslenska liðið stóð sig með af-
brigðum vel og aflaði sér virðingar annarra þjóða
sem þátt tóku í mótinu
og reyndar allra þeirra
sem fylgdust með fram-
vindu mála.
Við erum stolt af leik-
mönnum okkar, sem
voru sjálfum sér og þjóð
sinni til sóma. Einn er
samt sá maður sem við
ættum að hrósa og þakka
öðrum framar. Þar á ég
við Guðmund Guðmunds-
son þjálfara. Hann sýndi
og sannaði að þar fer
einn besti hand-
boltaþjálfari heims. Þó
að liðið okkar hreppti
mikinn mótbyr vegna
einangrunar leikmanna
lét hann það ekki á sig fá.
Hann tefldi fram þeim
leikmönnum sem voru til
reiðu hverju sinni og náði
að draga fram styrkleika
liðsins sem enginn hefði
trúað fyrir fram að unnt
væri við þessar að-
stæður.
Hugmyndafræðin sem
hann vinnur eftir fór ekki
fram hjá okkur sem
fylgdumst með mótinu á
sjónvarpsskjánum. Hann eyðir ekki tíma í atriði
sem hann getur ekki haft áhrif á. Hann einbeitir sér
að því verkefni sem hann hverju sinni þarf að sinna
og fær félaga sína til að vinna heilshugar að þeim.
Honum tekst svo vel upp að árangurinn gengur
kraftaverki næst. Ég held að hann geri leikmenn
sína betri en þeir voru áður með eldmóði sínum og
einbeitingu að verkefnunum hverju sinni. Í reynd er
hann fyrirmynd hverjum þeim sem vill ná árangri í
því sem hann tekur sér fyrir hendur hvort sem það
er í íþróttum eða á öðrum vettvangi.
Ég býst við að ég tali fyrir munn íslensku þjóð-
arinnar þegar ég segi: Þakka þér fyrir Guðmundur.
Þú ert frábær íþróttaþjálfari en ekki síður sem fyr-
irmynd fyrir hvern sem er.
Eftir Jón Steinar Gunnlaugsson
»Ég held að
hann geri
leikmenn sína
betri en þeir
voru áður með
eldmóði sínum
og einbeitingu
að verkefnunum
hverju sinni.
Jón Steinar
Gunnlaugsson
Höfundur er lögfræðingur.
Fyrirmynd
Það er að bera í barmafullan
bala að ræða um vexti þegar það er
álit hagsmunagæslufólks að vextir
séu geðþóttastærð í hagstjórn.
Ákvörðun vaxta á ekki að ráðast
af geðþótta. Vextir eru dauðans al-
vara, sem skiptir sköpum um hvort
sparifé komi að gagni í hagkerfi,
ellegar sé sólundað í gæluverkefni,
að ekki sé talað um að gæðum sé
úthlutað á annarra manna kostn-
að.
Vextir eru leigugjald
Vextir eru leiguverð fyrir afnot af annarra
manna gæðum. Gæðin heita sparifé og hand-
hafar þeirra gæða eru heimili, eftir atvikum
eldri borgarar og börn. Sparifé má skipta í
frjálst sparifé og lögbundið.
Hið frjálsa sparifé er það sem einstaklingar
mynda sjálfir með því að fresta neyslu. Hið
skyldubundna er það sparifé sem er ætlað til að
standa undir lífeyri eftir að starfsaldri lýkur,
eða eftir atvikum til að standa undir greiðslum
við örorku.
Handhafar gæðanna fá vextina sem leigu-
gjald fyrir að fresta neyslu, fyrir meiri neyslu
síðar. Vextir eru tímavirði sparifjár. Lántakar,
leigjendur sparifjár, eru fyrirtæki og ein-
staklingar.
Lágt verð á sparifé og rafmagni
Til eru þeir sem telja fullvíst að lágir vextir
eða lágt verð á rafmagni skili sér sjálfkrafa í
vasa launþega. Oftar en ekki skilar hið lága af-
gjald sér aðeins sem aukinn hagnaður, enda
ekkert samband milli launa annars vegar, og
vaxta og rafmagnsverðs hins vegar.
Vextir og velferðarkerfi
Lífeyrissjóðir eru hluti af velferðarkerfi
hvers lands. Uppsöfnun eigna í lífeyrissjóðum
er frestun á neyslu til síðari tíma.
Gegnumstreymiskerfi lífeyr-
issjóða er alls ekki sjálfbært.
Þær aðstæður kunna að koma
upp að fámennar kynslóðir
greiði fyrir fjölmenna kynslóð á
ellilífeyri. Slíkt leiðir óhjákvæmi-
lega af sér ofurskattlagningu á
vinnandi kynslóðir.
Umræða um
verðtryggingu
Það er undarleg umræða sem
fer af stað við stjórnarmyndanir.
„Draga ber úr vægi verðtrygg-
ingar.“ Eða alls konar boð og
bönn um lánstíma lána þar sem
breytileikinn vegna verðbólgu er mældur með
hlutlægum hætti í stað Taylor-reglu eins og
seðlabankar þykjast gera.
Hví mega slík lán vera skemmst til fimm
ára? Eða hugmyndir um að banna slík lán til
lengri tíma en 25 ára. Tekið skal fram að
greiðslubyrði 25 ára lána er 25%-30% hærri en
af 40 ára lánum. Er það til hagsbóta fyrir heim-
ili að stytta lánstíma?
Hver á að kæra hvern þegar lántaki leyfir
sér að greiða 25 ára lán upp á fjórum árum og
brýtur þar með gegn ákvæðum laga um vexti
og verðtryggingu?
Hvaða hagsmunum var útibússtjóraræfill í
Vestmannaeyjum að þjóna þegar hann ákvað
að orlofsfé verkafólks skyldi njóta sex mánaða
verðtryggðra kjara í 40% verðbólgu árið 1981?
Voru það hagsmunir verkafólks eða fyr-
irtækja?
Hvað segja Hagsmunasamtök heimilanna
um það? Reyndar er margt frá þeim samtökum
komið eins og það sé ættað frá Lands-
samtökum íslenskra vitleysinga.
Frjálst sparifé í dag
Undarleg þversögn birtist í tölum um innlán
í þessari viku. Í hallæri síðasta árs jukust inn-
lán í íslenskum bönkum um 9,3%, þ.e. um 211
milljarða. Af þessum 211 milljörðum var inn-
lánaaukning heimila um 82 milljarðar. Þetta
eru að mestum hluta ný innlán en ekki vextir
á árinu.
Þversögnin er sú að nafnvextir sem ís-
lenskir bankar bjóða viðskiptavinum sínum
eru á bilinu 0%-1% í 4-5% verðbólgu. Verð-
tryggð innlán, brjóstvörn sparifjáreigandans
eru aðeins 6,7% af innlendum innlánum. Bar-
áttan í stjórnarsáttmálum „að draga úr vægi
verðtryggingar“ hefur ótvírætt borið árang-
ur.
Þeir sem halda tryggð við slíka lands-
stjórn eru verr komnir en dauðir.
Til hagsbóta fyrir hverja? Heimilin?
Íslenskir bankar hafa með markvissum
hætti reynt að koma sparifé af sínum hönd-
um í verðbréfasjóði, til að auka flækjustig
barna og eldri borgara. Við þá baráttu bætist
nákvæmlega enginn skilningur alþingis-
manna á andlagi fjáreignatekjuskatts. Skiln-
ingur alþingismanna á hugtakinu „verðbæt-
ur“, þ.e. verðleiðréttingar vegna
óstjórnarverðbólgu, er nákvæmlega enginn.
Eða hver er munurinn á „nafnvöxtum og
raunvöxtum“!
Ef sykur er óhollur þá ber að leggja á
„sykurskatt“. Á sama hátt mætti ætla að
sparifé sé óhollt, og því beri að leggja á „fjár-
eignatekjuskatt“, og þeir sem eru tilræði við
neyslusamfélagið og neita að eyða peningum,
skuli jafnframt borga „auðlegðarskatt“.
Sjálfbært lífeyriskerfi
Það er forsenda velferðar að lífeyriskerfi
verði sjálfbært. B-deild Lífeyrissjóðs starfs-
manna ríkisins er það ekki. Á 25 árum eftir
2025 þarf ríkissjóður að greiða um 25 milljarða
á ári vegna bakábyrgðar ríkisins á skuldbind-
ingum deildarinnar. Þessir aurar fara ekki í
annað. Og þessar greiðslur koma úr vösum
launafólks til viðbótar við þær skuldbindingar
sem launafólk hefur til að tryggja sjálfu sér líf-
eyri. Það örlar enn á óskum um gegnum-
streymislífeyriskerfi fyrir alla þjóðina!
Hin frjálsi maður
„Það þarf mikla víðsýni og andlegan þroska
til að skilja frelsið og rugla því ekki saman við
alskonar dútlinga og heimskulega fyrirtekt í
einstaklingum.“ Þetta er haft eftir Jóhanni
Bogesen. Það er eins og Bogesen hafi séð fyrir
sér unnendur frelsis í sóttvarnamálum.
Hið sanna frelsi er meira virði en lofthæð í
bæjum. Því er það óskiljanlegt hvernig land-
stjórn berst gegn hinu sanna frelsi sem felst í
fjárhagslegu frelsi.
Lífeyriskerfi verður aðeins sjálfbært að
þegnar hafi hvata til að byggja upp frjálst
sparifé.
Peningastefna nútímans er ekki til þess fallin
að auka á frjálst sparifé í bönkum, og þar með
að auka á frelsi og velsæld venjulegs launa-
fólks. Það er ekki hægt að fórna hagsmunum
frjáls og sjálfstæðs fólks til hagsbóta fyrir
fyrirtæki. Fyrirtæki verða að sjá um sig sjálf.
Það sem maður tekur
ekki hjá sjálfum sér
Það er í rauninni svo að það, sem maður tek-
ur ekki hjá sjálfum sér, tekur maður hvergi.
Svo meinti vinur minn Jón Hreggviðsson.
Hann var mikill maður.
Og munið, að frelsið býr í brjósti mannsins,
en ekki orðaflaumi lýðsleikjanna.
Eftir Vilhjálm Bjarnason » Það er í rauninni svo að
það, sem maður tekur
ekki hjá sjálfum sér, tekur
maður hvergi. Svo meinti vin-
ur minn Jón Hreggviðsson.
Hann var mikill maður.
Vilhjálmur
Bjarnason
Vextir, og hagsmunir heimila og fyrirtækja
Höfundur var alþingismaður.