Morgunblaðið - 14.06.2022, Side 16

16 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 14. JÚNÍ 2022
Nú finnur þú
það sem þú
leitar að á
FINNA.is
Séra Davíð Þór
sagði í nýlegu viðtali:
„Ég veit í sjálfu sér
ekki hvort Guð er til
eða ekki.“ Þessi ágæti
prestur virðist hins
vegar ekki efast um
tilvist djöfulsins og
helvítis samkvæmt ný-
legum yfirlýsingum.
Samkvæmt kenningu
Lúthers eru litlar lík-
ur á að maðurinn komist til himna-
ríkis. Jafnvel prósenta hinna frels-
uðu er fyrirframákveðin. Guð ber
einn ábyrgð á frelsuninni og
ákveður sjálfur hverjum hann veitir
náð. Það leiðir Lúther til kenning-
arinnar um fyrirætlun Guðs, for-
ákvörðunina. Á andlega sviðinu er
allt fyrirframákveðið og einstakling-
urinn fær engu ráðið. Lúther full-
yrti að „Guð mun aðeins frelsa einn
tíunda hluta mannanna“; þ.e.a.s.
10% komast til himnaríkis sem þýð-
ir þá að 90% neyðast til að sætta sig
við helvíti. Lúther skipti kenningu
sinni í fjórar einingar: Trúin ein,
náðin ein, ritningin ein og Kristur
einn. Mestu máli skiptir hin guð-
dómlega hlið, náðin ein. Náðin ein
er þungamiðja nauðhyggjunnar.
Lúther var mikill nauðhyggjumað-
ur, ekkert pláss fyrir frjálsan vilja.
(Heimild: Sjö goðsagnir um Lúther
eftir Frederik Stjernfelt, bls. 16.
Ámundur Stefánsson þýddi.)
Halldór Laxness talaði um klám-
kjaftinn Lúther. Ekki er ólíklegt að
séra Davíð sé og hafi verið innblás-
inn af Lúther. Lúther boðaði siðbót
sína með sverði, ekki ólíkt því sem
gerist hjá íslam eða múslimum. Það
er óneitanlega talíbanabragur á pre-
dikunum Lúthers, ekki síður en hjá
séra Davíð. Það á að senda íslenska
stjórnmálamenn í þar til gerðar
vistarverur í helvíti. Siðbótarmað-
urinn Lúther tók virkan þátt í því
að brenna menn á báli fyrir galdra,
aðallega konur, sem hann taldi
tengjast djöflinum betur en karl-
menn. Prestar íslensku þjóðkirkj-
unnar eru sennilega að fylgja fyr-
irmælum Lúthers þegar þeir
útskýra vistarverur
helvítis og tilgang Guðs
með þeim.
Þegar Þjóðverjar
kynntust boðskap
Lúthers var tal siðbót-
armannsins um sterka
þýska þjóðkirkju undir
stjórn harðstjóra/
einræðisherra eins og
ljúf tónlist í eyrum
þýskra nasista. Lúther
taldi harðstjórn heppi-
legasta stjórnarfarið.
Lúther var gyðingahat-
ari og hvatti til að bænahús þeirra
yrðu brennd. (Heimild: Sjö goð-
sagnir um Lúther.)
Sumir þjóðkirkjuprestar telja sig
geta ákveðið hverjir fari til helvítis
og hverjir ekki. Vandinn er bara sá
að Lúther telur að enginn geti verið
viss um að komast til himnaríkis.
Þar kemur kenning hans um að
„náðin ein“ ráði þar öllu og mað-
urinn geti engu ráðið um niðurstöðu
Guðs, ekki einu sinni Davíð Þór
sjálfur, sem telur sig þó vita hverjir
eigi vísan stað í neðra. Enginn getur
verið viss um að lenda í tíu prósent-
unum sem Lúther telur að muni
hljóta náð fyrir augliti Guðs um að
komast til himnaríkis.
Lúther sá og heyrði í púkum og
djöflum allt í kringum sig. Hann
taldi t.d. að páfinn í Róm væri sjálf-
ur djöfullinn. Ef kvenfyrirlitning
Lúthers, gyðingahatur eða ofsóknir
á hendur fólki með önnur trúar-
brögð eru nefnd kemur fljótlega að
staðalsvarinu: „Þetta var tíðarand-
inn og Lúther var barn síns tíma.“
Sumir reyna að afsaka Lúther með
tíðarandanum. Orðrétt segir pró-
fessorinn Frederik Stjernfelt á bls.
89 í áðurnefndri bók um þetta atriði:
„Það var ekkert í tíðarandanum sem
gerði kröfu til þess að Lúther yrði
sá andstutti, blóðþyrsti dóms-
dagsprédikari sem raun var á.“
„Fráhvarf frá hans eigin kenn-
ingu var guðlast og kallaði ekki að-
eins á bannfæringu heldur dauða.“
(Sjö goðsagnir um Lúther, bls. 41.)
Orðrétt er haft eftir Lúther um
konur í bók Stjernfelts, bls 66:
„Karlar eru breiðir um brjóst og
grannir um mjaðmir, þess vegna
eru þeir skynsamir. Konur eru
grannar um brjóst, með breiðar
mjaðmir og rass. Konan skal ráða
heima fyrir, það sýnir sköpunar-
verkið með breiðum mjöðmum,
rassi og lærum, svo þær skulu sitja
kyrrar. Þess vegna hefur hún enga
andlega hæfileika.“
Lúther lét boðorðin 10 ekki flækj-
ast fyrir sér. Sérstaklega hvatti
hann stuðningsmenn sína til þess að
brjóta sjötta boðorðið: Þú skalt ekki
morð fremja. Þegar æðsti biskup
lúthersku kirkjunnar í Saxlandi lét
drepa 100.000 ánauðuga bændur
skrifaði Lúther: „Það var ég, Mar-
teinn Lúther, sem drap alla bænd-
urna í uppreisninni því það var ég
sem skipaði svo fyrir að þeir skyldu
drepnir. Allt blóð þeirra er á herð-
um mínum.“ Síðan skrifar hann:
„Því eiga allir, hver sem betur get-
ur, að berja, drepa og stinga leynt
og ljóst, minnugir þess að ekkert
getur verið eitraðra, skaðvænna og
djöfullegra en uppreisnarseggur.“
„Bændur hafa vonda samvisku og
rangan málstað … sérhver bóndi
sem drepinn er er glataður á líkama
og sál og eign djöfulsins um alla ei-
lífð.“ (Sjö goðsagnir um Lúther, bls.
63.)
Það er ólíklegt að þessi skrif
Lúthers hugnist sóknarprestinum í
Laugarneskirkju. Eina sem mér
dettur í hug að komið gæti að gagni
við að skýra hugmyndir og hugar-
ástand Lúthers er geðrannsókn.
Lúther er væntanlega átrún-
aðargoð séra Davíðs og fyrirmynd í
trúarlegum efnum. Prófessorinn
Frederik Stjernfelt kemst hins veg-
ar að því í bók sinni „Sjö goðsagnir
um Lúther“ að þessi upphafsmaður
lúthersku kirkjunnar hafi verið
„andstuttur, blóðþyrstur dóms-
dagspredikari“.
Séra Davíð Þór og
nauðhyggja Lúthers
Eftir Sigurgísla
Skúlason
Sigurgísli Skúlason
» Lúther talaði fyrir
galdrabrennum:
„Guð mun aðeins frelsa
einn tíunda hluta mann-
anna.“
Höfundur er eldri borgari.
„Við getum ekki
gefið leigubílamark-
aðinn frjálsan því að
þá missum við atkvæði
frá leigubílstjór-
unum!“ segir stjórn-
málamaðurinn. En
þetta er skammsýni.
Þeir stjórnmálamenn
sem hugsa svona sjá
ekki skóginn fyrir
trjánum, eða réttara
sagt – sjá bara leigubílana en ekki
raðirnar af fólkinu sem bíður eftir
leigubílunum.
Þegar leigubílaraðir myndast er
það vegna þess að fleiri vilja ferðast
með leigubíl en ríkisregluvædda
leigubílakerfið nær að anna. Með
öðrum orðum þá er töluvert fleira
fólk að bíða eftir leigubílum en að
aka leigubílum.
Með hóflegri ágiskun má segja að
fyrir hvert „atkvæði“ sem starfar
sem leigubílstjóri séu að minnsta
kosti fimm „atkvæði“ að bíða eftir
leigubíl. Ef til vill er raunverulegt
hlutfall nær því að vera fimmtán á
móti einum. Á þessu má sjá að það
eru miklu fleiri „atkvæði“ á eftir-
spurnarhliðinni (farþegar) en fram-
boðshliðinni (leigubílstjórar) þannig
að fyrir stjórnmálamanninn er
miklu meira þangað að
sækja.
Ef stjórnmálamað-
urinn myndi breyta
rétt og gefa leigubíla-
markaðinn frjálsan
myndi hann ekki ein-
ungis fá atkvæði fjöl-
margra ánægðra far-
þega, heldur einnig
atkvæði fjölmargra
nýrra leigubílstjóra.
Eflaust myndi
stjórnmálamaðurinn
missa, að minnsta kosti
tímabundið, nokkur atkvæði núver-
andi handhafa ríkisúthlutaðra leigu-
bílaleyfa. En stjórnmálamaðurinn
þarf þó ekkert að óttast, því að fjöldi
ánægðra farþega og nýrra öku-
manna er margfalt fleiri atkvæði.
Að gefa leigubílaakstur frjálsan er
því bráðsnjöll leið til þess að sækja
ný atkvæði og aukið fylgi.
Til stjórnmálafólks sem
hugsar í atkvæðum
Eftir Sigurgeir
Jónasson
Sigurgeir Jónasson
» Að gefa leigubíla-
akstur frjálsan er
því bráðsnjöll leið til
þess að sækja ný at-
kvæði og aukið fylgi.
Höfundur er hagfræðingur.
sigurgeir95@gmail.com
Í nýlegri skoð-
anakönnun Fé-
lagsvísindastofnunar
fyrir Rúnar Vilhjálms-
son prófessor við HÍ
var spurt hvort þú
teldir mikilvægara að
auðvelda almenna
bílaumferð eða auð-
velda umferð almenn-
ingsvagna í þínum
bæjarhluta. Svör við
þessari spurningu segja vænt-
anlega til um skoðun viðkomandi
almennt á samgöngumálum, en
ekki hvort viðkomandi ætli að nota
viðkomandi samgöngutæki.
Niðurstöður könnunarinnar eru
áhugaverðar og mismunandi eftir
hverfum og eru mínar vangaveltur
um þær eftirfarandi:
Miðborgin (miðbær,
Vesturbær og Austurbær)
Hér búa um 65 þúsund manns
(28,6% íbúar höfuðborgarsvæðisins)
og samkvæmt könnuninni eru
71,6% íbúanna hlynntari almenn-
ingssamgöngum sem er afgerandi
meirihluti.
En mér er spurn hvort þessi
meirihluti ætli að nota almennings-
samgöngur. Er ekki kosturinn við
það að búa í miðborginni að geta
gengið og hjólað sinna erinda og
væntanlega ekki margir í miðborg-
inni að nota almenningssamgöngur
til að ferðast innan miðborg-
arinnar. Það læðist að mér sá
grunur að íbúar miðborgarinnar
séu langþreyttir á bílafjölda og
bílastæðaleysi og hafi þær vænt-
ingar að með efldum almennings-
samgöngum fækki bílum í miðborg-
inni og um leið verði auðveldara
fyrir þá að ferðast um á sínum bíl-
um.
Breiðholtið
Hér búa um 22 þúsund manns
(9,7% íbúanna) og eru 64,9% íbú-
anna hlynntari almennings-
samgöngum og er það eflaust
vegna þess að almennings-
samgöngur fyrir Breiðholtið eru
ekki nógu góðar.
Úthverfin og nágrannabæir
Hér búa um 140 þúsund manns
(61,7% íbúar höfuðborgarsvæðisins)
og eru 38,8% íbúanna hlynntari al-
menningssamgöngum og 61,2%
hlynntari því að auðvelda almenna
bílaumferð og eru því skoðanir
þessara íbúa allt aðrar en íbúa
miðborgarinnar og Breiðholtsins.
Samt eru almenningssamgöngur á
höfuðborgarsvæðinu hugsaðar
þannig að úthverfin og nágran-
nabæir noti þær mest.
Niðurstaða mín er
því sú, til að forðast
mistökin við Íslands-
bankasöluna, að það
þurfi að kynna borg-
arlínuna miklu betur.
Best væri að senda
inn á hvert heimili
höfuðborgarsvæðisins
teikningu af fyrirhug-
aðri borgarlínu þar
sem stoppistöðvar
væru merktar með t.d.
500 m radíus (ca
göngufæri að stoppistöð) og íbúar
spurðir hvort þeir myndu nota
borgarlínuna til daglegra nota
(vinna, skóli, innkaup, frístundir
o.fl.).
Það þarf líka að segja íbúum
hvað borgarlínan eigi að kosta,
hver muni borga hana (bifreiðaeig-
endur munu borga hana að mestu),
hvað kosti að reka hana og hver
muni borga það.
Kostnaðurinn
við borgarlínuna
Í stöðuskýrslu Betri samganga
(1. apríl 2022) um verkefni sam-
göngusáttmálans kemur fram að
fjárfestingar við stofnvegi séu
áætlaðar 52,2 ma.kr. og við borg-
arlínu 49,6 ma.kr. Þetta eru vill-
andi upplýsingar þar sem kostn-
aður við Miklastokk (ca 25 til 30
ma.kr.) og Sæbrautarstokk (ca 10
ma.kr.) er talinn með stofnvegum,
en þessar stokkaframkvæmdir gera
lítið til að minnka umferðartafir,
heldur eru þær til að koma borg-
arlínunni fyrir og bæta þær vissu-
lega umferðarástandið við Miklatún
og bæta tengingu nýrrar Voga-
byggðar við önnur hverfi. Því væri
réttara að segja að fjárfestingar
við stofnvegi væru um 15 ma.kr. og
við borgarlínu um 87 ma.kr.
Framkvæmdatíminn
Í stöðuskýrslu Betri samganga
kemur fram að áætlaður fram-
kvæmdatími við gerð Miklastokks
(stokkur frá Snorrabraut austur
fyrir Kringlumýrarbraut) sé árin
2025 til 2029, bygging Sæbraut-
arstokks er áætluð árin 2024 til
2027 og gerð borgarlínu um Suður-
landsbraut er áætluð árin 2022 til
2025.
Ég bara spyr: hvernig dettur
mönnum í hug að byggja á sama
tíma Miklastokk (þá lokast Mikla-
brautin meira og minna) og Sæ-
brautarstokk, sem lokar að mestu
Sæbrautinni. Auk þess ætti fram-
kvæmdum við borgarlínuna um
Suðurlandsbraut að ljúka árið 2025
og er þá búið að þrengja mjög að
bílaumferð um götuna og er það
ekki til hjálpar þegar Miklabraut
og Sæbraut eru meira og minna
lokaðar.
Nú er bara að vona að nýir
meirihlutar á höfuðborgarsvæðinu
endurskoði málefni borgarlínunnar
og greini hverjir séu líklegir til að
nota hana, hvað hún muni kosta,
hverjir borgi hana, hvað kosti að
reka hana og hverjir borgi rekstr-
arkostnaðinn.
Verðum við ekki að vita þetta?
Annars er lagt af stað í rándýrar
framkvæmdir sem við vitum ekki
hvernig nýtast.
Og hvað mun tafakostnaðurinn
vegna framkvæmdanna kosta okk-
ur?
Hverjir ætla að
nota borgarlínuna?
Eftir Bjarna
Gunnarsson »Hér búa um 65 þús-
und manns (28,6%
íbúar höfuðborgarsvæð-
isins) og samkvæmt
könnuninni eru 71,6%
íbúanna hlynntari al-
menningssamgöngum
sem er afgerandi meiri-
hluti.
Bjarni Gunnarsson
Höfundur er
umferðarverkfræðingur.