Morgunblaðið - Sunnudagur - 17.07.2022, Qupperneq 16

16 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 17.7. 2022
J
apönum var illa brugðið þegar einn þekkt-
asti stjórnmálamaður þeirra, Shinzo Abe,
fyrrverandi forsætisráðherra, var myrtur,
þar sem hann hélt ræðu á opnum framboðs-
fundi í þágu síns stjórnmálaflokks.
Abe er sá sem lengst hefur setið á for-
sætisráðherrastóli í Japan, nú síðast árin
2012-2020, en áður hafði hann gegnt embættinu í eitt
ár (2006-2007).
Slíkt gerist ekki í Japan
Það var óneitanlega dálítið einkennilegt að sjá
myndir af fundarstaðnum, þar sem Abe flutti ræðu
sína, sem varð hans síðasta. Fáeinir lífverðir Abes
stóðu á sviðinu með öðrum og þar sást tilræðismað-
urinn standa með „heimatilbúið“ vopn sitt, sem virt-
ist fyrirferðarmikið, en enginn amaðist við honum.
Öryggislögreglan hefur í kjölfarið setið undir
þungri gagnrýni vegna þess hvernig hún stóð að sínu
verki.
En á það var einnig bent, að þar er nokkur eft-
iráspeki á ferðinni, því að í Japan hefur fólk almennt
haft ríka öryggistilfinningu gagnvart hættu af slíku
tagi. Ólíkt til að mynda Bandaríkjamönnum.
Enginn japanskur forsætisráðherra hefur verið
ráðinn af dögum af tilræðismanni og hér átti reyndar
að auki í hlut fyrrverandi forsætisráðherra, þótt
hann væri vissulega á meðal þekktustu og virtustu
manna í Japan. Bæði er, að skammt er síðan hann lét
af embætti sínu og eins hitt, að hann hafði setið leng-
ur í embættinu en nokkur annar þar í landi.
Þjóðareinkenni
En fyrrnefnd tilfinning tekur ekki einungis til örygg-
is pótintáta, fyrirfólks og frægðarpersóna af hvaða
tagi sem er. Segja má að hún sé næsta algild.
Bréfritari, sem hefur nokkrum sinnum sótt Japan
heim og farið vítt um, minnist þess vel þegar hann
kom í fyrsta sinn upp á sitt herbergi og fór að huga
að leiðbeiningum og reglum, sem hentugt er að
kynna sér strax. Sá hann þá spjald á ensku fest á úti-
hurð herbergisins innanverða.
Þar voru margvíslegar gagnlegar upplýsingar, svo
sem vant er. Sumar snerust um hótelið sjálft, þjón-
ustu og öryggi og annað því líkt. En annað varðaði
Tókýó-borg. Og er þess þá minnst sérstaklega, að
þar stóð að gestir í höfuðborginni gætu óhræddir
sótt heim öll hverfi hennar, jafnt á nóttu sem degi, og
þyrftu ekki að hafa sérstaka aðgát eða andvara á sér
vegna öryggis síns.
Bréfritari hafði víða þvælst og hvergi séð nokkuð
þessu líkt, sem hluta af ráðleggingum varðandi per-
sónulegt öryggi gests. Flaug það andartak að honum
að þarna hefði eitthvað hliðrast til í þýðingu úr jap-
önsku á ensku. En þegar nánar var um spurt var
staðfest að þetta, sem þar stóð, væri hinn rétti skiln-
ingur og fljótlega fundu gestirnir sjálfir fyrir því að
það voru engar ýkjur.
Samanburðurinn
Strax þegar fréttir bárust af morðinu á Abe var á það
bent, að þetta væri fyrsta mál af þessu tagi hjá þess-
ari öguðu þjóð. Skæri Japan sig nokkuð úr að þessu
leyti þegar horft væri til stórþjóða, og gjarnan var í
því samhengi bent á Bandaríkin, þar sem fjórir for-
setar af 46 hefðu verið myrtir í embætti og að auki
gerðar misheppnaðar tilraunir, svo sem skotárásin á
Ronald Reagan er dæmi um, en hann slapp naum-
lega, en særður þó.
Nú, rúmum fjórum áratugum síðar, er verið að
leysa tilræðismann Reagans úr haldi. Morðingi Ró-
berts Kennedys, bróður forsetans, Sirhan Sirhan frá
Jórdaníu, er hins vegar enn í haldi, 44 árum síðar.
Byssueign Bandaríkjamanna er iðulega kennt um
að manndráp með skotvopnum séu svo algeng þar,
eins og endalausar fréttir eru til marks um. En á móti
er þá sagt að byssurnar drepi ekki neinn, heldur
mennirnir sem brúki þær.
Það er auðvitað rétt, en auðvelt aðgengi getur þó
haft sitt að segja. Byssueign er mikil á Íslandi og mis-
brúkun þeirra sáralítil sem engin. Sama má segja um
fyrirmyndarríki eins og Sviss.
Í St. Louis í Missouri í Bandaríkjunum er íbúafjöld-
inn svipaður og hér á landi. En á síðasta ári voru 193
myrtir með skotvopnum þar! Lengi vel var byssa eða
byssur á hverjum bæ til sveita á Íslandi, en fá eða
nokkur dæmi um misbrúkun. Og hitt er einnig rétt,
að það þarf ekki stór lönd og fjölmenn eða almenna
byssueign almennings til að gerðar séu morðárásir á
leiðtoga þjóða. Frægasta dæmið í okkar nærumhverfi
er morðið á Olof Palme, forsætisráðherra Svíþjóðar.
Hann hafði brugðið sér í kvikmyndahús í fylgd konu
sinnar í miðri höfuðborginni að kvöldlagi, þar sem all-
margir landar hans voru einnig á ferli. Palme mun
hafa afþakkað öryggisgæslu. Og þá gerðist það sem
átti ekki að geta gerst. Svíar hafa sennilega aldrei
lagt eins mikið á sig við rannsókn máls eins og í þessu
tilviki og enn hefur ekki tekist að leysa það, sem er
óneitanlega miður!
Jafnvel lögmaður frænda okkar í Færeyjum, Atli
Dam, varð fyrir skotárás þegar geðbilaður maður
sýndi honum banatilræði með haglabyssu! Það fór þó
betur en óttast var um tíma.
Önnur dæmi og næstum gleymd
Mönnum hættir til að gefa sér að telja megi líklegra
að reynt sé að myrða forystumann stórríkis, sem er í
mun stærra sviðs- og fréttaljósi á veraldarvísu, en þá
sem draga að sér mun minni athygli og það gefur því
Japan hagfellda mynd, að út frá því sé nánast gengið
að slíkt gerist ekki í svo einstaklega öguðu landi.
Og þess vegna var öllum, nær og fjær, svo brugðið
við morðárásina á Abe. En í þessu sambandi má eins
nefna Bretland. Það er mikið ríki og frægt, þótt nokk-
uð hafi úr dregið frá því að það var heimsveldið sem
teygði anga sína víða og réð ríkjum á hafsvæðum
jarðar.
Nefna má Bretland sem fróðlegt dæmi, þótt það
dæmi sé fjarri því að liggja á hvers manns vörum.
Það vantar svo sem ekki að þeir þar„stúta“ sínum
bestu mönnum, eins og dæmin sanna, og er þá átt við
hinn pólitíska veruleika. Þjóðhetjan Churchill var
raunverulega bjargvættur Bretlands og heimsins
alls, því að Bretar voru nánast einir í vörninni undir
forystu hans, allt þar til Japan gerði sína óvæntu árás
á Pearl Harbour. En jafnvel honum var „stútað“ við
fyrsta tækifæri sem kjósendur fengu. En samt voru
þeir og eru enn hetjunni sinni afar þakklátir.
Þeir treystu Winston fyrir vörninni, undir þungum
árásum og sprengjuregni, en veðjuðu á Attlee að
höndla friðinn, sem reyndist þó ekki endilega rétt
mat. Og það vafðist ekki fyrir þeim í Íhaldsflokknum
Óvæntir kandídatar
tilræðismanna
’
Þetta var Spencer Perceval forsætisráð-
herra og hann var skotinn til bana í
„Lobby“ þinghússins 11. maí árið 1812, er
hann var á leið sinni inn í þingsalinn.
Reykjavíkurbréf15.07.22