Morgunblaðið - Sunnudagur - 07.08.2022, Qupperneq 13

7.8. 2022 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 13
húsi og fórum yfir þessa þingsályktunartillögu
sem var ekki sú besta, en vel meinandi. Þannig
að við ákváðum að finna stuðning innan flokka
á Alþingi til að setja lög fyrir trans fólk. Við
blésum til fundar með öllum stjórnmálaflokk-
um og buðum þeim að koma að ræða réttar-
stöðu trans fólks og intersex fólks, en intersex
fólk er fólk sem fæðist með ódæmigerð kyn-
einkenni. Lögin áttu að vernda þau fyrir
óþarfa læknisfræðilegum inngripum. Sá hluti
frumvarpsins átti aðeins erfiðara ferli innan
Alþingis, og á að vera endurskoðaður bráð-
lega,“ segir hún.
„Þá myndaðist hópur af fólki úr hinsegin
samfélaginu og Vinstri grænir tóku málið upp.
Og úr varð þetta frumvarp sem er brautryðj-
andi fyrir trans fólk. Þetta var í fyrsta sinn
sem trans ungmenni fengu einhvers konar
lagaramma, og lögin auðvelda fólki að breyta
um nafn og kyn í þjóðskrá,“ segir hún og segir
að gömlu lögin hafi verið orðin úrelt.
„Þessi lög leystu mörg vandamál sem voru í
raun kvíðavaldandi fyrir trans fólk og þau
vernda þau fyrir alls konar mismunun. Þetta
var mikill sigur,“ segir hún og segir þessi lög
svo framsækin að það þurfi að laga ýmis önnur
lög til samræmis við þau.
„Þannig að lögin eru eins og ég sagði ákveð-
inn grunnur sem leiðir svo af sér stærri og
frekari breytingar. Það er enn margt sem við
þurfum að vinna að,“ segir Ugla og nefnir að
enn þurfi að setja lög varðandi flóttafólk og
hælisleitendur sem eru hinsegin eða trans.
„Svo er fólk sem á að standa vörð um rétt-
indi fólks að láta út úr sér ummæli, eins og
vararíkissaksóknari, sem sýnir að það er eng-
an veginn í stakk búið til að vernda hinsegin
fólk ef það þarf á því að halda.“
Árásir í beinni útsendingu
Störf Uglu í þágu hinsegin fólks í Bretlandi
hafa vakið verðskuldaða athygli og var hún
valin af BBC ein af hundrað áhrifamestu kon-
um heims árið 2019.
„Það er viðburður á hverju ári þar sem sett-
ur er saman listi og þetta árið var ég á honum,
sem kom mér mjög á óvart! Þarna á listanum
voru ótrúlega flottar konur. Stuttu áður hafði
ég verið í viðtali hjá Piers Morgan í Good
Morning Britain sem allt Bretland horfir á. Í
því viðtali var hann með ótrúlegar blamm-
eringar,“ segir hún.
„Við Fox fórum saman í þetta viðtal að tala
um kynsegin málefni og Piers gerði lítið úr
okkur og talaði niður til okkar, í beinni útsend-
ingu,“ segir hún og segir hann hafa verið veru-
lega dónalegan, jafnvel áður en myndavélin fór
að rúlla.
Viðtalið vakti mikla athygli, en Ugla og Fox
héldu ró sinni þrátt fyrir að sitja undir þessum
árásum Morgans.
„Sem betur fer sá fólk hvað hann kom illa
fram við okkur. Jafnvel þótt fólk skildi ekki
allt sem við vorum að reyna að útskýra, sá
það að það væri augljóst að hann væri að níða
okkur. En í rauninni gerði þessi þáttur mál-
efninu gott því við áttum að vera í fjórar mín-
útur í útsendingu en enduðum á að vera kort-
er, því hann bara hætti ekki,“ segir hún og
hlær.
Að búa sig undir það versta
Að hverju eruð þið Fox að vinna þessa dagana?
„Við erum að búa til mikið af fyrirlestrum og
erum að vinna að annarri bók. Ég er að skrifa
pistla í dálk í blaðið Metro, aðra hverja viku,“
segir Ugla og segir gott að búa í Brighton.
„Brighton er í raun besti staðurinn til að búa
á í Bretlandi, en ég er að verða pínu þreytt á
Bretlandi. Pólitíska landslagið er svo ótrúlega
erfitt og það eru miklu meiri fordómar hér
gagnvart hinsegin fólki. Við erum að ræða það
að flytja til Íslands,“ segir hún og segir Íslend-
inga vera komna mikið lengra hvað varðar
lagaleg réttindi hinsegin fólks sem og fé-
lagslega viðurkenningu.
„Auðvitað eru enn fordómar á Íslandi og
margt sem þarf að berjast fyrir en það er
samt engan veginn á sama plani og í Bret-
landi. Það er mikill munur til dæmis að koma
fram í fjölmiðlum í Bretlandi og á Íslandi. Á
Íslandi upplifi ég miklu meiri skilning og
fólk sem tekur viðtölin vill gera gott og
fræða og vinnur af einlægni, en í Bretlandi
er frekar að fólk vilji rífast við þig eða gera
lítið úr þér. Ég þarf alltaf að búa mig undir
það versta.“
Nú hefur verið bakslag í baráttu hinsegin
fólks víða. Hvað veldur?
„Það er erfitt að segja, en ég held að það sé
vegna þess að við höfum aldrei staðið framar
þegar kemur að mannréttindamálum og rétt-
indum hinsegin fólks. Hinsegin fólk er að fá
ákveðinn sýnileika og það er vitundarvakning
núna sem aldrei hefur átt sér stað áður. Og á
sama tíma og við erum sífellt að færast framar
eru ákveðin öfl sem rísa upp og mótmæla því.
Við lifum á tvísýnum tímum; ákveðnir öfga-
hópar eru að beita sér gegn réttindum hinseg-
in fólks, og ekki bara þeirra réttindum eins og
sjá má af banni þungunarrofs í Bandaríkj-
unum, Póllandi og fleiri stöðum. Þarna er verið
að taka í burtu ákveðin mannréttindi sem við
héldum að væru í höfn. Það er sama með rétt-
indi hinsegin fólks víða um heim; það er verið
að reyna að troða á þeim. Á Íslandi erum við
kannski ekki á þeim stað en samt sem áður er-
um við að upplifa aukningu í mjög fordóma-
fullri og hatursfullri orðræðu, í fjölmiðlum og á
Alþingi. Miðflokkurinn hefur til að mynda
beitt sér gagngert gegn réttindum trans
fólks.“
Aldrei sofna á verðinum
Hvernig sérðu fyrir þér framtíð hinsegin
fólks?
„Það fer eftir því hvernig við tökum á þessu
bakslagi því það er svo auðvelt að hlutirnir fari
í ranga átt. Það er þegar byrjuð ákveðin aftur-
för. Á Íslandi þurfum við að ákveða hvernig
samfélag við viljum skapa og hvers konar orð-
ræðu ætlum við að samþykkja. Við getum ekki
samþykkt endalaust fordómafulla orðræðu,
hvort sem hún er í blaðagreinum eða á netinu.
Við getum ekki verið umburðarlynd gagnvart
fólki sem sýnir ekki umburðarlyndi. Ég trúi
ekki öðru en að fólk vilji búa í samfélagi sem
byggir á frelsi, umhyggju, kærleik og sem
leyfir fólki að vera það sjálft. Ég neita að trúa
að fólk vilji það ekki. Við megum aldrei sofna á
verðinum og baráttunni er hvergi nærri lokið
og mikið sem þarf að berjast fyrir. Ég er sann-
færð um að við getum gert það, en þá verða all-
ir að taka þátt.“
Ljósmynd/Móa Hjartardóttir
’
Þetta snýst ekki lengur um
málfrelsi, heldur er verið að
níða fólk. Þegar þitt tjáning-
arfrelsi er farið að hafa áhrif á
velferð fólks, er það ekki lengur
tjáningarfrelsi heldur ofbeldi.