Morgunblaðið - 20.12.2022, Side 15

MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 20. DESEMBER 2022
15Árni Sæberg
SnjóblásturNýi snjóblásarinn, semHelgi Ágústsson, íbúi við Grundarhvarf í Kópavogi, keypti á svarta föstudeginum, kom í góðar þarfir í gær þegar hreinsa þurfti eftir snjókomu helgarinnar.
Bjørn Lomborg
Jordan B. Peterson
Vegurinnáfram:Ný framtíðarsýn
Venju samkvæmt lít-
um við yfir farinn veg
um hátíðirnar um leið
og við veltum fyrir
okkur þeim góðverk-
um sem við ætlum
okkur að vinna þá
tólf mánuði sem fram
undan liggja. Þegar
við strengjum heit
reynum við að átta
okkur á því hvernig
okkur sé unnt að gera
betur í eigin lífi. Þá er kannski
upplagt að íhuga hvernig við gæt-
um bætt okkur í víðara samhengi.
Árið 2015 gerðu leiðtogar
heimsins tilraun til að takast á við
höfuðvandamál mannkynsins með
því að setja sér markmiðin um
sjálfbæra þróun - 169 skotmörk
sem hæfð skyldu verða þegar árið
2030 rynni upp. Sá listi innihélt
öll hugsanleg aðdáunarverð
markmið: útrýmingu fátæktar
og sjúkdóma, stöðvun styrjalda
og loftslagsbreytinga, verndun
líffræðilegrar fjölbreytni og bætta
menntun.
Tímabært að forgangsraða
Árið 2023 er vegferðin hálfnuð
ef miðað er við tímabilið 2016-
2030, hins vegar erum við langan
veg frá því að vera hálfnuð með
markmiðin. Miðað við stöðu mála
munu þau nást hálfri öld síðar en
áætlað var. Hver skyldi vera helsta
ástæða þess að svo fór? Það er
skorturinn á forgangsröðun. Lítill
munur er á því að eiga sér 169
markmið og ekki eitt einasta. Við
höfum sett kjarnamarkmið á borð
við að draga úr vöggudauða og
efla grunnmenntun á sama stall
og vel meint en jaðarsett markmið
eins og að auka endurvinnslu og
ýta undir lífsstíl sem hefur sam-
hljóm með náttúrunni. Með því að
reyna að gera allt samtímis tökum
við þá áhættu að mjög litlu verði
áorkað, nákvæmlega eins og gerst
hefur síðastliðin sjö ár.
Því er það löngu tímabært að
við skilgreinum og forgangsröð-
um þeim markmiðum sem mestu
skipta. Það er einmitt það sem
Kaupmannahafnarhugveitan [e.
Copenhagen Consensus] hef-
ur gert í samstarfi við nokkra
Nóbelsverðlaunahafa og rúmlega
hundrað hagfræðinga í fremstu
röð, hún hefur skilgreint á hvaða
vettvangi hver króna getur gagn-
ast hve mest.
Við gætum, svo dæmi sé tekið,
flýtt því mjög að binda enda á
hungur. Þrátt fyrir að þar hafi
aðdáunarverður árangur náðst
síðustu áratugi eiga 800 millj-
ónir manns enn þá ekki nóg að
borða. Á þeim vettvangi getur
rannsóknarvinna hagfræðinga lyft
grettistaki.
Hungur hefur hve verstar
afleiðingar fyrstu þúsund dagana í
lífi barns, frá getnaði og þar til tvö
ár hafa liðið frá fæðingu. Börn sem
skortir nauðsynlega næringu og
vítamín vaxa hægar, hvort tveggja
líkamlega sem vitsmunalega. Þau
missa úr skólagöngu, þeim sækist
námið verr og þau búa við fátækt
auk þess að koma minna í verk
sem fullorðið fólk.
Yfirsjást lausnirnar
Okkur er í lófa lagið að færa
verðandi mæðrum lífsnauðsyn-
lega næringu. Sá dagskammtur
vítamíns og annarrar nauðsyn-
Bjørn
Lomborg
Bjørn Lomborger er forseti
Kaupmannahafnarhugveitunnar og
gistifræðimaður við Hoover-stofnun
Stanford-háskóla.
Jordan B. Peterson er prófessor
emeritus við Háskólann í Toronto.
Með því að reyna að
gera allt samtímis
tökum við þá áhættu að
mjög litlu verði áorkað,
nákvæmlega eins og
gerst hefur síðastliðin
sjö ár.
Jordan B.
Peterson
legrar fæðu kostar rúma tvo dali
(283 krónur) á hverja manneskju.
Með slíkri aðstoð þroskast heili
fóstursins örar sem síðar á ævinni
skilar sér í meiri velmegun. Hver
dalur sem varið er í það svarar
þannig til andvirðis 38 dala (5.371
krónu) af félagslegum gæðum.
Hvers vegna gerum við þetta
ekki? Vegna þess að í viðleitni
okkar til að gera öllum til hæfis
verjum við litlu fé í hvern þátt og
yfirsjást um leið nytsamlegustu
lausnirnar.
Hvaða árangri væri okkur til
dæmis kleift að ná á vettvangi
menntunar? Heimsbyggðinni
hefur loksins auðnast að koma
flestum börnum á skólabekk. Því
er nú verr að skólarnir eru ekki
alltaf þeir bestu og yfir helmingur
barna í fátækum ríkjum er ekki
fær um að lesa og skilja einfaldan
texta þegar hann hefur náð tíu ára
aldri.
Tólf ára börn eru í hinum dæmi-
gerða skóla saman í bekk óháð
því á hvaða stigi þekking þeirra
er. Sama er hvernig kennslunni er
háttað, mörg barnanna hafa ekki
skilning á henni á meðan mörgum
öðrum leiðist þófið. Þarna finnst
lausn sem sannreynd hefur verið
með rannsóknum víða um heim.
Hún er að veita hverju barni eina
klukkustund á dag af kennslu sem
samræmist getustigi barnsins.
Þótt skóladagurinn sé að öðru
leyti óbreyttur mun þessi aðferð á
einu ári jafngilda þremur árum af
hefðbundinni skólagöngu.
Fallegt á yfirborðinu
Og hvað skyldi þetta kosta?
Þessi breyting á kennslutilhögun
kostar um það bil 26 dali (3.675
krónur) á ári á hvern nemanda.
Að þrefalda námshraðann þótt
aðeins sé í eitt ár eykur til muna
þá framleiðni sem hver nemandi
skilar af sér á fullorðinsárum,
nokkuð sem meta má til 1.700 dala
[240.295 króna] að núvirði. Hver
dalur myndi skila sér í 65 dölum
[9.188 krónum] til langs tíma litið.
Sú háttsemi okkar að dreifa
athyglinni og reyna að gera
öllum til hæfis er ósköp falleg á
yfirborðinu en sú stefna skilar
óttalega litlu. Fjöldi annarra
öflugra markmiða er á listanum,
að hungri og menntun frátöldum,
svo sem að berjast gegn berkl-
um og spillingu. Þau eru meðal
þeirra markmiða sem við getum
og ættum að stefna að. Eitt er þó
algjörlega augljóst: við verðum að
gera það besta fyrst.
Þar er hið eina sanna áramóta-
heit komið og það er hvort tveggja
persónulegt og alþýðlegt. Með því
er leiðin í átt til betra lífs vörðuð.
Látum göngu okkar feta þann veg
þegar við veltum því fyrir okkur
hvernig við ætlum að heilsa nýju
ári.