Morgunblaðið - 13.04.2022, Qupperneq 24

24 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 13. APRÍL 2022
Einar Falur Ingólfsson
efi@mbl.is
Á Ljósmyndahátíð Íslands á dögunum var
opnuð í Myndasal Þjóðminjasafns sýningin
Straumnes með ljósmyndaverkum eftir Mar-
inó Thorlacius. Straumnesfjall er viðfangsefni
Marinós en það stendur milli Aðalvíkur í suðri
og Rekavíkur í norðri og er nú hluti af frið-
landinu á Hornströndum. Þar byggði og starf-
rækti bandaríski herinn ratsjárstöð á tímum
kalda stríðsins. Stöðin starfaði aðeins í tæp
þrjú ár, frá árinu 1958 til 1961. Hreinsun á
fjallinu og nærliggjandi svæðum fór fram árið
1991 í samstarfi hersins og Íslendinga þótt
enn megi sjá greinileg ummerki um þessa
starfsemi á fjallinu.
Marínó Thorlacius ljósmyndaði svæðið í tví-
gang, á árunum 2015 og 2019, og á sýningunni
birtist sýn hans á það sem enn stendur af rat-
sjárstöðinni við ysta haf. „Ægifegurð landsins
og síbreytilegt veðrið eru bakgrunnur mynda
sem sýna leifarnar af því sem var,“ segir í
texta sem fylgdi sýningunni úr hlaði. „Þegar
þokunni sem gjarna hangir yfir léttir og birtan
opnar sýn yfir sléttan fjallstoppinn má sjá
steypuklumpa liggja á víð og dreif. Spýtnarusl
og járn hálfgrafið í fjallsbrúninni er eins og
staðfesting á þeirri sögu að stöðinni hafi verið
rutt fram af fjallinu. Eru þetta ummerki um
mengunarslys eða eru þetta menningarsögu-
legar rústir?“ Það hefur verið þrekraun að
byggja og þjónusta ratsjárstöð á þessum af-
skekkta stað, enda gafst herinn fljótlega upp.
Marinó Thorlacius sýndi ljósmyndir sínar
fyrst árið 2004 og hefur síðan starfað við ljós-
myndun. Hann vinnur jöfnum höndum að list-
rænum verkefnum og auglýsingaljósmyndun.
Myndir hans hafa birst í innlendum og erlend-
um tímaritum og á sýningum. Marinó er alinn
upp í Örlygshöfn við Patreksfjörð og býr og
starfar til skiptis í Reykjavík og á bernsku-
slóðum.
Hvaða skúlptúrar eru þetta?
„Ég hugsaði þessa sýningu alveg frá upp-
hafi inn í þennan sal hér í Þjóðminjasafninu,“
segir Marinó þegar við göngum milli form-
fastra ljósmyndaverkanna, sem flest eru
svarthvít en nokkur í dempuðum litum. „Ég sá
fyrir mér stórar myndir, jafnvel þrúgandi, og
fannst verkið hæfa Þjóðminjasafninu þar sem
í þessu sameinast listin og frásögn. Segja má
að merkingin dansi svolítil til. Er þetta
menningararfur?“ spyr hann og bendir á eina
myndanna sem sýnir inn í rúst á fjallinu.
„Hvaða skúlptúrar eru þetta og hvað tákna
þeir?“ bætir hann við.
Marinó fór fyrst á Straumnesfjall að mynda
haustið 2015, einn í rigningu og þoku. Þegar
hann var að alast upp í Örlygshöfn heyrði
hann fyrst af þessari tímabundnu dvöl manna
á fjallinu fyrir og um 1960 og þá að þeir hafi
verið að missa þar vitið í einangruninni og
stökkva fram af. Seinna las Marinó mast-
ersritgerð um ratstjárstöðina og vildi ekki
trúa því að það hefði haft svo herfileg áhrif á
fólk að dvelja og starfa á fjallinu. „Auðvitað er
þetta sérstakur staður en þar er líka ofboðsleg
fegurð og friður, og það er friður að vera í
friði. Og þokan er svo symbólísk þarna.“
Þokan er einmitt áberandi í mörgum ljós-
myndanna og Marinó leggur áherslu á rústina
og leifar af manngerðu umhverfi. Og þokan
skapar líka aðstæður sem skapa óvissu um það
sem er séð eða ekki séð – „sem er það sama að
vita og ekki vita. Þetta er bara skynjun“, segir
hann. „Fyrst fór ég á fjallið til að upplifa að-
stæðurnar en þegar ég fór í annað sinn, 2019,
var ég búinn að velta þessu mikið fyrir mér og
reyndi að svara spurningum sem höfðu vakn-
að. Það stóð aldrei til að skrásetja staðinn eins
og heimildaljósmyndari en ég er frekar form-
fastur ljósmyndari og þess vegna mótaðist
þessi skúlptúraskráning sem blasir við í
myndunum og mér finnst falleg.“
Og Marinó segir myndirnar líka birta sína
sýn og spurningar um þá hugmyndafræði sem
bjó að baki ratsjárstöðinni þar sem voru allt
að eitt hundrað manns á þessum stutta tíma.
„Hvers vegna voru menn þarna og hvaða til-
gang hafði það? Á sínum tíma bauð þetta verk-
efni mörgum Íslendingum upp á atvinnu, sem
var jákvætt fyrir svæðið. Í dag má líka spyrja
hvað er áróður, hvað eru samsæriskennngar –
og því mun ég meðal annars velta fyrir mér í
bók sem ég er að móta með þessu verkefni og
verður líklega aggressífari. Ég á miklu meira
efni en ég skar niður í þessa sýningu.
Í þessum ljósmyndum dansa ég á mörkum
þess að reyna að skilja hvað þetta er og hvað
þetta var, og kannski sé ég fegurð í einhverju
sem aðrir sjá ekki. Sem ljósmyndari dregst ég
að stöðum sem þessum, meðal annars út frá
formrænum möguleikum en líka tilfinn-
ingum.“
Morgunblaðið/Einar Falur
Ljósmyndarinn „Í þessum ljósmyndum dansa ég á mörkum þess að reyna að skilja hvað þetta er
og hvað þetta var, og kannski sé ég fegurð í einhverju sem aðrir sjá ekki,“ segir Marinó.
Auðvitað er þetta sérstakur staður
- Á sýningunni Straumnes í Myndasal Þjóðminjasafnsins eru ljósmyndir sem Marinó Thorlacius tók
af rústum ratsjárstöðvarinnar sem var á Straumnesfjalli - „Þetta er bara skynjun,“ segir hann
Skúlptúr Eitt ljósmyndaverka Marinós af
Straumnesfjalli, af rústum ratsjárstöðvar.
Ný uppfærsla á söngleiknum Cab-
aret í London’s Playhouse-
leikhúsinu var sigursæl við afhend-
ingu Olivier-leiklistarverðlaunanna
bresku. Hreppti uppfærslan sjö
verðlaun á hátíðinni sem nú var
haldin að nýju í Royal Albert Hall í
London, eftir tveggja ára hlé vegna
kórónuveirufaraldursins.
Cabaret hreppi öll fern leikara-
verðlaunin í söngleikjaflokki, Eddie
Redmayne fyrir frammistöðuna í
hlutverki stjórnanda Kit Kat-
kabarettsins og Jessie Buckley sem
söngkonan Sally Bowles. Þau unnu
fyrir aðalhlutverk og Elliot Levey
og Liza Sadovy fyrir bestu frammi-
stöðu í aukahlutverkum. Þá var Re-
becca Frecknall, leikstjóri upp-
færslunnar, valin besti leikstjórinn.
Rómuð ný leikgerð Lolitu Chak-
rabarti eftir verðlaunasögu Yanns
Martels, Life of Pi, sem er á fjölum
Crucible-leikhússins, hreppti fimm
verðlaun í ýmsum flokkum, meðal
annars sem besta nýja leikritið, en
sýningin byggist mikið á leik-
brúðum.
AFP/Justin Tallis
Kampakát Leikararnir Jessie Buckley og Eddie Redmayne við komuna á
Olivier-verðlaunahátíðina þar sem bæði hrepptu verðlaun fyrir Cabaret.
Cabaret hreppti sjö
Olivier-verðlaun
- Sýning London’s Playhouse sigursæl
Glaðningur fyrir tvo, Rómantík á flottu hóteli, Dekurstund,
Gourmet á glæsilegum veitingastað, Bröns fyrir tvo
og Kósý kvöld eru meðal vinsælla Óskaskrína.
Gefðu upplifun í öskju.
Fæst í Pennanum Eymundsson, Hagkaup og á oskaskrin.is.
577 5600 | info@oskaskrin.is | oskaskrin.is
ÓSKASKRÍN
GEFUR SVOMARGT