Morgunblaðið - 15.09.2022, Page 4

4 FRÉTTIR
Innlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. SEPTEMBER 2022
ÚRVAL ÚTSÝN HLÍÐASMÁRI 19, 201 KÓPAVOGUR SÍMI 585-4000 INFO@UU.IS
TRYGGÐU ÞÉR GISTINGU Í TÍMA!
SKÍÐAFRÍ TIL ÍTALÍU
DINNA OG HELGI TAKA VEL Á
MÓTI YKKUR Í ÍTÖLSKU ÖLPUNUM
VERÐ FRÁ139.900 KR
Á MANN M.V 2 FULLORÐNA OG 1 BARN 21. - 28. JANÚAR 2023
NÁNAR Á UU.IS
INNIFALIÐ ER FLUG, GISTING, FLUTNINGUR Á
SKÍÐABÚNAÐI OG ÍSLENSK FARARSTJÓRN
ERTU MEÐ HÓP?
SENDU OKKUR FYRIRSPURN
Á HOPAR@UU.IS
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Friðbert Friðbertsson forstjóri
Heklu segir röskun á aðfanga-
keðjum í kórónuveirufaraldrinum og
stríðið í Úkraínu eiga þátt í að af-
hendingartími nýrra bifreiða hafi
lengst. Sá tími fari eftir búnaði og út-
gáfum en biðin eftir einstaka teg-
undum geti verið allt að átta mán-
uðum, þar með talið rafbílum.
Fram kom í Morgunblaðinu í
fyrradag að niðurfelling á virðis-
aukaskatti á rafbíla, allt að 1.320
þúsund, falli niður þegar skráðir
hafa verið 20 þúsund nýir rafbílar.
Alls 5.100 bílar voru óseldir innan
þessara marka í byrjun mánaðar en
nýjar tölur verða birtar í október.
Friðbert segir þetta lítinn fyrir-
vara, enda verði innflutningskvótinn
að óbreyttu fullnýttur vorið 2023.
„Margir viðskiptavina okkar þurfa
orðið að bíða lengur eftir bílnum sín-
um. Framboð nýrra bíla, sérstaklega
rafbíla, er takmarkað og biðlistinn
langur. Það er því ólíklegt að bíla-
umboðin muni geta afhent alla þá
bíla sem eru í pöntun áður en þessi
hækkun kemur til framkvæmda.
Með þessum tillögum fjármála-
ráðuneytisins mun því skapast sam-
keppni milli þessara kaupenda um
hver fær bílinn afhentan fyrir tilsett-
an tíma og hver ekki. Þá getur hann
verið orðinn 2-3 milljónum dýrari
með mögulegum hækkunum frá
framleiðendum,“ segir Friðbert.
Beinir fólki aftur í olíuna
„Það hefur lengi verið þung undir-
alda á móti fjölskyldubílnum. Það
skýtur því skökku við að það eigi að
fara að tolla rafbíla með þessum
hætti og þannig stýra fólki í bensín-
og díselbíla aftur. Jafnframt hafa
stjórnvöld undirritað alls kyns
skuldbindingar um að draga úr losun
gróðurhúsalofttegunda. Maður hefði
haldið að góð leið til þess væri að fá
fólk til að nota rafbíla. Það væri
kannski sanngjarnara að haga skatt-
heimtunni eftir notkun.“
Runólfur Ólafsson, framkvæmda-
stjóri Félags íslenskra bifreiðaeig-
enda, segir lítinn fyrirvara á fyrir-
hugaðri niðurfellingu á virðisauka-
skatt rafbíla munu hafa mikil áhrif á
eftirspurnina. Það rifji upp sögur frá
fyrri tíð af mönnum sem keyptu sér
nýja bíla þegar spurðist af fyrirhug-
aðri gengisfellingu og seldu þá svo í
kjölfarið með hagnaði.
„Þegar svona breytingum er
slengt fram með litlum fyrirvara
skapast einhvers konar gullgrafara-
tilfinning hjá mörgum. Það er gríð-
arleg eftirspurn eftir rafbílum í
augnablikinu og endursölumarkað-
urinn hefur tekið kipp. Það er lítið
framboð og verðskrið og ekki ólík-
legt að innflutningsþakinu [20.000
rafbílar] verði náð fyrr en seinna.
Fjármálaráðherra segir á döfinni
að koma með eitthvað annað á móti
en það liggur ekki fyrir. Að óbreyttu
erum við því að horfa fram á gríðar-
lega verðhækkun á rafbílum. Það er
þvert á stefnumörkun stjórnvalda
um árangur í loftslagsmálum,“ segir
Runólfur og víkur að skattlagningu á
bensín- og díselbíla.
Varð að varanlegum skatti
Sögulega hátt verð á eldsneyti hafi
skilað ríkissjóði auknum skatt-
tekjum en bensínlítrinn kosti nú um
100 krónum meira en fyrir ári.
Við þessar aðstæður standi til að
hækka bifreiðagjaldið en það hafi
upphaflega verið lögfest árið 1987 til
þess að stoppa upp í fjárlagagat.
„Þá var tekið fram að um væri að
ræða tímabundinn skatt til eins árs.
Nú, 35 árum seinna, lifir skatturinn
góðu lífi. Bifreiðagjaldið skilaði ríkis-
sjóði 4,7 milljörðum króna árið 2008,
7,4 milljörðum 2018 og samkvæmt
nýju fjárlagafrumvarpi á það að skila
tæpum 10,6 milljörðum 2023.“
Tuga prósenta hækkun
Runólfur bendir á að eftir að
gjaldið var miðað við losun kol-
díoxíðs hafi það farið lækkandi, eftir
því sem bílar urðu sparneytnari.
„Um áramótin 2021/2022 var lág-
mark bifreiðagjalds hækkað um þús-
und krónur sem stjórnvöld sögðu
gert til að draga úr þeirri skerðingu
tekna sem skýrist af umhverfis-
vænni bílum. Í fjárlagafrumvarpinu
er áformað að hækka tekjur ríkisins
af bifreiðagjaldi um ríflega 36% mið-
að við ríkjandi fjárlög … Út frá
fyrirliggjandi gögnum og ummælum
ráðamanna má áætla að algeng
hækkun bifreiðagjalds á milli ára
geti verið um 30%,“ segir Runólfur
og bendir á aðrar fyrirhugaðar
skattahækkanir á bifreiðaeigendur.
Áformað sé að hækka eldsneytis-
gjöld, vörugjöld á bensín, olíugjald
og kolefnisgjald um 7,5%. Bein
skattahækkun um komandi áramót
vegna þessara breytinga sé 8,55
krónur á bensínlítra og 7,6 kr. á dí-
selolíulítra. Miðað við bíl sem eyðir
sjö lítrum af bensíni á 100 km og er
ekið 18.000 km yfir árið muni skatt-
greiðslur vegna bensínnotkunar
hækka um 11.000 kr. eftir áramót.
Miðað við að bifreiðagjald á dæmi-
gerðan fjölskyldubíl hækki um átta
þúsund krónur verði bein skatta-
hækkun vegna eldsneytis og bif-
reiðagjalds því um 19 þúsund.
Loks sé áformað að afla fjár til
borgarlínu með aukinni skattheimtu
en útfærslan á því liggi ekki fyrir.
„Það eru því í farvatninu gríðar-
lega auknar álögur á umferðina og
fjölskyldubílinn en margt er á huldu
um hvernig það verður útfært,“ seg-
ir Runólfur Ólafsson að lokum.
Gæti hækkað verð nýrra
rafbíla um 2-3 milljónir
- Forstjóri Heklu segir hætt við að kaupendur rafbíla sitji uppi með verðhækkun
Runólfur
Ólafsson
Nýskráningar nýrra fólksbifreiða frá áramótum
13%
1%
3%
26%
24%
17%16%
Orkugjafi
Rafmagn
Bensín/tengiltvinnbílar
Bensín/rafmagn*
Dísel
Bensín
Dísel/rafmagn*
Dísel/tengiltvinnbílar
Samtals
Fjöldi
3.158
2.985
2.124
1.980
1.658
341
82
12.328
*Tvinnbílar
H
ei
m
ild
:
S
am
g
ö
n
g
u
st
o
fa
Friðbert
Friðbertsson
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Fyrsti formlegi samningafundur
samflots iðnaðarmannafélaga og
Samtaka atvinnulífsins (SA) vegna
komandi kjarasamninga verður í
næstu viku. Þar verður farið yfir
kröfugerð félaganna sem þá verður
birt, að sögn Kristjáns Þórðar Snæ-
bjarnarsonar, formanns Rafiðnaðar-
sambands Íslands (RSÍ) og forseta
Alþýðusambands Íslands (ASÍ).
Auk RSÍ eru í samflotinu Bygg-
iðn, FIT, MATVÍS og Samiðn.
Flest félög iðnaðarmanna eru búin
að skrifa undir viðræðuáætlun við
SA.
„Uppleggið er að það verði sam-
eiginleg kröfugerð fyrir allan hóp-
inn, þó að mögulega geti hvert félag
gert sérkröfur,“ segir Kristján. En
hvað verður sett á oddinn?
„Meginstefið er að viðhalda kaup-
mætti launa. Verkefni okkar er að
sækja launahækkanir fyrir okkar
félagsmenn til að mæta verðbólg-
unni,“ segir Kristján. „Það skiptir
miklu máli að draga úr henni. Ríki,
sveitarfélög og fyrirtæki gegna lyk-
ilhlutverki í að halda aftur af verð-
bólgu með því að sýna aðhald og
lækka gjaldskrár og vöruverð. Það
hefur sýnt sig á undanförnum árum
að launabreytingar hafa ekki verið
stóri verðbólguhvetjandi þátturinn.“
Hann segir að ýmis jákvæð teikn
séu á lofti og telur að svigrúm sé til
að lækka verð á ýmsum vörum.
Kristján nefnir t.d. verðþróun á
ýmissi hrávöru og segir að hún gefi
tilefni til að lækka verð á ýmsum
aðföngum byggingariðnaðarins.
„Verð á eldsneyti hefur verið að
lækka á heimsmarkaði en þær
lækkanir hafa ekki skilað sér fylli-
lega hingað. Við biðlum til fyrir-
tækjanna um að skila þessum lækk-
unum til neytenda svo verðlag
lækki,“ segir Kristján.
En hefur Kristján sem forseti
ASÍ tilfinningu fyrir því hvort
kjaraviðræðurnar verða erfiðar?
„Við lifum á þannig tímum að við-
ræðurnar geta orðið snúnar og tek-
ið einhvern tíma. Engu að síður
bind ég vonir við að það verði hægt
að klára þær tiltölulega hratt, ef
það er samningsvilji hinum megin
við borðið,“ segir Kristján. Er það
raunhæft markmið að nýir kjara-
samningar taki við þegar núgildandi
samningar renna út 1. nóvember?
„Já, mér finnst það vera raun-
hæft markmið. Stéttarfélögin leggja
áherslu á að ná því,“ segir Kristján.
Leggja fram kröf-
ur í næstu viku
- Kjaraviðræður iðnaðarmanna og SA
Fjórtán af 34 viðmælendum höfunda
skýrslu um meðferðarheimilið í
Laugalandi og Varpholti greindu frá
því að hafa verið beittir líkamlegu
ofbeldi í vistinni. Kemur þetta fram í
skýrslunni sem kom út í gær á veg-
um Gæða- og eftirlitsstofnunar vel-
ferðarmála og nær til áranna 1997 til
2007.
Í frásögnum tólf téðra viðmæl-
enda var forstöðumaður heimilisins
sagður gerandi á meðan tvær stúlk-
ur tilgreindu forstöðukonuna. Aðrir
viðmælendur kváðust þá hafa séð
eða heyrt þegar aðrir voru beittir of-
beldi á heimilinu.
Óttastjórn og harðræði
Kom fram í vitnisburðum að börn-
um hefði verið hrint niður stiga, þau
lamin með inniskó og slegin utan
undir gegn neitun starfsfólks heim-
ilisins sem kvaðst ekki kannast við
líkamlegt ofbeldi eða refsingar. Eins
neituðu forstöðuhjónin áburðinum.
Kemur enn fremur fram í skýrsl-
unni, sem er 237 blaðsíður og tók
hálft annað ár í vinnslu, að yfirgnæf-
andi meirihluti þeirra barna sem
þátt tóku í rannsókninni hafi upp-
lifað andlegt ofbeldi við dvölina sem
lýst hafi sér í óttastjórn, harðræði og
niðurbroti. Segja skýrsluhöfundar
sterkar vísbendingar um að andlegu
ofbeldi hafi verið beitt með kerfis-
bundnum hætti.
Ljósmynd/Barnaverndarstofa
Laugaland Heimilið er viðfangsefni
skýrslu eftirlitsstofnunarinnar.
Sögðu af
líkamlegu
ofbeldi
- Svört skýrsla um
meðferðarheimili