Morgunblaðið - 24.05.2022, Qupperneq 4

Morgublaðið/Sigurður Bogi
Vísindastarf Rannsóknir við Sandvatn á Biskupstungnaafrétti síðasta sum-
ar. Jarlhettur í bakgrunni. Þessi er staður er skammt frá Langjökli og rétt
fyrir innan hálendisbrúnina og allra efstu bæina í Biskupstungum.
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
Vísindamenn frá NASA, geimvís-
indastofnun Bandaríkjanna, stefna á
rannsóknir á Apavatni í Grímsnesi í
næsta mánuði.
Verkefnið er
framhald af starfi
þeirra síðasta
sumar við Sand-
vatn á Biskups-
tungnaafrétti, en
vísbendingar eru
um að náttúra og
jarðmyndanir þar
hafi að einhverju
marki tilsvörun
við aðstæður á
Mars. Sem kunnugt er hafa á síðustu
árum ómönnuð könnunarför farið í
rannsóknarskyni á hinn fjarlæga
hnött, þar sem ætlað er að fyrir
hugsanlega milljónum ára hafi verið
ár, ósar og stöðuvötn á víðfeðmum
söndum.
Kanna ummerki
en þurfa samanburð
Geimjeppinn Þrautseigja og drón-
inn Hugvit, sem fóru til Mars á síð-
asta ári, höfðu það hlutverk að finna
ummerki þess lífs sem kann að hafa
verið á rauðu plánetunni. Til að
glöggva sig betur á málum þarf hins
vegar samanburð við aðstæður á
jörðinni. Þar hefur Sandvatn þótt
henta vel.
„Apavatn passar líka inn í þessa
rannsókn nú því þar er innstreymi af
heitu vatni. NASA var einmitt að
leita að slíku,“ segir Gunnar Guð-
jónsson hjá fyrirtækinu Iceland
Space Agency. Líkt og á síðasta ári
við Sandvatn hefur hann með hönd-
um ýmsa þjónustu við vísindamenn-
ina – sem koma til landsins miðjan
júní og verða hér út mánuðinn. Alls
verða 18 vísindamenn í hópnum og
munu þeir hafa aðsetur á Kjóa-
stöðum í Biskupstungum. Sá staður
er því sem næst mitt á milli Sand-
vatns og Apavatns og hentar því vel.
„Vegna rannsókna verður farið
með pramma út á Apavatn til borana
og sýnatöku. Þetta er heilmikið fyrir-
tæki og fyrirhöfn,“ segir Gunnar Guð-
jónsson sem hefur allmikla reynslu af
verkefnum af þessum toga.
Hjá NASA er verkefnum sem þess-
um gjarnan gefin þrjú ár. Fyrstu tvö
árin eru sýni tekin og mælingar gerð-
ar. Myndir teknar og aflað gagna sem
síðan fara til úrvinnslu í rannsóknar-
stöð í Houston í Texas.
Allt þetta þarf að gerast eftir
kúnstarinnar reglum – og vísinda-
starfið nú krefjast leyfa frá íslenskum
stofnunum og landeigendum. Einnig
sveitarfélaginu Bláskógabyggð, en
innan landamæra þess eru rannsókn-
arstaðir þeir sem fyrr eru nefndir hér.
Geimrannsóknir í Grímsnesinu
- Vísindamenn NASA verða á Íslandi í sumar - Samanburður við Mars - Heitt innstreymi í Apavatn
vekur athygli - Mælingar og sýnatökur - Framhald frá fyrra ári - Sýnin send til Houston í Texas
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Apavatn Prammi verður settur út á vatnið og sýna þannig aflað. Á mynd-
inni sést Skógarnes, hvar eru orlofsbústaðir Rafiðnaðarsambands Íslands.
Gunnar
Guðjónsson
4 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 24. MAÍ 2022
IB ehf | Fossnes A | 800 Selfoss | ib.is
Ábyrgð og þjónusta fylgir öllum nýjum bílum frá IB
Bílar á lager
Sími 4 80 80 80
Litur: Hvítur, svartur að innan.
Stór sóllúga, bakkmyndavél,
Bang & Olufsen hátalarakerfi,
Apple Carplay, hiti í öllum
sætum, hiti í stýri, fjarstart,
lane-keeping system,
heithúðaður pallur o. fl. o.fl.
3,5 L V6 Ecoboost
10-gíra, 375 hestöfl, 470 lb-
ft of torque, 20” álfelgur
2021 Ford F-150 Platinum
Litur: Hvítur/ Svartur að innan
(nappa leather)
Æðislegur fjölskyldubíll,
hlaðinn búnaði.
7 manna bíll,Hybrid Bensín,
Sjálfskiptur, 360° mynda-
vélar, Collision alert system,
Harman/Kardon hljómkerfi,
Tölvuskjáir í aftursæti
VERÐ aðeins
10.390.000 m.vsk
2022 Chrysler Pacifica Hybrid Limited
VERÐ frá
18.500.000 m.vsk
Litur: Svartur/ svartur að
innan.
10 gíra skipting,
auto track millikassi, sóllúga,
heithúðaður pallur, rafmagns
opnun og lokun á pallhlera,
flottasta myndavélakerfið á
markaðnum ásamt mörgu
fleirra.
High Country Deluxe pakki.
2022 Chevrolet High Country
VERÐ
15.890.000 m.vsk
Sigurður Ægisson
sae@sae.is
„Sjaldséðir eru hvítir hrafnar,“ segir
máltækið. Hið sama á raunar við um
aðrar fuglategundir líka, eins og til
dæmis þennan alhvíta hrossagauk,
sem paraður er eðlilega litum fugli,
brúndröfnóttum á meðfylgjandi
mynd, sem tekin var í fyrradag á
ónefnum stað á Norðurlandi. Svona
litarafbrigði kemur til vegna þess að
fuglinn er ekki fær um að mynda lit-
arefnið melanín.
Íslenski hrossagaukurinn er að
mestu leyti farfugl og er að koma til
landsins um mánaðamótin mars/
apríl. Kjörlendið er margs konar
votlendi en einnig grasi vaxnar heið-
ar, kjarrlendi og rjóður birkiskóga.
Útungun tekur 18–20 daga og sér
kvenfuglinn einn um áleguna. Ung-
arnir eru hreiðurfælnir en þó áfram
mataðir næstu tvær vikurnar. Oftast
skipta foreldrin þeim svo með sér
tveimur og tveimur, og fara hvort
sína leið. Ungarnir verða fleygir 19–
20 daga gamlir og kynþroska 1–2
ára. Í september og október er svo
haldið af landi brott. Endurheimtur
hrossagauka, sem merktir voru hér,
benda til að megnið af íslensku fugl-
unum dvelji á Írlandi á veturna. Ár-
lega hafa þó nokkrir fuglar hér vet-
ursetu, einkum við skurði, kalda-
vermsl, volgrur og annars staðar þar
sem einhver ætisvon er.
Merkilegt þykir að hvíti hrossa-
gaukurinn skuli enn vera á lífi, því að
hér er um fullorðinn fugl að ræða og
þetta er ekki beint hentugasti lit-
urinn til að dyljast í vor-, sumar- og
haustkjörlendi tegundarinnar, með
sveimandi ránfuglum um allt, eða þá
erlendis á veturna. Því hefur sú
spurning vaknað hvort þetta kunni
að vera einn af fuglunum sem þreyja
hér myrkasta skammdegið. Hitt er
svo annað, að þessir fuglar eru snar-
ir í snúningum, fljúga með óráðinni
flugstefnu, í hlykkjum og krókum,
og því er ekki hlaupið að því að ná
þeim, svo að vel getur verið að þann-
ig sé einfaldlega um hnútana búið,
ásamt slatta af heppni.
Hefur sést víða áður
Allt að einu hafa hvítir hrossa-
gaukar sést hér á landi áður, þ.á.m. í
Mjóadal í Húnaþingi (sumarið 1953),
á ótilgreindum stað á Vestfjörðum
(1960), á Snæfellsnesi (1960), að
Stóru-Hámundarstöðum á Árskógs-
strönd við Eyjafjörð (á milli 1960 og
1970), á Guðrúnarstöðum í Vatnsdal
(sumarið 1989), í Suður-Þingeyj-
arsýslu, þar af á Tjörnesi fyrir um
áratug og á Grenjaðarstaðatorfunni
í Aðaldal fyrir nokkrum árum, í
Skagafirði (í maí 2021) og í Vest-
mannaeyjum (vorið 2007, sumarið
1997 og haustin 1999, 2014 og 2018).
Morgunblaðið/Sigurður Ægisson
Hreiðurgerð Hrossagaukshjónin voru í óðaönn að undirbúa varp og tekst vonandi að koma ungum á legg.
Alhvítur hrossagaukur und-
irbýr varp á Norðurlandi
- Fuglinn ekki fær um að mynda litarefnið melanín