Morgunblaðið - 15.09.2022, Qupperneq 2

2 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. SEPTEMBER 2022
Bi
rt
m
eð
fy
rir
va
ra
um
pr
en
tv
ill
ur
.H
ei
m
sf
er
ði
rá
sk
ilj
a
sé
rr
ét
tt
il
le
ið
ré
tti
ng
a
á
sl
ík
u.
At
h.
að
ve
rð
ge
tu
rb
re
ys
tá
n
f
i
60+ TIL KANARÍ
rb
re
14.NÓVEMBER Í 22NÆTURfy
rir
va
ra
með Önnu Leu og Bróa
595 1000 www.heimsferdir.is
316.350
Flug & hótel frá
22nætur
Fararstjórar:
Anna Lea & Brói
HÁLFT FÆÐI INNIFALIÐ
Morgunblaðið Hádegismóum 2, 110 Reykjavík. Sími 569 1100 Fulltrúar ritstjóra Sigtryggur Sigtryggsson sisi@mbl.is Andrés Magnússon andres@mbl.is Fréttir Guðmundur Sv. Hermannsson ritstjorn@mbl.is Menning Einar Falur Ingólfsson menning@mbl.is
Viðskipti Gísli Freyr Valdórsson vidskipti@mbl.is Íþróttir Víðir Sigurðsson sport@mbl.is mbl.is Jón Pétur Jónsson netfrett@mbl.is Smartland Marta María Winkel Jónasdóttir smartland@mbl.is Umræðan | Minningar mbl.is/sendagrein Prentun Landsprent ehf.
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is
Ríkisstjórnin boðar í fjárlagafrum-
varpi næsta árs ríflega 40% hækkun á
gjaldi af laxaframleiðslu sjóeldisfyr-
irtækja til fiskeldissjóðs. Þá stendur
til að breyta viðmiðum við að reikna
út gjaldstofninn, þannig að gjaldið
hækki enn meira. Þegar gjaldið verð-
ur að fullu komið til framkvæmda
verða innheimtir 2,6 milljarðar í
þennan sjóð í stað 1,8 milljarða að
óbreyttum lögum, miðað við 50 þús-
und tonna framleiðslu og heimsmark-
aðsverð á laxi eins og það hefur
þróast í ár.
Skattahækkunin er boðuð í fjár-
lagafrumvarpi fyrir næsta ár en
þarfnast lagabreytingar. Ætlunin er
að hækka gjaldhlutfall, í því þrepi
sem fyrirtækin lenda, úr 3,5 í 5%.
Jafnframt verður viðmiðun breytt.
Miðað verður við allt almanaksárið í
stað þriggja mánaða tímabils að
hausti. Heimsmarkaðsverð er að jafn-
aði fremur lágt á viðmiðunartímanum
og þess vegna hækkar gjaldstofninn
verulega við þessa breytingu.
Enn er í gildi aðlögun að gjaldtök-
unni sem tekin var upp á árinu 2019.
Fyrirtækin greiða 4⁄7 hluta af fullu
gjaldi á næsta ári og verður heildar-
gjaldið um 1,5 milljarðar. Það er 450
milljónum hærra en samkvæmt nú-
gildandi lögum. Að lokinni aðlögun, á
árinu 2026, verður gjaldið 800 millj-
ónum króna hærra en annars hefði
orðið, verði þessi áform að veruleika.
Kemur á óvart
Heiðrún Lind Marteinsdóttir,
framkvæmdastjóri Samtaka fyrir-
tækja í sjávarútvegi, segir hækkun
gjaldsins nú koma á óvart. Hún rifjar
upp að lægri gjaldheimta hér en í
Færeyjum hafi verið rökstudd með
því að tekjuskattur væri lægri þar í
landi og fyrirtæki hér greiddu þegar
gjald í umhverfissjóð sjókvíaeldis og
aflagjöld til hafna. Þá bendir hún á að
fiskeldi sé mun lengra á veg komið í
Færeyjum en hér við land. Það skjóti
því skökku við að nú eigi að hækka
gjaldið til jafns við það færeyska.
Heiðrún bendir á að á vegum
matvælaráðuneytisins sé verið að
marka stefnu fyrir fiskeldi til fram-
tíðar. Sú niðurstaða, að atvinnugrein í
uppbyggingu þoli frekari gjaldtöku,
komi því á óvart.
Hækkun gjaldsins kemur illa við
fyrirtæki sem eru að hefja sjókvíaeldi
á laxi. Það á til dæmis við Háafell á
Vestfjörðum sem er komið með lax í
sjó í Ísafjarðardjúpi eftir langa bið
eftir leyfum og verður fyrsta laxinum
slátrað næsta haust. „Við erum í
kostnaðarsamri uppbyggingu og
verðum næstu árin. Við fáum ekki
sama aðlögunartíma og hin fyrir-
tækin. Þetta er sérstaklega erfitt fyr-
ir okkur, eina íslenska fyrirtækið sem
framleiðir lax í sjó,“ segir Gauti Geirs-
son, framkvæmdastjóri Háafells.
Óskuðu ekki eftir hækkun
Þriðjungur af gjaldinu rennur
áfram til sveitarfélaga, ekki beint
heldur í gegnum styrki til verkefna.
Fiskeldissveitarfélögin á Vestfjörð-
um og Austfjörðum hafa gagnrýnt
þetta fyrirkomulag og lagt til að
gjaldið renni beint til sveitarfélag-
anna til að standa straum af uppbygg-
ingu innviða vegna þessarar nýju at-
vinnugreinar. Fasteignaskattar af
mannvirkjum landeldis ganga beint
til viðkomandi sveitarfélaga en ekkert
er greitt af sjókvíum undan landi. Sig-
ríður Ó. Kristjánsdóttir fram-
kvæmdastjóri Vestfjarðastofu tekur
fram að sveitarfélögin hafi ekki beðið
um hækkun á fiskeldisgjaldinu. Hins
vegar telur hún eðlilegt að allt gjaldið
renni til sveitarfélaganna, að minnsta
kosti tímabundið, á meðan þau eru að
byggja sig upp eftir 30 ára niður-
sveiflu.
Fiskeldisgjald hækki um 800 milljónir
- Ríkisstjórnin áformar að hækka gjald af sjókvíaeldi úr 3,5 í 5% og breyta viðmiðunartímabili
- Kemur sérstaklega illa við fyrirtæki sem eru að hefja sjókvíaeldi - Sveitarfélögin vilja fá stærri hlut
Morgunblaðið/Helgi Bjarnason
Sjóeldi Gjald er innheimt af hverju kílói af laxi sem slátrað er úr sjókvíum.
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
Katrín Jakobsdóttir forsætisráð-
herra flutti stefnuræðu sína á Al-
þingi í gær. Þar var horft bæði til Ís-
lands og umheimsins, en forsætis-
ráðherra gerði þar þjóðaröryggi á
viðsjárverðum tímum að umræðu-
efni, einkum þó orkumál í samhengi
við umhverfismál. Eins vék Katrín
að efnahagsmálum og lífskjörum á
dögum efnahagsóvissu, fjallaði um
réttindi viðkvæmra hópa og skautun
í þjóðmálaumræðu.
Ráðherra sagði að Íslendingar
væru um margt í öfundsverðri stöðu
meðal þjóða heims, en á meðan stríð
geisaði í Úkraínu, orkukreppa í Evr-
ópu og flóð í Pakistan, þá væri sá
vandi Íslendingum ekki óviðkomandi
og nefndi loftslagsmál sérstaklega.
Þar væri ærinn starfi.
„Við erum á fullri ferð út úr kol-
efnishagkerfinu – inn í nýtt grænt
hagkerfi,“ sagði ráðherra.
Tækifæri í orkumálum
Katrín sagði tækifæri fylgja slík-
um áskorunum og sagði Íslendinga
„í einstakri stöðu til að ná fram orku-
skiptum í almannaþágu“. Þar skipti
miklu að helsta orkufyrirtæki lands-
ins, Landsvirkjun, ásamt Landsneti,
væri í almannaeigu; orkukerfið væri
sjálfstætt og undir innlendri stjórn,
enda frumskylda stjórnvalda í orku-
málum við íslenskan almenning.
Ráðherra drap á orkukreppuna í
Evrópu vegna Úkraínustríðsins,
ítrekaði pólitískan stuðning við úkra-
ínsku þjóðina og minnti á að í næsta
mánuði kæmi formennska í Evrópu-
ráðinu í hlut Íslands, „[…] þar sem
málefni Úkraínu koma til okkar
kasta og við munum tala skýrt“.
yrði lögð fyrir þetta þing og stefnt að
því að landið yrði í auknum mæli
sjálfu sér nægt í framleiðslu græn-
metis og annarrar landbúnaðarvöru.
Greitt fyrir samningum
Næst vék forsætisráðherra að
efnahagsmálum og minnti á að þrátt
fyrir að verðbólga herjaði á heims-
byggðina væri atvinnuástand hér
gott og hagvaxtarhorfur góðar. „Nú
sem aldrei fyrr skiptir máli að
stjórnvöld og Seðlabankinn séu sam-
stillt og ríkisfjármálin og peninga-
málastefnan vinni í sömu átt.“
Stjórnvöld myndu styðja við þá
sem erfiðast ættu, m.a. barnafjöl-
skyldur, en þó ekki síður með því að
reisa 35 þúsund íbúðir á næstu 10 ár-
um í samstarfi við sveitarfélögin.
Sömuleiðis stæði ríkisstjórnin
vörð um almannaþjónustuna, ekki
síst heilbrigðisþjónustuna, en öll þau
velferðarmál sneru að lífskjörum
þjóðarinnar „[…] og verða vonandi
til þess að greiða fyrir farsælum
samningum á vinnumarkaði í vetur“.
Vikið var að ýmsum réttindamál-
um, þar á meðal kynsegin fólks, fatl-
aðra og innflytjenda.
Gegn skautun í stjórnmálum
Að lokum vék Katrín að stjórn-
málaumræðu, meðal annars tali um
að samstarf ólíkra stjórnmálaflokka
væri slæmt. Því andæfði hún og
minnti á að málamiðlanir væru horn-
steinn lýðræðisins. Hún varaði við
skautun í stjórnmálum, sem ekki
leysti ágreining, heldur dýpkaði
hann, einmitt þegar mikilvægast
væri að fólk með ólíkar lífsskoðanir
talaði saman og leitaði sameigin-
legra lausna. Á slíkum grunni mætti
byggja til framtíðar og það þyrftu
þingmenn allir að leitast við að gera.
Áhersla á öryggi á óvissutímum
- Forsætisráðherra flytur stefnuræðu - Gerbreytt heimsmynd og efnahagsaðstæður ofarlega á blaði
- Orkumál fá aukið vægi vegna loftslagsmála og orkukreppu - Mælir gegn skautun í stjórnmálum
Stefnuræða Katrín Jakobsdóttir í
ræðustól á Alþingi í gærkvöldi.
Þá hefði stríðið dregið vel fram að
fæðuöryggi væri öryggismál og boð-
aði ráðherra að landbúnaðarstefna
VR hefur stefnt Eflingu vegna
uppsagnar trúnaðarmanns félags-
ins, Gabríels Benjamins, og verð-
ur málið tekið fyrir í félagsdómi
11. október næstkomandi.
Sólveig Anna Jónsdóttir for-
maður Eflingar sagði upp öllum
starfsmönnum félagsins í apríl
síðastliðnum í kjölfar átaka innan
félagsins.
„Stærra en um
einhverjar persónur“
„Þessi hópuppsögn hefur verið
gagnrýnd úr ýmsum áttum. Með
þessu máli er verið að kanna
hvort hún hafi staðist lög. Þetta
mál er stærra en um einhverjar
persónur, þetta snýst um að
kanna hvort svona hegðun, sem
við sjáum hjá stéttarfélagi, stand-
ist lög,“ sagði Gabríel í samtali við
mbl.is í gær.
Efling gæti átt von á sekt
vegna uppsagnarinnar en málið er
einnig höfðað til viðurkenningar.
Ragnar Þór Ingólfsson formaður
VR, sem einnig gegnir varafor-
mennsku í ASÍ, gat ekki tjáð sig
um málið þegar mbl.is leitaði eftir
því. Alþýðusamband Íslands verst
fyrir hönd Eflingar þar sem félag-
ið er aðili að sambandinu.
VR í mál gegn Eflingu
- Vegna uppsagnar trúnaðarmanns - Hópuppsögn í apríl
Morgunblaðið/Eggert
Málaferli VR hefur stefnt Eflingu vegna uppsagnar á trúnaðarmanni fé-
lagsins. Sólveig Anna Jónsdóttir formaður félagsins sagði öllum upp í apríl.