Morgunblaðið - 01.06.2022, Qupperneq 11

FRÉTTIR 11Erlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. JÚNÍ 2022
Tvö af fórnarlömbum skotárás-
arinnar í bænum Uvalde í Texas-
ríki voru í gær borin til grafar, en
vika er nú liðin frá skotárásinni í
Robb-grunnskólanum þar sem 19
börn og tveir kennarar féllu fyrir
hendi Salvadors Ramos. Voru það
fyrstu jarðarfarirnar í kjölfar árás-
arinnar, en gert er ráð fyrir að út-
farir hinna fórnarlambanna fari all-
ar fram í þessari viku.
Vaxandi reiði hefur gætt í bæn-
um, þar sem um 15.000 manns búa,
gagnvart viðbrögðum lögreglunnar
við árásinni, en rúmlega 40 mínútur
liðu frá því að lögreglumenn komu á
vettvang og þar til þeir reyndu
áhlaup á skólastofuna þar sem
Ramos hafði lokað sig inni ásamt
börnum sem reyndu að fela sig.
Dómsmálaráðuneyti Bandaríkj-
anna lýsti því yfir um helgina að
það hygðist rannsaka viðbrögðin og
þá verkferla sem lögreglan beitti
þegar hún brást við árásinni.
Leita málamiðlunar
Árásin í Uvalde hefur enn á ný
vakið umræðu vestanhafs um það
hvaða takmörk eigi að setja á
byssueign landsmanna, án þess að
gengið sé of nærri stjórnarskrár-
vörðum réttindum þeirra.
Joe Biden Bandaríkjaforseti
sagði í fyrrakvöld að hann myndi
áfram þrýsta á umbætur í byssulög-
gjöf Bandaríkjanna. „Ég held að
ástandið sé nú svo orðið svo slæmt
að allir horfi á það með raunsærri
augum,“ sagði Biden.
Hópur þingmanna úr báðum
flokkum fundaði um helgina til þess
að leita málamiðlana sem hægt væri
að ná í gegnum Bandaríkjaþing.
Samkvæmt bandarískum fjöl-
miðlum horfðu þingmennirnir eink-
um á löggjöf sem myndi hækka
þann aldur sem fólk þurfi að hafa til
að geta keypt sér skotvopn, og/eða
heimildir fyrir lögreglu til þess að
gera byssur upptækar af fólki sem
talið væri að hætta gæti stafað af.
Ekki er hins vegar talið inni í
myndinni að banna sölu á svo-
nefndum „árásarrifflum“ til al-
mennings, en slík vopn voru notuð í
árásinni í Uvalde og í skotárás í
bænum Buffalo í New York-ríki
fyrr í mánuðinum, þar sem tíu létu
lífið.
AFP
Áfall Fólk kom saman í gær við minnisvarða um fórnarlömbin við Robb-
grunnskólann og setti blóm og kransa til minningar um þau.
Vaxandi reiði í garð lög-
reglu fyrir aðgerðaleysi
- Þingmenn skoða hækkun á skotvopnakaupaaldri
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Harðir bardagar geisuðu í gær í
borginni Severodonetsk, og er áætl-
að að Rússar hafi náð um helmingi
borgarinnar á sitt vald. Sögðu tals-
menn rússneskumælandi aðskilnað-
arsinna að það tæki lengri tíma að
hertaka borgina en vonast hefði ver-
ið til, en áhlaup Rússa á hana er ein
stærsta sókn stríðsins til þessa.
Oleksander Strjúk, æðsti stjórn-
andi borgarinnar, viðurkenndi að
víglínan skipti nú borginni í tvennt.
„En borgin er enn að verja sig, borg-
in er enn úkraínsk, hermenn okkar
eru að verja hana,“ sagði Strjúk.
Severodonetsk er síðasta borgin sem
enn er á valdi Úkraínumanna í Lúh-
ansk-héraði, og hafa Rússar lagt allt
í sölurnar til þess að hertaka hana á
síðustu dögum, og hafa yfirvöld sagt
að Rússar geri nú allt að tvö hundruð
stórskotaárásir á borgina á klukku-
tíma.
Í fyrstu var talið að þeir myndu
reyna að umkringja Severodonetsk,
en tangarsókn Rússa frá Popasna
hefur til þessa ekki enn náð að loka á
síðustu birgðalínuna til Severo-
donetsk. Óstaðfestar fregnir í gær
hermdu hins vegar að Rússar væru
farnir að herja ansi hart á hana.
Loks samkomulag um olíubann
Charles Michel, forseti leiðtoga-
ráðs Evrópusambandsins, tilkynnti
seint í fyrrinótt að leiðtogar aðild-
arríkjanna hefðu komist að sam-
komulagi um hertar refsiaðgerðir
gegn Rússum, þar sem lokað yrði á
allt að 90% af þeirri olíu sem aðild-
arríkin kaupa frá Rússlandi.
Michel sagði á blaðamannafundi,
sem haldinn var klukkan eitt eftir
miðnætti í Brussel, að leiðtogarnir
hefðu komist að „sterkri ákvörðun“
og gætu nú sent „sameiginleg skila-
boð“ til Rússlands.
Í þeim skilaboðum felst að bannað
verður að kaupa olíu frá Rússlandi
sem flutt er með olíuflutningaskip-
um fyrir lok þessa árs, en það magn
nemur um 2⁄3 af öllum olíuinnkaupum
Evrópusambandsríkjanna frá Rúss-
landi. Að auki hafa nokkur ríki sem
nú þiggja olíu í gegnum Drúsjba--
olíuleiðsluna, þar á meðal Þýskaland
og Pólland, lýst því yfir að þau hygg-
ist hætta að kaupa olíu frá Rúss-
landi, en áætlað er að með því náist
að banna um 90% af öllum olíu-
innkaupum, líkt og fyrr sagði.
Margar undanþágur
Í fréttaskýringu Der Spiegel um
samkomulag leiðtoganna segir hins
vegar að það sé eins og gatasigti, og
að spurning sé hvort það muni skaða
Rússa meira en Evrópusambands-
ríkin. Þá sé samkomulagið sigur fyr-
ir Viktor Orbán, forsætisráðherra
Ungverjalands, sem hafi í raun feng-
ið leyfi til að kaupa olíu frá Rússlandi
eins lengi og hann vill. Ekki var þó
ljóst hvort samkomulagið fæli í sér
frekari greiðslur til Ungverjalands,
líkt og Orbán hafði beðið um til að
hjálpa Ungverjum að aðlagast fram-
tíð án rússneskrar olíu.
Þá sagði einnig í Spiegel að tvennt
hefði veikt málstað framkvæmda-
stjórnar ESB í deilunni, annars veg-
ar að nokkur ríki sambandsins, eins
og Tékkland, Slóvakía og Ungverja-
land, treystu nær alfarið á Drúsjba-
olíuleiðsluna, en löndin eru öll land-
lukt, og ættu þau því erfitt um vik að
skera á innkaup frá Rússum, jafnvel
þar sem viljinn væri fyrir hendi.
Þá þótti sem framkvæmdastjórnin
hefði ekki undirbúið jarðveginn
nægilega vel, og hafði hún m.a. birt
hluta af tillögum sínum opinberlega
áður en aðildarríkin höfðu fengið að
sjá þær. Lagðist það illa í suma leið-
togana að sögn Spiegel, eins og til
dæmis Karl Nehammer Austurríkis-
kanslara, sem kvartaði undan því
opinberlega.
Þegar önnur atriði eru tekin með,
eins og að Búlgarar fá undanþágu
frá banni á kaupum á olíu sem flutt
er með olíuflutningaskipum, og að
Grikkir og Kýpverjar mega áfram
flytja rússneska olíu til að selja utan
Evrópu, þykir ólíklegt að Rússar
muni finna eins mikið fyrir olíubann-
inu og vonir stóðu til.
Langt í aðgerðir gegn gasi
Þá þykja umræðurnar um hinar
hertu aðgerðir hafa sýnt vaxandi
misklíð á milli aðildarríkjanna um
það hversu langt eigi að ganga í að
hegna Rússum fyrir innrás þeirra í
Úkraínu.
Kaja Kallas, forsætisráðherra
Eistlands, sagði í gær að hún teldi að
bann á kaupum á jarðgasi ætti að
vera í næstu lotu refsiaðgerða, en
hún væri raunsæ og teldi því ekki að
af því yrði. Þá voru bæði Nehammer
Austurríkiskanslari og Alexander
De Croo, forsætisráðherra Belgíu, á
því að það yrði enn flóknara að finna
leiðir til þess að ríkin þyrftu ekki á
rússnesku jarðgasi að halda.
Ursula von der Leyen, forseti
framkvæmdastjórnarinnar, gaf í
skyn að ESB hefði nú gengið nægi-
lega langt gegn útflutningsgreinum
Rússa, og að næstu aðgerðir ættu að
einblína á fjármálageira Rússlands,
en auk olíubannsins var Sberbank,
stærsti banki Rússlands, bannaður
frá SWIFT-bankakerfinu.
Emmanuel Macron Frakklands-
forseti sagði hins vegar að ekki ætti
að útiloka neitt, þar sem enginn vissi
hvernig stríðið myndi þróast.
Senda skammdrægari flaugar
Bandaríkin hafa ekki útilokað að
þau muni senda svonefnd MLRS-
eldflaugakerfi til Úkraínu, þó að Joe
Biden Bandaríkjaforseti hafi lýst því
yfir á mánudaginn að Úkraínumenn
myndu ekki fá eldflaugar sem gætu
hæft skotmörk í Rússlandi.
Yfirlýsing Bidens var túlkuð í
fyrradag sem svo að ekkert yrði af
afhendingu eldflaugakerfanna sem
Úkraínumenn hafa sótt fast að fá, en
talsmaður bandarískra stjórnvalda
sagði að þeir myndu fá eldflaugar
sem hafa allt að 70 kílómetra drægi,
en ekki 300 kílómetra drægi. Rússar
hafa varað við alvarlegum afleiðing-
um ef gerðar yrðu eldflaugaárásir á
rússneskar borgir.
Hin skammdrægari eldflaugakerfi
eru langdrægari en það stórskotalið
sem Úkraínumenn geta teflt fram á
vígvöllinn nú. Þá draga þær einnig
lengra en sambærileg eldflaugakerfi
Rússa, sem þeir hafa notað óspart í
sókn sinni í Donbass-héruðunum til
þessa.
Ráða yfir helmingi borgarinnar
- ESB-ríkin ná loks samkomulagi um bann á olíukaupum frá Rússlandi - Bannið eigi að ná til um 90%
af olíukaupum aðildarríkjanna - Samkomulagið sagt sigur fyrir Orbán - Úkraínumenn fá eldflaugar
AFP/Stringer
Maríupol Eyðilagður skriðdreki á götu í hafnarborginni Maríupol, sem nú er alfarið á valdi Rússa.