Morgunblaðið - 24.05.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 24. MAÍ 2022
Stóísk ró Hundurinn horfir rólegur út um bílgluggann, nýtur góða veðursins og lætur sér fátt um finnast þótt fólkið sé á þönum í kringum hann í sínu daglega amstri.
Eggert Jóhannesson
Ríkisstjórnir eru oft gagn-
rýndar fyrir kosningafjárlög.
Þá eru útgjöld aukin til vin-
sælla verkefna skömmu fyrir
kosningar. Klapp á bakið og
allir glaðir. En hin hliðin á
dæminu, sem er ekki jafn vin-
sæl, er að afla tekna eða hag-
ræða á móti. Sú hlið er skilin
eftir fyrir næstu ríkisstjórn.
Og fyrir komandi kynslóðir til
að borga.
Gagnrýni af þessu tagi er
ekki bundin við Ísland. Hún er þekkt í flest-
um lýðræðisríkjum.
Ég man hins vegar ekki eftir því fyrr en
nú, að ríkisstjórn hafi beinlínis gefið út
stefnuyfirlýsingu í byrjun kjörtímabils um
að hún ætli að halda áfram að safna skuldum
og skilja allan vandann eftir í fangi næstu
ríkisstjórnar.
Það er erfitt að finna hliðstæðu af þessu
tagi í öðrum vestrænum löndum. Finnist
hún er það samanburður sem enginn ætti að
stæra sig af.
Þetta segir bara eina sögu – það er alvar-
leg pólitísk kreppa í landinu.
Endurtekin gagnrýni atvinnulífsins
Fjármálareglur voru tímabundið felldar
úr gildi vegna faraldursins. Ný fjármála-
áætlun fram til ársins 2027 ber með sér að
ríkisstjórnin ætlar ekki að innleiða þær á ný
meðan hún situr.
Um þetta segja Samtök atvinnulífsins í
nýrri umsögn: „Er næstu ríkisstjórn þannig
eftirlátið að takast á við þann
vanda, sem hefur skapast í op-
inberum fjármálum.“
Það sem meira er; þessi höfuð-
samtök atvinnulífsins eru að end-
urtaka þessa gagnrýni. Hún kom
strax fram fyrir hálfu ári þegar
ríkisstjórnin kynnti fyrstu fjár-
málaáætlun þessa kjörtímabils.
Og nú er hún ítrekuð.
Þessa gagnrýni er ekki hægt að
afgreiða sem eitthvert gjamm og
gagg óvinveittra andstæðinga á
Alþingi. Samt leggur fjármála-
ráðherra ekki við hlustir og gefur
atvinnulífinu bara langt nef.
Hljóð og mynd fara ekki saman
Samtök atvinnulífsins benda enn fremur
á, að í fjármálaáætluninni heldur fjár-
málaráðherra því fram að opinber fjármál
sporni gegn verðbólgu og dragi úr spennu í
hagkerfinu. Þau segja hins vegar að fyrir
þessu séu ekki færð sannfærandi rök.
Þetta er þungur áfellisdómur frá sam-
tökum, sem vörðu miklum fjármunum í síð-
ustu kosningum til að tryggja framhaldslíf
ríkisstjórnarinnar.
Bandalag háskólamanna nálgast fjár-
málaáætlunina eðlilega frá öðru sjónarhorni
en atvinnulífið og tekur ekki jafn sterkt til
orða. En kjarninn í gagnrýni þess er sá
sami.
Þannig segja háskólamenn að rík-
isstjórnin þurfi að gera grein fyrir langtíma-
sjónarmiðum sínum um þróun samfélagsins
og hvernig áætlanir hennar um útgjöld og
tekjur ríma við þá framtíðarsýn. Þó að orða-
lagið sé hógvært felst í því sama gagnrýni
og hjá atvinnulífinu. Hljóð og mynd fara
ekki saman.
Í umsögn BHM er bent á að hallinn vegna
heimsfaraldursins sé 500 milljarðar króna,
en ríkisstjórnin ætli að tvöfalda þann halla
fram til 2027. Bandalagið bendir á að engin
stefna hefur verið mótuð um það hver eigi
að bera þær byrðar.
Nýjar ófjármagnaðar aðgerðir
Fyrir skömmu ákvað ríkisstjórnin að
hækka sumar bótagreiðslur til þess að vega
upp á móti kjararýrnun verðbólgunnar. Það
var fullkomlega eðlilegt. En fjármálaráð-
herra ákvað að með öllu væri ástræðulaust
að afla tekna fyrir þeim útgjöldum.
Næsta ríkisstjórn á að leysa þann vanda.
Danska krataríkisstjórnin kynnti svipuð
áform á dögunum. Einn af stuðningsflokkum
hennar setti henni aftur á móti stólinn fyrir
dyrnar og sagði réttilega að ófjármögnuð út-
gjöld kæmu niður á launafólki með vaxandi
verðbólgu.
Enginn þingmaður Sjálfstæðisflokksins
hreyfði sjónarmiðum af þessu tagi. Ekki
einn einasti. Bandalag háskólamanna gerir
það hins vegar í umsögn sinni um fjár-
málaáætlunina. Sú staða hefur ekki komið
upp áður í umræðum um ríkisfjármál.
Samhljómur í gagnrýni
Þessi dæmi sýna að kröfur um ábyrga rík-
isfjármálastefnu koma jöfnum höndum frá
launafólki og atvinnufyrirtækjum.
Bandalag háskólamanna vill standa vörð
um velferðarkerfið en Samtök atvinnulífsins
vilja sjá meira svigrúm fyrir fyrirtækin.
En hvor tveggja þessi samtök vita að það
mun koma illa við fólk og fyrirtæki að bíða
út kjörtímabilið með ábyrga fjármálastjórn.
Þess vegna er ákveðinn samhljómur í
gagnrýni þeirra.
Fjármálaráðherra
treystir næstu stjórn betur
Fjármálaráðherra treystir greinilega
næstu ríkisstjórn betur en þeirri sem nú sit-
ur til þess að leysa vandann. Það er virðing-
arvert sjónarmið og raunsætt. En pólitíska
kreppan felst í því að fólkið í landinu og
fyrirtækin geta ekki beðið í þrjú ár.
Það er ekki ágreiningur milli ríkisstjórn-
arflokkanna. Þeir virðast bara ekki ræða
hvort möguleikar eru á samkomulagi þeirra
á milli um ábyrga fjármálastjórn. Snerta
ekki á málinu.
Þegar svo er komið eiga þeir að við-
urkenna úrræðaleysið fyrir þjóðinni og fela
henni að stokka spilin upp á nýtt og leyfa
trausti fjármálaráðherra á næstu ríkisstjórn
að blómstra án frekari tafa.
Stöðugleiki við ríkisstjórnarborðið þjónar
litlum tilgangi ef hann dugar ekki til að
stuðla að stöðugleika í þjóðarbúskapnum.
Umsagnirnar um fjármálaáætlunina sýna
að við erum þar.
Eftir Þorgerði Katrínu
Gunnarsdóttur » Fjármálaráðherra treystir
greinilega næstu ríkis-
stjórn betur en þeirri sem nú
situr til þess að leysa vandann.
Þorgerður Katrín
Gunnarsdóttir
Næsta ríkisstjórn
Höfundur er formaður Viðreisnar.