Morgunblaðið - Sunnudagur - 12.06.2022, Side 16

16 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 12.6. 2022
E
nn er Úkraína áberandi umræðuefni
víða, en þó fer það eftir löndum og
menningarheimum. Sú umræða gæti
vísast farið að mestu framhjá nærri
hálfum öðrum milljarði í Kína og öðru
eins á Indlandi og sama gildir í öðrum
fjölmennum ríkjum á þessu svæði. Þar eru Afríka og
Suður-Ameríka undir, hvað almenning varðar, en þeir
sem fara með vald ríkja, hvort sem það styðst við lýð-
ræðislegar leikreglur eða ekki, hafa vafalítið áhyggjur
af afleiðingum stríðstakta á þessu svæði á fæðuskort á
sínum slóðum. Þar má ekki alltaf við miklu.
Forðabúr í baklás
Lengi hefur verið haft á orði um Úkraínu að þar sé eitt
helsta forðabúr matar af náttúrulegum ástæðum og er
þá einkum horft til kornbirgða heimsins. Auglýs-
ingaklisjan „á meðan birgðir endast“ snýst um líf og
dauða víða. Rússland er eins og Úkraína drjúgur fram-
leiðandi á þessu sviði, en flutningaleiðir um Svartahaf
eru nú algjörlega úr lagi færðar vegna tundurdufla,
sem hefur verið sökkt á stórum svæðum, sem fyr-
irbyggjandi aðgerð gegn hugsanlegum innrásarflota,
sem m.a. beindist að Odessa, sem er lífhöfn Úkraínu.
Það er eftir atvikum eðlilegt, en óheppilegt og skaðlegt
fyrir marga aðra, sem fjarri átökunum standa.
Stríðið í Úkraínu, hið mesta í Evrópu eftir styrjald-
arlok 1945, hófst 24. febrúar, en hafði þá verið yfir-
vofandi vikum saman og í það glitt löngu fyrr. Hinir
„miklu“ leiðtogar Frakklands og Þýskalands töldu
mestu skipta í þeim aðdraganda að þeir tveir lægju í
símanum við félaga Pútín og næðu að tala hann til. En
það eru ekki skráð mörg dæmi um að Pútín láti tala sig
til. En Macron og Scholz létu eins og ekkert fordæmi
væri til. Þeir væru jú Evrópa. Það vissi Pútín vel, þótt
vitlausustu ESB-smáríkin vissu það ekki endilega,
sem væri reyndar hreint aukaatriði.
Takturinn góður og gaf væntingar
Og það var góður taktur í þessu hjá leiðtogunum
„miklu“ að þeirra mati og hringdu þeir því oftar í Pútín
sem hertólunum fjölgaði við landamæri Úkraínu. Í
krafti sinna mikilvægu samtala réðu þeir öðrum ríkj-
um algjörlega frá því að senda Úkraínu vopn „á þessu
viðkvæma stigi“. Slíkt framferði yki verulega líkur á
því að stríði yrði ekki forðað og væri í raun miklu
meira hættuspil en hin mikla hersöfnun Rússa og
Hvít-Rússa á mönnum og tólum við landamæri Úkra-
ínu!
Þetta þótti þessum miklu snillingum og valdamönn-
um liggja í augum uppi. Þeir höfðu svo sannfærst af
eigin rökum og málatilbúnaði, að reyndu önnur vest-
ræn ríki að verða við óskum stjórnarinnar í Kænugarði
og bænakvaki hennar um varnarvopn ekki seinna en
strax, þá reyndu þessir leiðtogar, sem telja sig eiga og
ráða ESB, beinlínis að leggja stein í götu þeirrar við-
leitni og höfðu jafnvel í hótunum við þá sem þrjósk-
uðust við!
Slík aðgerð, sögðu þeir, gæti hæglega dregið allan
kraft úr símtalaátaki þeirra tveggja við Pútín forseta.
Leiðtogarnir undirstrikuðu, að það virkaði alls ekki vel
á Pútín ef geta þeirra í Kænugarði til að verja sig ykist
verulega með afskiptum utanaðkomandi ríkja og Nató
sérstaklega. Pútín liti beinlínis á slíkt sem hreina ögr-
un og leyndi því ekki.
Og viðurkenna má að báðir höfðu þeir nokkuð upp úr
sínu krafsi. Báðir fengu að heimsækja Pútín og fengu
að sitja við langa borðið fræga, sem lengdist með degi
hverjum. Leiðtogarnir eru glöggir og þótt óneitanlega
væri undir það síðasta orðið mjög langt á milli borð-
senda, þá voru þeir ekki í neinum vafa um að það var
örugglega Pútín sem sat við hinn borðsendann. Sem
var árangur út af fyrir sig.
Þjóðverjar ákváðu þó loks, eftir að hafa setið undir
þungri gagnrýni, að taka áhættuna og senda Selenskí
forseta 5.000 herhjálma, sem lengi höfðu verið í
geymslum, eins og á þeim sást, en myndu engu að síð-
ur gera þeim 5.000, sem fengju þá til brúkunar, veru-
legt gagn. Þarna var svo varlega farið að það tókst að
tryggja að Pútín gerði ekki neitt skark út af þessum
5.000 hjálmum. Pútín mun þó hafa látið segja sér það
þrisvar að hjálmarnir væru 5.000 en ekki 5 milljónir,
sem sýnir að varfærni gefendanna skilaði sér ríkulega.
Staðan er þekkt en matið misjafnt
Nú vitum við öll hvernig þetta hefur farið. Fjölmiðlar
furða sig á að Pútín hafi ekki náð „nema“ sem svarar
því að hafa lagt undir sig gamla Austur-Þýskaland og
vel rúmlega það á „aðeins“ hundrað dögum.
En nú sjást hættumerki. Áhugi almennings á Úkra-
ínustríðinu fer skyndilega hraðminnkandi. Breskir
stjórnmálamenn voru síðustu tvær vikurnar að fara af
límingunum vegna þess að lögreglan hafði neyðst til að
senda Boris forsætisráðherra sekt vegna þess að hann
og fáeinir starfsmenn hans, allir þrælbólusettir og
margir búnir að fá veiruna að auki, hefðu drukkið
kampavínsglas úti í lokuðum húsagarði. Um þetta vildi
þingheimur Bretlands ræða en kærðu sig kollótta um
að Úkraína væri að falli komin.
Og í annan stað mætti Draghi, aðsendur forsætis-
ráðherra Ítalíu, á sviðið og sendi frá sér tillögu í fjórum
liðum hinn 22. maí um það hvernig Úkraína gæti farið
að því að gefast upp fyrir Rússum. Það var auðvitað
bæði gott og faglegt að fá slíkar tillögur frá Ítölum.
Í heimsstyrjöldinnni síðari, sem áður var nefnd, sótti
Mússólíni, einræðisherra Ítalíu, bardagabróðir Adolfs,
gegn Grikklandi, sem var smáþjóð í samanburði við
Ítalíu. Grikkir hrundu Ítölum af höndum sér og svo út
úr landinu og yfir næstu lönd og alla leið til Ítalíu.
Þjóðverjar, vopnabræðurnir, sem nú réðu Frakklandi,
settu upp skilti af þessu tilefni á landamærum Ítalíu og
Frakklands: Grikkir, hér byrjar Frakkland! Giskað
var á að Mússólíní hafi ekki verið skemmt.
Aðþrengdum mönnum bregður
Úkraínumenn voru furðu lostnir yfir tillögum forsætis-
ráðherra Ítalíu. Sá hafði reyndar komið í pakka frá
búrókrötum í Brussel og var sú sending þaðan númer
tvö. Engum dettur í hug að Draghi hafi sent þessar til-
lögur umboðslaus frá þeim sem sendu hann frá Bruss-
el til Rómar. Sáralitlar umræður hafa þó orðið um sér-
kennilegar tillögur Draghis um frið, eða eftir atvikum
uppgjöf Úkraínu. En ráðamenn í Kænugarði eru orðn-
ir órólegir. Þeim brá mjög þegar Henry Kissinger
sendi álit sitt og niðurstöðu til fundarins í Davos á dög-
unum. Kissinger varð 99 ára þá dagana. En hann
mælti fyrir friðarsamningum í samræmi við raunsæis-
mat sitt, sem hann hefur margoft kynnt við marg-
víslegar aðstæður og reyndar einu sinni fengið frið-
arverðlaun Nóbels fyrir, sem er ekki endilega til
uppörvunar. Bob Dylan fékk líka Nóbelsverðlaun,
reyndar í bókmenntum, og hefur bréfritari ekkert á
móti því, nema síður sé, en það segir sína sögu. Win-
ston Churchill fékk Nóbelsverðlaun í bókmenntum um
Því miður lýkur
látalátum senn
’
Og viðurkenna má að báðir höfðu þeir
nokkuð upp úr sínu krafsi. Báðir fengu
að heimsækja Pútín og fengu að sitja við
langa borðið fræga, sem lengdist með degi
hverjum. Leiðtogarnir eru glöggir og þótt
óneitanlega væri undir það síðasta orðið
mjög langt á milli borðsenda, þá voru þeir
ekki í neinum vafa um að það var örugglega
Pútín sem sat við hinn borðsendann. Sem var
árangur út af fyrir sig.
Reykjavíkurbréf10.06.22