Morgunblaðið - Sunnudagur - 23.01.2022, Blaðsíða 6

VETTVANGUR
6 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 23.1. 2022
Höfum opnað á Selfossi
komdu og skoðaðu úrvalið í glæsilegum sýningarsal okkar
GÆÐI ÞJÓNUSTA ÁBYRGÐ
www.tengi.is
Kópavogur – Smiðjuvegur 76
Akureyri – Baldursnes 6a
Selfoss – Austurvegur 69
414 1000
414 1050
414 1040
Vísindamenn hafa verið að rannsaka kóralrif, sem
fannst á 30 metra dýpi í Kyrrahafinu undan ströndum
Tahiti í Frönsku Pólýnesíu í fyrra. Ljósmyndarinn
Alexis Rosenfeld og vísindamaðurinn Laetitia Hédo-
uin við frönsku vísindastofnunina CNRS-CRIOBE
leiða rannsóknina. Rifið er ósnortið og kóralarnir
hafa einstaka lögun. Myndin var tekin 12. desember
og birt á fimmtudag. Hédouin rakst á rifið þegar hún
var að kafa sér til skemmtunar með kafaraklúbbi frá
þessum slóðum nokkrum mánuðum fyrr.
Kóralrifið hefur vakið mikla athygli vísinda-
manna. Það þykir einstakt og breiðist út yfir marga
hektara. Loftslagsbreytingar virðast ekki hafa haft
áhrif á rifið og maðurinn virðist hafa látið það
ósnortið. Að auki er eins og að koma í undraheim
að kafa niður að rifinu. „Eins langt og augað eygir er
hafsbotninn þakinn þessum kórölum, sem eru í lag-
inu eins og risavaxnar rósir,“ sagði ljósmyndarinn.
„Það er eins og mikill tískuhönnuður hafi verið að
verki.“
AFP
Fundu einstakt kóralrif
Nú finnur
þú það sem
þú leitar að
á FINNA.is
F
arsóttir hafa fylgt mannkyninu
frá örófi alda. Þær allra skæð-
ustu skildu eftir sig dauða og
eyðileggingu sem ómögulegt er að
gera sér í hugarlund í dag. Talið er
að um helmingur Íslendinga hafi
fallið þegar svarti dauði herjaði á
þjóðina á árunum 1402 til 1404.
Stóra-bóla grandaði einnig um helm-
ingi landsmanna (allt að 18 þúsund
manns) þegar hún geisaði í upphafi
átjándu aldar. Mislingafaraldur um
miðja nítjándu öld felldi líklega vel á
annað þúsund manns, þar af mörg
smábörn, í samfélagi sem taldi tæp-
lega sextíu þúsund. Á fyrstu áratug-
um 20. aldar voru berklar algeng
dánarorsök á Ís-
landi en árlega
létust tugir og
jafnvel á annað
hundrað manns
úr þeim smit-
sjúkdómi, þar af
margt fólk á þrí-
tugsaldri. Á fáeinum mánuðum und-
ir árslok 1918 og ársbyrjun 1919 dóu
um 500 Íslendingar úr inflúensuf-
araldrinum sem er kallaður spænska
veikin, mörg þeirra sem létust voru
á aldrinum 25 til 40 ára. Þá var íbúa-
fjöldi Íslands um fjórðungur af því
sem hann er í dag.
Heilbrigðiskerfi
þurftu að valda álagi
Ljóst er að faraldurinn sem haldið
hefur heiminum í heljargreipum
undanfarin tvö ár hefur ekki valdið
skaða í líkingu við það sem samfélög
fyrri tíma gengu í gegnum. Nú hafa
44 einstaklingar látist úr sjúkdóm-
inum hér á landi, og blessunarlega
mjög fátt ungt fólk (einn undir
fimmtugu) og engin börn. En þótt
kórónuveirufaraldurinn hafi ekki
komist nálægt pestum fyrri alda í
beinum eyðileggingarmætti hefur
hann engu að síður verið ákaflega al-
varlegur. Allt frá byrjun var ljóst að
helsta hættan sem stafaði af kór-
ónuveirunni fólst helst í því að yf-
irspennt heilbrigðiskerfi réðu ekki
við álag ef mikill fjöldi veiktist á
sama tíma. Yfirkeyrsla á heilbrigð-
iskerfinu bitnar vitaskuld ekki bara
á þeim sem veikjast af covid-19 held-
ur einnig fjölmörgum öðrum sem fá
ekki tímabæra læknisaðstoð, meðal
annars vegna þess hversu mannafla-
frek umönnun covid-sjúklinga er, en
veldur einnig álagi á gjörgæsludeild-
ir því að fresta þarf nauðsynlegum
aðgerðum.
Margt er ólíkt með farsóttum
fyrri tíma og þeim sem við höfum
glímt við nú. Þá eins og nú ollu far-
sóttir ótta og skelfingu, tíminn var
lengi að líða og fólk treysti sér ekki
til þess að koma saman og takmark-
aði samneyti sitt við aðra eins og
frekast var unnt. En svo lauk þess-
um faröldrum. En þeim lauk á allt
annan hátt en líklegt er að núver-
andi faraldri ljúki. Þegar fólk hætti
smám saman að smitast og kenna
sér meins vegna spænsku veikinnar
þá var hún afstaðin sem samfélags-
legt viðfangsefni. Enginn fylgdist
með hvort enn væru veikari afbrigði
veiru að ganga milli fólks, það eina
sem skipti máli var að fólk var ekki
lengur lasið. Flestir sem veiktust
brögguðust og komust til heilsu og
samfélagið syrgði þá sem féllu. Ef-
laust hafa margir verið lengi að
jafna sig eftir erfið veikindi; en lífið
þurfti að komast aftur í eðlilegt horf.
Í þessum faraldri höfum við notið
góðs af margfalt betri þekkingu,
sterku heilbrigðiskerfi og öflugu vís-
indastarfi. Hér á landi nutum við
góðs af yfirvegaðri leiðsögn sótt-
varnalæknis og þríeykisins á fyrstu
vikum og mánuðum faraldursins.
Margar góðar ákvarðanir hafa verið
teknar, meðal annars sem snúa að
því að halda skólum opnum, þótt
mörg önnur lönd
hafi skellt í lás.
Þá voru viðbrögð
á Landspítala
aðdáunarverð í
upphafi farald-
urs þegar sett
var á fót göngu-
deild og hugvitssemi og nýsköpun
fengu að njóta sín. Þegar góður ár-
angur Íslands í viðbrögðum við
heimsfaraldri verður gerður upp
mun þáttur göngudeildar og þeirra
sem borið hafa ábyrgð á meðferð
sjúklinga eflaust vega mjög þungt.
Þar hefur verið unnið ákaflega gott
starf.
Nú stöndum við hins vegar
frammi fyrir því vandasama verk-
efni að feta okkur með réttum hætti
út úr ástandinu. Fréttir síðustu
vikna benda ótvírætt til að stórkost-
lega fækki þeim tilvikum að fólk
veikist alvarlega vegna smits af kór-
ónuveirunni, en vegna mikillar út-
breiðslu er stöðugur fjöldi inniliggj-
andi á sjúkrahúsum af ýmsum
ástæðum, en greinist einnig smit-
aður af veirunni. Verkefni sóttvarna-
læknis er vandasamt í þessu eins og
hingað til. Og verkefni stjórnvalda
er það ekki síður.
Endurheimt
eðlilegs samfélags
Það má segja að við stöndun nú
saman sem samfélag, við frosna
tjörn og veltum fyrir okkur hvort ís-
inn sé nægilega traustur til að bera
okkur yfir. Er mesta hættan raun-
verulega afstaðin? Fyrstu skrefin
verða aldrei fullkomlega áhættulaus,
og þau munu krefjast áræðis og hug-
rekkis. Hinum megin við tjörnina er
endurheimt eðlilegs samfélags þar
sem athafnafrelsi fólks, menningar-
líf og félagsstörf eru ekki takmörkuð
vegna sóttvarna. Í mínum huga er
spurningin ekki hvort við ætlum yfir
heldur hvenær og þótt það eigi sér
stað skoðanaskipti í föruneytinu á
bakkanum, þá munum við á end-
anum öll komast yfir og lífið kemst í
eðlilegt horf á ný. Við hljótum öll að
vilja og vona að það gerist sem allra
fyrst.
Að hætta sér
út á ísinn
Úr ólíkum
áttum
Þórdís Kolbrún R.
Gylfadóttir
thordiskolbrun@althingi.is
’
Nú stöndum við hins
vegar frammi fyrir
því vandasama verkefni
að feta okkur með réttum
hætti út úr ástandinu.