Morgunblaðið - 01.06.2022, Page 12

12
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. JÚNÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Svandís
Svavarsdóttir
matvæla-
ráðherra hefur sjáv-
arútvegsmál á sinni
könnu og í fyrradag
lét hún þá skoðun í
ljós í svari við fyrir-
spurn á Alþingi, að
samþjöppun í sjávarútvegi væri
„meinsemd“ eða öllu heldur sú
staðreynd að hún vissi ekki hve
mikil samþjöppunin væri. Þetta er
sérkennileg yfirlýsing, ekki þó
síst að ráðherrann gerði hana að
ástæðu þess að hún hygðist skipa
fjölmenna samráðsnefnd og fjóra
sérfræðihópa til þess að grafast
fyrir um þetta og önnur málefni
sjávarútvegsins. Binda verður
vonir við að þeim fjölda takist að
uppræta meinsemdina í huga ráð-
herrans, en nefndirnar voru
kynntar í gær.
Yfirlýsing matvælaráðherra
var ekki vanhugsað svar í hita
leiksins á Alþingi, heldur ljóst að
það leikrit átti sér aðdraganda.
Svarið kom við fyrirspurn Þor-
gerðar Katrínar Gunnarsdóttur,
sem er formaður Viðreisnar, en
þar fann hún að þessari sam-
þjöppun allri og fann sérstaklega
að því að sjávarútvegurinn hefði
fjárfest í öðrum greinum.
Nú á ekki að koma á óvart að
ráðherra Vinstri-grænna hafi litla
samúð með atvinnuvegum þjóðar-
innar, en fyrirspurnin kom hins
vegar upp um erindi Viðreisnar,
sem enn stærir sig af því á tylli-
dögum að vera flokkur til hægri
við miðju.
Eftir niðurstöður kosninga að
undanförnu mætti raunar efast
um að Viðreisn standi undir nafni
sem flokkur, erindislaus sem hún
er orðin eftir að hætt var að tala
um Evrópumálin, með sína fjóra
þingmenn og nokkra
einmana sveitar-
stjórnarmenn. Hitt
er orðið fráleitt, að
hún sé til hægri.
Nú er það raunar
svo að samþjöppun í
sjávarútvegi á Ís-
landi er alls ekki
mikil. Jú, það er auðvelt að benda
á örfá stórfyrirtæki í þeim geira,
en þau segja fremur sögu um það
hvernig kvótakerfið hefur komið á
hagkvæmni í greininni, gert sjáv-
arútveginn arðsaman og líkan öðr-
um greinum, þar sem rúm er fyrir
stór og vel rekin fyrirtæki. Stór-
fyrirtækin eru hins vegar undan-
tekning, því það er einmitt ein-
kenni á sjávarútvegi hvað þar
þrífast mörg fyrirtæki af öllum
stærðum og gerðum, umhverfis
landið. Það er erfitt að benda á
aðrar atvinnugreinar þar sem
samþjöppun er minni, hvort sem
litið er til smásölu, fjármálageira,
iðnaðar eða hvers annars.
En það er þessi kvörtun um að
sjávarútvegurinn fjárfesti í öðrum
greinum, sem kemur upp um Þor-
gerði Katrínu og Viðreisn. Það er
einmitt lóðið í kapítalismanum, að
þar er skapaður arður og auður,
sem nota má í fleira en uppsprettu
hans. Að þar verði til afgangur
sem megi nota í eitthvað nýtt og
betra, að menn geti stuðlað að ný-
sköpun í atvinnulífi án þess að
skipta um starfsvettvang. Að auð-
sköpun í einni grein nýtist í öðr-
um, landi og þjóð til heilla. Flokk-
ur, sem skilur það ekki, skilur ekki
neitt og er ekki hægriflokkur í
neinum skilningi.
Þess vegna er Viðreisn sjálf-
sagt hollast að fara að uppástungu
í forystugrein flokksmálgagnsins í
liðinni viku og sameinast systur-
flokknum Samfylkingu.
Efast má um að Við-
reisn standi undir
nafni sem flokkur og
fráleitt að hún sé til
hægri}
Meinsemd
sjávarútvegsins
Þrátt fyrir allt tal
um samstöðu
lýðræðisþjóða með
Úkraínu gegn innrás
og yfirgangi Rússa
er samt sem áður
erfitt að átta sig á
því hvort þeim er öll-
um alvara. Bretland, Pólland og
Norðurlöndin að Eystrasaltsríkj-
unum meðtöldum hafa talað mjög
ákveðið í þeim efnum og látið
efndir fylgja orðum. Framganga
Frakklands og Þýskalands er
hins vegar svo tvíbent, að skamm-
arleg má heita og efamál með
hvaða rétti má lengur kalla þau
forysturíki í Evrópu.
Það má líka spyrja um ásetning
Bandaríkjanna, sem hafa reynst
svo tvístígandi í stuðningi sínum
við Úkraínu, að ekki er vel ljóst
hvort þau vilja að hún vinni varn-
arstríð sitt við Rússa eða nái að-
eins að verjast til vopnahlés-
samninga þar sem Rússar haldi
fengnum hlut. Sumir spyrja hvort
markmið Hvíta hússins geti ein-
faldlega verið það að draga stríðið
á langinn, láta rússneskan efna-
hag komast á heljar-
þröm og veikja stöðu
þeirra á alþjóðavett-
vangi til langframa.
Það mun ekki aðeins
kosta miklar mann-
fórnir og eyðilegg-
ingu í Úkraínu, held-
ur er það háskaleikur þar sem
stöðugleiki og efnahagur Vestur-
Evrópu er einnig lagður að veði.
Þetta birtist fyrst og fremst í
óljósum orðum Joes Bidens
Bandaríkjaforseta og þeirri hern-
aðaraðstoð, sem Úkraínu er látin
í té. Bandaríkjastjórn hefur
reynst ófús til þess að senda ná-
kvæmari og fullkomnari vopn til
Úkraínu, þótt varnarmálaráðu-
neytið hafi mælt með því, en
verra er þó að Biden hefur gefið
út yfirlýsingar um það hvað hann
vilji eða vilji ekki gera, hvort sem
það lýtur að hergögnum eða af-
drifaríku hafnbanni Rússa á
Úkraínu. Sú stjórnlist Bidens
kemur engum að gagni nema
árásarmanninum í Kreml,
Vladimír Pútín. Það er hvorki vel
gert né skynsamlegt.
Hætt er við að
stjórnlist Bidens
komi helst Pútín að
gagni.}
Tvístigið í Hvíta húsinu
Ý
msir hafa haldið því fram að hér á
landi ríki orkuskortur sem bregð-
ast þurfi við með meiri raf-
orkuframleiðslu. Ekki ætla ég að
gera lítið úr nauðsyn þess að fram-
leiða endurnýjanlega orku til framtíðar en þau
sem halda því fram að það eina sem dugi til að
svara þörf orkuskiptanna sé meiri framleiðsla
hér og nú ættu að staldra við og hugsa málið til
enda.
Á Íslandi eru tveir orkumarkaðir: raforku-
markaður stórnotenda sem keppa á samkeppn-
ismarkaði og gera leynilega langtímasamninga
við raforkuframleiðendur og markaður al-
mennra notenda – heimila og fyrirtækja. Seinni
hópurinn kaupir u.þ.b. 18% af raforkunni, stór-
notendur 78% og tæp 5% tapast í flutningskerf-
inu.
Í samræmi við ákvæði þriðja orkupakkans
bera stjórnvöld sérstaka ábyrgð á því að tryggja raforku-
öryggi almennra notenda og eiga að skilgreina þá ábyrgð
sem alþjónustu (e. public service obligation) í lögum. Á þetta
hefur Orkumálastjóri margoft bent í almennri umræðu en
ekkert bólar á breytingum á raforkulögum sem tryggja raf-
orkuöryggi til almennra notenda.
Ég hef því ásamt þingflokki Samfylkingarinnar lagt fram
tillögu um að ríkisstjórnin ráðist strax í nauðsynlegar breyt-
ingar á lögum og reglugerðum sem hafi það að markmiði að:
1. Skilgreina alþjónustu með fullnægjandi hætti í raf-
orkulögum.
2. Skilgreina hlutverk allra aðila á raforkumarkaði við að
tryggja raforkuöryggi.
3. Tryggja raforkuöryggi til kaupenda á al-
mennum orkumarkaði og kveða á um að þau
skuli njóta forgangs ef til skömmtunar kemur
vegna ónógs raforkuframboðs.
4. Veita Orkustofnun lagaheimild til að grípa
inn í á orkumarkaði svo að hægt sé að tryggja
raforkuöryggi á almennum orkumarkaði.
5. Forgangsraða raforkuframleiðslu til orku-
skipta.
Samfylkingin telur brýnt að stefnumótun
stjórnvalda og lagaumhverfi stuðli að inn-
lendum orkuskiptum og að forgangsraðað verði
í þágu orkuskipta. Einnig að skilgreining al-
þjónustu á orkumarkaði verndi almenna not-
endur fyrir sveiflum í orkuverði og tryggi orku-
öryggi þeirra umfram aðra kaupendur. Veita
þarf Orkustofnun heimild í lögum til að tilnefna
aðila sem bera ábyrgð á raforkuöryggi heimila
og fyrirtækja í landinu. Það er lykilatriði.
Ekkert í núverandi lagaumhverfi raforkunýtingar gerir
stjórnvöldum kleift að stýra raforkuframleiðslu hér á landi
þannig að hún nýtist beint til orkuskipta. Þannig hafa
stjórnvöld ekki í höndunum nauðsynleg tæki til að fram-
fylgja áætlunum um samdrátt í losun gróðurhúsaloftteg-
unda og uppfylla markmið Íslands í loftslagsmálum. Það er
því langt frá því að vera öruggt að orka úr nýjum virkjana-
kostum renni til orkuskipta. Ef það er ekki gert eru digur-
barkalegar yfirlýsingar um orkuskiptin lítið annað en orðin
tóm.
thorunn.sveinbjarnardottir@althingi.is
Þórunn
Sveinbjarn-
ardóttir
Pistill
Af orkuskorti og orkuskiptum
Höfundur er þingkona Samfylkingarinnar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
E
llefu tjónsatburðir voru
tilkynntir til Náttúru-
hamfaratryggingar Ís-
lands (NTÍ) árið 2021,
en slíkir atburðir voru fjórtán árið
2020.
„Þrír atburðir voru vegna
vatnsflóða, þrír vegna krapaflóða,
tveir vegna snjóflóða, einn vegna
aurflóða, einn vegna skriðufalla og
einn vegna jarðskjálfta,“ segir í
skýrslu og yfirlýsingu stjórnar og
forstjóra NTÍ í ársreikningi 2021.
Samkvæmt ársskýrslu NTÍ 2021
voru tilkynnt alls 226 tjónamál á
árinu. Tilkynning leiddi til tjóna-
bóta í 56 tilvikum en málum var
hafnað í 155 tilvikum þar eð ekki
var hægt að rekja skemmdir til vá-
tryggðs atburðar. Í tólf tilvikum
var um að ræða tjón sem var undir
eigin áhættu.
Í ársreikningnum kemur fram
að flestar tilkynningarnar í fyrra,
eða um 160, hafi verið vegna jarð-
skjálfta á Reykjanesi í febrúar. Þá
bárust 36 tilkynningar vegna
vatnsflóðs á Ólafsfirði í október.
Heildargreiðsla tjónabóta ásamt
matskostnaði vegna tilkynntra
tjóna á árinu 2021 var í árslok
tæplega 184 milljónir króna, sam-
kvæmt ársreikningnum.
Fleiri tjón 2021 en í meðalári
Í ársskýrslu NTÍ fyrir árið
2021 kemur fram að það ár hafi
orðið heldur fleiri tjónsatburðir en
í meðalári. Frá 1987 urðu að
meðaltali sjö tjónsatburðir á ári.
Af ellefu tjónsatburðum 2021
leiddu tíu atburðir til útborgunar
tjónabóta en í einum atburði var
ekki um tjónabætur að ræða. Þeir
atburðir sem leiddu til tjónabóta
árið 2021 voru:
Krapaflóð í Jökulsá á Fjöllum
1. janúar, snjóflóð í Skarðsdal 20.
janúar, snjóflóð í Dalsmynni 28.
janúar, krapaflóð í Skriðdal 15.
febrúar, jarðskjálftahrina á
Reykjanesi frá 24. febrúar, skriðu-
föll í Mjólká 18. mars, aurskriða í
Varmahlíð 29. júní, vatnsflóð á
Ólafsfirði 3. október, vatnsflóð á
Stöðvarfirði 17. október og krapa-
flóð í Syðri-Hvammsá 24. nóv-
ember.
Uppgjöri bóta er ekki lokið í
einhverjum málanna. Mesta tjón-
ið varð vegna snjóflóðs í Skarðs-
dal í Siglufirði sem varð í janúar.
Þá urðu miklar skemmdir á
skíðasvæði. Tjónabætur vegna
þess námu 53 milljónum króna.
267 hamfaratjón á 34 árum
Í endurtryggingaskýrslu
NTÍ 2022 er farið yfir sögu
náttúruhamfaratjóna hér á landi
allt frá árinu 1987. Síðan þá hafa
orðið 267 tjón vegna náttúru-
hamfara. Þar af voru 130 flóð, 79
snjóflóð, 37 grjót- eða aurskriður,
19 jarðskjálftar og tvö eldgos.
Umtalsverð tjón voru fá á þessu
tímabili.
Þorp og margir sveitabæir á
Vestfjörðum og í Eyjafirði urðu
fyrir miklu tjóni vegna snjóflóða
árið 1995. Tjónabætur sem NTÍ
greiddi út voru milli þrír og fjórir
milljarðar að núvirði. Tveir jarð-
skjálftar að stærð um 6,5 stig
skóku Suðurland árið 2000 og
greiddi NTÍ út tjónabætur upp á
9,3 milljarða íslenskra króna að
núvirði. Eina endurtrygging-
artapið í sögu NTÍ varð árið 2008
þegar varð jarðskjálfti að stærð
6,3 stig nálægt Selfossi. Þá bár-
ust nærri fimm þúsund tjóna-
beiðnir og heildartjónið nam um
17,8 milljörðum króna að núvirði.
Náttúran olli ellefu
tjónsatburðum 2021
Morgunblaðið/Eggert
Siglufjörður Mikið tjón varð þegar snjóflóð féll á skíðasvæðið í Skarðsdal
og eyðilagði mannvirki. Sem betur fer var enginn á staðnum þegar flóðið féll.
Hulda Ragnheiður Árnadóttir,
forstjóri Náttúruhamfaratrygg-
inga Íslands (NTÍ), segir að fast-
eignir á landinu falli undir nátt-
úruhamfaratrygginguna og þær
eru því tryggðar fyrir tjóni sem
kann að verða vegna jarðskjálfta
og eldgosa.
Öðru máli gegnir um innbú.
Það er hægt að tryggja fyrir tjóni
vegna jarðskjálfta og eldgosa og
sú trygging kemst á með því að
brunatryggja innbú og lausa-
muni hjá almennum trygginga-
félögum.
Á vef NTÍ
(nti.is) má sjá
erindi sem
Hulda hélt
nýlega um
þessi mál á
íbúafundi í
Grindavík í
tengslum við
jarðskjálfta á
Reykjanesi.
Huga þarf að
tryggingum
FORSTJÓRI NTÍ
Hulda Ragnheiður
Árnadóttir