Morgunblaðið - 28.02.2022, Side 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 28. FEBRÚAR 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Nýleg úttekt
Ríkisend-
urskoð-
unar á fjölda,
stærð og stærðar-
hagkvæmni stofn-
ana ríkisins var kynnt í liðinni
viku. Fram kemur í skýrslunni
að nokkur árangur hafi náðst í
fækkun ríkisstofnana síðast-
liðinn aldarfjórðung, þeim hafi
fækkað um rúman þriðjung á
því tímabili. Stofnanir ríkisins
eru nú 156 og hefur „einkum
fækkað vegna sameininga,
hlutafjárvæðingar og flutn-
ings verkefna til sveitarfé-
laga,“ segir í skýrslunni.
Þar er rakið nefndastarf og
skýrsluskrif margra undan-
farinna ára um opinberar
stofnanir og mikilvægi þess að
fækka þeim með sameiningum
og ná meðal annars þannig
fram hagræði.
Þá eru kynntar úrbóta-
tillögur Ríkisendurskoðunar,
meðal annars um að mikilvægt
sé að „stjórnvöld fylgi eftir og
taki afstöðu til tillagna sem
lagðar hafa verið fram í fjölda
skýrslna um aukið samstarf og
jafnvel sameiningu ríkisstofn-
ana frá miðjum 10. áratugi síð-
ustu aldar“. Ríkisendur-
skoðun telur að sá fjöldi
smárra stofnana sem enn eru
til staðar sé „óhagstæður í
rekstrarlegu og faglegu tilliti
en líkur eru einnig á að ein-
hverjar þeirra gætu hæglega
rúmast innan stærri skipu-
lagsheilda hins opinbera,“ eins
og það er orðað. Þá er nefnt að
tækifæri kunni að vera í auk-
inni samvinnu, svo sem sam-
vinnu um „miðlæga stoðþjón-
ustu“. Ennfremur þurfi
ráðuneyti að hafa góða yfirsýn
yfir stofnanir sínar og sinna
eftirlitsskyldu, en eftir því
sem undirstofnunum fjölgi
þrengist möguleikar ráðu-
neyta til að sinna þessum
skyldum sínum.
Almennt eiga þessar ábend-
ingar Ríkisendurskoðunar ef-
laust rétt á sér þó að dæmi séu
um stórar og illa reknar stofn-
anir með óhóflegri yfirbygg-
ingu og svo örlitlar en vel
reknar stofnanir með svo að
segja engri yfirbyggingu eða
óþarfri sóun. En gallinn við
skýrslu á borð við þá sem Rík-
isendurskoðun hefur nú lagt
fram er að þar er ekki tekið á
meginvandanum í rekstri rík-
isins, enda ekki að því stefnt
með skýrsluskrifunum.
Meginvandinn sem ríkið
glímir við að þessu leyti, og
raunar hið opinbera almennt,
því að þetta á ekki síður við um
sveitarfélögin, er ekki stærð
stofnana heldur
fjöldi opinberra
starfsmanna. Sá
vandi magnast svo
við þær aðstæður
sem verið hafa á
undanförnum árum þegar ríki,
og enn frekar sveitarfélög,
hafa gengið enn lengra en al-
menni markaðurinn í launa-
hækkunum og styttingu
vinnuviku sem er gríðarlega
kostnaðarsöm og sér ekki fyr-
ir endann á þeirri vanhugsuðu
ráðstöfun.
Mikill fjöldi opinberra
starfsmanna og ekki síður
stöðug fjölgun er verulegt
áhyggjuefni og ætti að vera
eitt helsta viðfangsefni þeirra
sem fara með opinber fjármál.
Skipulag stofnana ætti að fá
minni athygli þó að það þoli ef-
laust einnig skoðun. Þessi
mikli fjöldi og sífellda fjölgun
stafar af því að hugmyndir að
góðum og þörfum verkefnum
skjóta sífellt upp kollinum og
fáir verða til þess að beita sér
gegn þeim á þeirri forsendu að
verkefnið sé utan verksviðs
hins opinbera eða í það
minnsta að þegar skattar eru í
hæstu hæðum sé ekki verjandi
að ráðast í ný verkefni þó að
þau kunni að vera jákvæð.
Þá er sérstakt vandamál að
stofnanir sem einu sinni er
komið á fót virðist engin leið
að leggja niður þegar for-
sendur eru breyttar. Fjöl-
miðlanefnd er dæmi um þetta,
stofnun sem varð illu heilli til í
aðlögunarferlinu að Evrópu-
sambandinu sem vinstri
stjórnin lagði út í eftir fall
bankanna en lifir enn góðu lífi
þó að fyrir löngu hafi orðið
ljóst að Ísland er ekki á leið í
Evrópusambandið.
Önnur stofnun sem komið
var á fót þegar óvenjulega
margir lentu í óvæntum og
sérstökum skuldavanda, Um-
boðsmaður skuldara, er enn
starfandi þó að efnahags-
umhverfi og skuldastaða al-
mennings sé allt önnur en var.
Ríki og sveitarfélög verða
að fara að huga að því hvaða
verkefnum þau eiga að sinna
og þar með hvaða verkefnum
þau verði að hafna. Þessir
opinberu aðilar verða að sníða
sér stakk eftir vexti, miða um-
fang starfseminnar við þol al-
mennings, sem þegar greiðir
of háa skatta og á skilið að þeir
verði lækkaðir. Þetta er stóra
málið sem stjórnmálamenn
þyrftu að huga að, ekki tækni-
legar útfærslur á rekstri
þeirra stofnana sem talið er
nauðsynlegt að skattgreið-
endur haldi úti.
Meginatriðið er að
umfang hins opin-
bera er of mikið}
Huga þarf að hlutverki
ríkis og sveitarfélaga
Í
nýlegri grein sinni „Blóðmerar,
myndbandið og frumvarp Ingu Sæ-
land“ heldur Halldór í Holti uppi
vörnum fyrir pyndingar á varnar-
lausum hryssum við blóðtöku og
segir að myndband Evrópskra dýravelferð-
arsamtaka leiði alls ekkert dýraníð í ljós.
„Ég bið alþingismenn og ykkur sem hafið
hneykslast mest, að horfa á myndbandið
aftur og meta upp á nýtt,“ segir hann og
bætir við: „Ekkert af þessu er dýraníð og
ætti því ekki að hneyksla.“ Með öðrum orð-
um telur Halldór að allt sem kom fram í
þessu ógeðfellda myndbandi sé fullkomlega
eðlilegt. Halldór heldur því jafnframt fram
að dýralæknir hafi tekið blóðið á mynd-
bandinu.
Sjáum þá hvað Dýralæknafélags Íslands hefur um
myndbandið að segja á heimasíðu sinni: „Dýralækna-
félag Íslands (DÍ) fordæmir þá ómannúðlegu meðferð
á hrossum sem kemur fram í myndbandi Evrópskra
dýravelferðarsamtaka um blóðmerar hér á landi.
Hörku og ónærgætni sem dýrunum er sýnd er aldrei
hægt að réttlæta. Skarkali, ringulreið og sú umgjörð
sem sjá má í myndbandinu er einungis til að auka á
streitu og hræðslu dýranna og alls ekki til þess fallið
að auðvelda rekstur eða frekari meðferð.“
Halldóri finnst þungbært að hlusta á „órökstuddar
fullyrðingar“ mínar og útleggingu sumra þingmanna
á því sem fram kemur á myndbandinu.
Ætli þau andþyngsli Halldórs séu ekki
fremur léttvæg í samanburði við þann ótta
sem skín úr augum blessaðra villimeranna
á myndbandinu sem barðar eru miskunn-
arlaust til hlýðni, sparkað í þær og potað
með harðri stöng þangað til þær verða vit-
stola af skelfingu. Það hefur aldrei verið
talið mönnum til sæmdar að níðast á
hryssum né öðrum dýrum. Öllu sómakæru
fólki býður við slíku ofbeldi og gróði af
slíku athæfi er stundum nefndur blóðpen-
ingar.
Halldór fullyrðir að aldrei í tæp 40 ár
hafi hryssum sínum orðið meint af blóð-
töku á nokkurn hátt. Ef hans viðmið um
nærgætni við blóðtöku úr hryssum speglast í aðför-
unum á myndbandinu, leyfi ég mér að vísa þeirri full-
yrðingu heim í Holt.
Margir bændur hafa haft við mig samband og for-
dæmt það ofbeldi sem á sér stað í heimildarmyndinni.
Þeir vita vel að sú háttsemi sem þar kemur fram er
ekkert annað en dýraníð enda fara langflestir bændur
vel með dýrin sín. Pyndingar eru aldrei réttlætan-
legar, hvort sem menn eða aðrar lifandi verur eru
þolendur ofbeldisins.
Inga Sæland
Pistill
Blóðugur málstaður Halldórs í Holti
Höfundur er dýravinur, alþingismaður
og formaður Flokks fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Þóra Birna Ingvarsdóttir
thorab@mbl.is
V
olodimír Zelenskí, forseti
Úkraínu, hefur með stað-
festu og baráttuanda sín-
um sigrað hjörtu úkra-
ínsku þjóðarinnar og vakið samhug
bróðurparts heimsbyggðarinnar
síðastliðna viku eftir að Rússland
réðst inn í Úkraínu.
Pólitískur ferill Zelenskís
spannar aðeins þann tíma sem hann
hefur setið í embætti. Hann var
kjörinn forseti í apríl árið 2019 með
73 prósent atkvæða þrátt fyrir að
margir teldu framboð hans vera
gjörning. Zelenskí hafði áður gert
garðinn frægan sem leikari og
uppistandari. Um tíma var ýjað að
því að hann væri strengjabrúða
auðkýfingsins Ihors Kolomoisky,
sem stóð straum af kosningabar-
áttu hans og er eigandi sjónvarps-
stöðvarinnar sem sýndi þætti Ze-
lenskís.
Zelenskí afsannaði þá kenn-
ingu að vissu leyti þegar hann beitti
sér gegn því að bankinn Privat-
Bank, sem var í eigu Kolomoisky
áður en hann var ríkisvæddur, yrði
einkavæddur á ný.
Zelenskí fæddist í austurhluta
Úkraínu árið 1978. Hann og fjöl-
skylda hans eru gyðingar og rúss-
neska er þeirra móðurmál.
Rússneska tungan hefur lengi
verið það sem rússnesk yfirvöld
telja að skilji héruðin Dontesk og
Luhansk í austurhluta Úkraínu frá
landinu og sé til marks um að um-
rædd héruð tilheyri í raun Rúss-
landi. Zelenskí hefur barist fyrir
hinu gagnstæða.
Hann lauk laganámi við há-
skólann í Kænugarði en beindi
kröftum sínum svo að afþreying-
argeiranum. Hann er þekktastur
fyrir hlutverk sitt í þáttunum Þjónn
fólksins (e. Servant of the people).
Í kosningabaráttunni lagði Ze-
lenskí áherslu á tvennt. Annars
vegar að binda enda á stríðið í aust-
urhluta Úkraínu og að bjarga efna-
hag Úkraínu úr heljargreipum
rússneskra auðmanna, svonefndra
ólígarka.
Það hefur gengið brösuglega
að standa við þessi fyrirheit.
Zelenskí sýndi aðild að Evr-
ópusambandinu og Atlantshafs-
bandalaginu áhuga, sem vakti reiði
hjá Vladimír Pútín.
Afskiptaleysi gerir fólk
að vitorðsmönnum
Traust þjóðarinnar til Zelenskís
tók dýfu þegar Rússland hóf her-
æfingar við landamæri Úkraínu í apríl
á síðasta ári. Það hefur þó komið tvíeflt
til baka undanfarna daga.
Lykilandartak var þegar Ze-
lenskí birti ávarp á samfélagsmiðlum,
nokkrum klukkustundum fyrir innrás
Rússa, þess efnis að hann hefði reynt
að hringja í Vladimír Pútín til þess að
koma í veg fyrir stríð, en án árangurs.
Áréttaði hann að stríð væri ekki lausn-
in en þegar Rússar gerðu árás myndu
þeir ganga í flasið á Úkraínumönnum,
ekki sjá undir iljarnar á þeim.
Þá var einnig áhrifaríkt þegar Ze-
lenskí lýsti því yfir eftir innrásina að ef
vestrænar þjóðir réttu ekki hjálp-
arhönd myndi stríðið banka á þeirra
dyr fyrr en varði.
Á öryggisráðstefnunni í
München hinn 19. febrúar
minnti Zelenskí vestræna
þjóðarleiðtoga á að afskipta-
leysi gerði þá að vit-
orðsmönnum.
Zelenskí er helsta
skotmark Rússa, og fjöl-
skylda hans skipar annað
sætið á þeim lista. Þrátt
fyrir það afþakkaði hann
boð bandarískra yf-
irvalda um aðstoð við að
flýja. Hann sagðist ekki
þurfa far heldur skot-
vopn enda ætli hann sér
að hrekja burt her Pútíns.
Með framtíð Úkraínu
á herðum sér
Þjónn fólksins (e. Servant of
the people) eru sjónvarps-
þættir. Pólitísk satíra með gam-
ansömu ívafi, þar sem Volodimír
Zelenskí fer með aðal-
hlutverkið. Zelenskí leikur sögu-
kennara í framhaldsskóla sem
slysast inn í forsetaframboð
eftir að eldræða hans um
stjórnmál lekur á netið. Í emb-
ætti forseta heyr hann baráttu
gegn misrétti og spillingu.
Þættirnir Þjónn fólksins voru
sýndir á árunum 2015 til 2018
en í beinu fram-
haldi ákvað
Zelenskí að
fara í raun-
verulegt for-
setaframboð.
Flokkur hans
heitir Þjónn
fólksins eftir
þáttunum og hef-
ur að geyma fólk
sem Zelenskí
hafði unnið með í
kvikmyndageir-
anum.
Satíra sem
raungerðist
LÉK FORSETA ÁÐUR EN
HANN VARÐ FORSETI
AFP
Baráttuhugur Zelenskí afþakkaði boð Bandaríkjamanna um flótta.