Morgunblaðið - 15.09.2022, Side 30

30
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 15. SEPTEMBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Forsæt-
isráherra
flutti
stefnuræðu sína í
gær og var bæði á
þjóðlegu og
alþjóðlegu nótunum, þar sem
óvissa í hinu alþjóðlega sam-
hengi litar aðstæður mikið og
stefna ríkisstjórnarinnar tek-
ur mið af því eins og vera ber.
Ráðherrann vék réttilega
að því að staða Íslands er um
margt öfundsverð, þegar litið
er til aðstæðna í heimsmálum
og þá ekki síður hvaða vanda
velflestar vestrænar þjóðir
aðrar eiga við að etja, að ekki
sé minnst á fjarlægari og fá-
tækari lönd.
Í hinu hnattræna samhengi
gat forsætisráðherra ekki
stillt sig um að minnast á
loftslagsmálin, en í þeim efn-
um hefði hin endurnýjaða rík-
isstjórn sett sér ný markmið
til þess að minnka útblástur
og sagði landið á „fullri ferð
út úr kolefnishagkerfinu – inn
í nýtt grænt hagkerfi“, en þar
voru Katrínu efst í huga
orkuskipti í samgöngum og
öðrum sviðum raunar einnig,
þar sem öld grænna orku-
gjafa væri hafin.
Forsætisráðherra sagði að
Íslendingar væru „í einstakri
stöðu til að ná fram orku-
skiptum í almannaþágu vegna
þess að réttar ákvarðanir
hafa verið teknar“. Undir það
má taka, þótt Katrín hafi
raunar vanrækt að geta þess
að hún og hennar fólk lögðust
gegn öllum þeim framsýnu
ákvörðunum á sínum tíma.
Hún rakti og að það væri
mikil gæfa að Landsvirkjun
og Landsnet – helsta orku-
fyrirtæki landsins og mik-
ilvægasta innviðafyrirtæki
þess – væru í almennings-
eigu.
„Eins hljótum við að þakka
fyrir að orkukerfið hér á
landi er sjálfstætt og undir
innlendri stjórn. Nú þegar
raforkuverð í Evrópu er
himinhátt – þegar almenn-
ingur í Noregi, Þýskalandi,
Bretlandi er jafnvel að borga
margfalt verð fyrir hita og
rafmagn á við okkur – er aug-
ljóst að við erum í öfunds-
verðri stöðu,“ sagði forsætis-
ráðherra, en lét að vísu alveg
vera að ræða um orkupakk-
ann í því samhengi.
Aftur ítrekaði hún að þetta
væri vegna þess að góðar og
framsýnar ákvarðanir hefðu
verið teknar hingað til, þótt
Vinstri-græn hafi verið á önd-
verðum meiði. Það er ekki
nefnt forsætisráðherra og
flokki hennar til lasts. Þvert á
móti ber að fagna aukinni
samstöðu um
þessi grundvallar-
mál, því Ísland á
líkt og önnur lönd
allt sitt undir
orkugnægð og
enn frekar þegar horft er til
framtíðar og bættra lífskjara
til frambúðar.
Þessu virðist forsætisráð-
herra átta sig á og eins hinu,
að miklu skipti hvernig fram
verður haldið. Katrín sagði að
þegar kæmi að orkuskiptum
og orkuframleiðslu væri
frumskylda stjórnvalda við
íslenskan almenning.
Þarna er um afar afdráttar-
lausa stefnumörkun að ræða
og hún sætir nokkrum tíð-
indum, ekki síst fyrir Vinstri-
græn. Þar á bænum hafa
menn verið ákaflega tvístíg-
andi í þessum efnum, þar sem
á togast ýmis illsamrýmanleg
grundvallarmarkmið um
loftslag eða landvernd, bætt
kjör almennings eða skerta
neyslu hans. Nú hefur það
skýrst til muna og það er vel.
Katrín sló þó þann var-
nagla að öll orkunýting –
vatnsföll, jarðvarmi, vindur,
sólarorka eða hvað annað –
yrði að vera ábyrg, í sátt við
náttúruna og í þágu almenn-
ings. Af því blasir við að
Vinstri-græn eru ekki að
opna fyrir allsherjar virkjun-
arsvall, heldur varlega orku-
nýtingu með þarfir íslensks
almennings að leiðarljósi.
Þrátt fyrir að barátta við
vindmyllur sé sjaldnast ár-
angursrík virðast Vinstri-
græn ætla að leggja til atlögu
við þær. Þær munu ekki
miklu skipta fyrir orkubú-
skapinn og geta vissulega
verið mikið lýti á landslagi,
svo óvíst er að fyrirstaðan
verði mikil.
Af fyrrnefndum varnagla
má einnig draga ályktanir um
að Vinstri-græn geri ekki
athugasemdir við orkuöflun
fyrir landsmenn, en vilji síður
að hún komi útlendingum til
góða. Það vekur hins vegar
spurningar um hversu mikil
alvara fylgir heitstrengingum
Vinstri-grænna um loftslags-
málin eða vorkunn vegna
orkukreppu í Evrópu. Nú eða
hvernig eigi að tryggja bætt
lífskjör til frambúðar.
Undir lok stefnuræðunnar
sagði forsætisráðherra að á
„tímum skautunar og ein-
stefnustjórnmála [skipti]
miklu að ná saman um fram-
faraskref fyrir samfélagið
allt“. Það er ánægjulegt að
ríkisstjórnin gangi þar á und-
an með góðu fordæmi mála-
miðlunar og miklu skiptir
hvernig verður fram haldið.
Málamiðlun um
orkunýtingu og
orkuskipti.}
Orkumál og skautun
Í
verðbólgunni sem nú geisar hefur
ríkisstjórnin tekið sér stöðu gegn
heimilunum í landinu og með fjármála-
fyrirtækjunum og róið á gamalkunnug
mið til að þau afli sem aldrei fyrr.
Aftur skal heimilunum fórnað á altari fjár-
málafyrirtækjanna í nafni þess að verið sé að
ná niður verðbólgunni.
Við stefnuræðu forsætisráðherra á síðasta
ári sagði ég m.a.:
„Það er hlutverk ríkisstjórnarinnar að verja
heimilin. Hún á ekki að standa til baka á meðan
stórfelld eignatilfærsla á sér stað frá heimilun-
um til bankanna, og hún á alls ekki að bæta á
byrðar þeirra. Það sama á við um minni og
meðalstór fyrirtæki. Þau þarf einnig að verja.“
Ég gæti hreinlega flutt sömu ræðu aftur
sem sýnir fram á að þessi vandi hefur verið
fyrirsjáanlegur í langan tíma þótt ríkisstjórnin hafi flotið
sofandi að feigðarósi.
Það hvernig fer ræðst á allra næstu mánuðum. Ef vext-
ir fara að lækka verður þetta kannski bara slæmt högg
fyrir heimilin. En ef ríkisstjórnin heldur áfram á sömu
braut gæti þetta endað með hörmungum og minn versti
ótti orðið að veruleika fyrir þúsundir heimila, enda eru
aðgerðirnar gegn verðbólgunni miklu verri en verðbólgan
sjálf.
Það segir sitt að meginvextir seðlabankans hafa hækk-
að um 340% á einu ári og 633% frá því þeir voru lægstir í
maí 2021.
Þótt flest heimili landsins myndu standast
verðbólguna munu mörg þeirra kikna undan
þeim vaxtahækkunum sem núna er kastað
fram af algjöru ábyrgðarleysi og „dásamlegu“
skeytingarleysi þeirra sem hafa tvær milljónir
eða meira á mánuði.
Það er augljóst að vaxtahækkanir bitna
verst á þeim sem mest skulda og hafa hvað
minnst á milli handanna. Þær skila sér einnig
beint inn í leiguverð og bitna þannig verst á
þeim þjóðfélagshópum sem allra verst standa,
þar á meðal öryrkjum og öldruðum.
Það er ekki fólkið sem hefur valdið verðbólg-
unni eða þenslunni á húsnæðismarkaði. Þetta
er ekki fólkið sem eytt hefur um efni fram því
það hefur aldrei lifað í þeim lúxus að geta það.
Öðru máli gegnir um fjárfestana sem hlaupa
um fasteignamarkaðinn eða bankana sem
græða á tá og fingri eins og enginn sé morgundagurinn því
nú streyma fjármunir heimilanna til þeirra í stríðum
straumum í boði ríkisstjórnar Íslands.
Ríkisstjórninni og Seðlabankanum ber að verja heimilin
en ekki blóðmjólka þau og soga úr þeim lífskraftinn því
heimilin eru ekki ótæmandi auðlind fyrir bankana að
ganga í. Eigi kjaraviðræður haustsins að ganga greiðlega
þýðir ekki fyrir ríkisstjórnina að krefja launþega um skyn-
semi með vaxtahækkanir upp á 633% í farteskinu.
Það ætti að segja sig sjálft.
Ásthildur Lóa
Þórsdóttir
Pistill
Vextir hafa hækkað um 633%
Höfundur er þingmaður fyrir Flokk fólksins.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
SVIÐSLJÓS
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Í
sland er nú í þriðja sæti, með
79% árangur, á lista yfir löndin
tíu sem standa best hvað varð-
ar eftirlaunavísitölu fjárstýr-
ingarfyrirtækisins Natixis. Vísitalan á
að endurspegla öryggi og styrk eftir-
launakerfa og gera kleift að bera sam-
an stöðu slíkra kerfa í hinum ýmsu
löndum.
Ísland var í fyrsta sæti listans í
fyrra en færðist nú niður um tvö sæti.
Noregur er aftur kominn í fyrsta sæti
listans, með 81%, eftir að hafa vermt
þriðja sætið undanfarin fjögur ár.
Sviss heldur öðru sætinu á listanum
og eins heldur Írland áfram fjórða
sætinu á listanum.
Ástralía (5. sæti), Nýja-Sjáland
(6. sæti), Holland (8. sæti) og Dan-
mörk (9. sæti) eru áfram í tíu efstu
sætum listans. Lúxemborg (7. sæti)
og Tékkland (10. sæti) eru ný í tíu
efstu sætunum og koma í stað Þýska-
lands og Kanada.
Löndin sem lenda í tíu efstu sæt-
um listans fá almennt góða einkunn í
öllum fjórum undirþáttum vísitöl-
unnar. Þeir eru heilsa, hagsæld, fjár-
mál og lífsgæði.
Noregur og Ísland njóta þeirrar
sérstöðu að vera í tíu efstu sætum
allra þessara fjögurra undirþátta. Hin
löndin á topp tíu-listanum náðu hvert
um sig að minnsta kosti einu af tíu
efstu sætunum í einum undir-
flokkanna.
Þrátt fyrir að Ísland hafi lækkað
um tvö sæti og sé nú í þriðja sæti
listans skilaði landið afburða árangri í
öllum fjórum undirflokkum vísitöl-
unnar. Ísland er í einu af efstu tíu sæt-
unum í hverjum flokki. Hvað varðar
hagsæld er Ísland í 5. sæti, í 6. sæti
hvað varðar lífsgæði og í 10. sætum
flokkanna heilsa og fjármál. Heilsu-
vísitalan tekur m.a. mið af útgjöldum
til heilbrigðismála á hvern íbúa. Ís-
land var í 12. sæti listans í þessum lið í
fyrra með 86 en fékk nú 88% og
hækkaði um tvö sæti.
Ísland er með 77% árangur í liðn-
um hagsæld eða sömu einkunn og
Slóvenía. Undanfarin sex ár hefur Ís-
land verið í 1. eða 2. sæti undir þess-
um lið en fellur nú í 5. sæti. Einkunn
Íslands vegna launa á hvern íbúa og
atvinnuleysis lækkaði á milli ára. Hins
vegar heldur Ísland 2. sæti hvað varð-
ar jafnlaunastefnu.
Eftirlaunavísitalan er einnig
reiknuð fyrir einstaka heimshluta.
Þar er Norður-Ameríka efst með
69%, Vestur-Evrópa í 2. sæti (66%),
Austur-Evrópa og Mið-Asía koma
þar á eftir (49%), svo Rómanska Am-
eríka (37%) og Kyrrahafshluti Asíu
(32%).
Mælikvarði á lífeyriskerfi
Eftirlaunavísitala Natixis var
fyrst reiknuð út árið 2012 þegar efna-
hagslíf heimsins var að rétta úr kútn-
um eftir bankahrunið. Lífeyriskerfi
margra landa stóðu þá frammi fyrir
miklum áskorunum. Sérfræðingar
Natixis ákváðu í samvinnu við Core-
Data Research að rannsaka hve
traust lífeyriskerfin væru á heims-
vísu. Það er hvort eftirlaunafólk víða
um heim gæti lifað mannsæmandi lífi
eftir starfslok. Nú, árið 2022, er ver-
öldin aftur að jafna sig eftir áfall á
heimsvísu. Verðbólgan jafnast nú á
við það sem sást á 9. áratug síðustu
aldar og skuldir hafa aukist.
Seðlabankar beita stýrivaxta-
hækkunum til að slá á verð-
bólguna. Fjármálamark-
aðir eru óstöðugri en
verið hefur og fjárfestar
eru margir að tapa pen-
ingum. Þannig blikka
víða viðvörunarljós og
geta haft áhrif á fjár-
hagslegt öryggi lífeyr-
isþega.
Ísland í 3. sæti lista
um eftirlaunavísitölu
„Úr því að hrunið varð lífeyris-
kerfinu ekki að fjörtjóni má bú-
ast við að það standi af sér
efnahagshremmingar samtím-
ans. Skýrslan sýnir sterka stöðu
Íslands þótt ýmislegt megi gera
betur,“ segir dr. Ólafur Ísleifs-
son hagfræðingur um stöðu ís-
lenska lífeyriskerfisins. Dokt-
orsritgerð, sem hann varði
2013, fjallar um íslenska lífeyr-
iskerfið.
Ólafur segir að Ísland
hafi farið að mestu eftir
forskrift Alþjóðabank-
ans 1994 varðandi
framfærslu eldra fólks.
Undirstöður kerfisins
eru þrjár: Þær eru al-
mannatryggingar, at-
vinnutengdir lífeyr-
issjóðir og séreignar-
sparnaður sem hvatt
er til af hálfu ríkisins
með skattaívilnun-
um.
Sterk staða
Íslands
ÍSLENSKA LÍFEYRISKERFIÐ
Ólafur Ísleifsson
Morgunblaðið/Hari
Eftirlaunaþegar Ísland er í efsta flokki landa hvað varðar sterka eftir-
launavísitölu. Landið skorar hátt í öllum fjórum undirflokkunum.