Morgunblaðið - Sunnudagur - 07.08.2022, Qupperneq 16

16 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 7.8. 2022
Þ
að kom mörgum á óvart þegar að
Bretar „tóku Brútus“ á Boris John-
son forsætisráðherra sinn, er hann
var þrælbundinn í báða skó, á tveim-
ur heimsráðstefnum í röð. Iðulega
eru ráðstefnur æðstu manna ofmetn-
ar og allt niður í argasta prump. En það átti ekki við
nú.
Tækifærið misnotað
Hin fyrri var leiðtogafundur sjövelda, þótt einhverjir
viðbótar leiðtogar hafi náð að smygla sér inn fyrir
dyrakarminn og þegja þar, en komust þó á mynd sem
skipti öllu.
Seinni fundurinn var í kjölfarið og að minnsta kosti
að forminu til var hann mun mikilvægari. Ástæða
þessara funda var hin sama á báðum. Okkar heims-
hluti var í hættu. Eitt af landmestu ríkjum Evrópu, að
Rússlandi frátöldu, stóð í ljósum logum. Í fyrstu hafði
litið út fyrir að árásarríkið ætti alls kostar við hitt. En
þrátt fyrir það var einsýnt að án öflugs atbeina ríkja
sem væru aflögufær með vopn væru úrslitin þegar
ráðin.
Það var á þessum tíma að flokksbræður og sam-
starfsmenn Borisar breyttust í Brútus. Fátt virtist
leka út. En það er hugsandi að Boris hafi ekki borist
fréttir, grunsemdir eða líklegt hvísl um að eitthvað
væri að gerast og það ekki gott. Hitt væri með miklum
ólíkindum og einstakur vottur um skelfilegan vina-
skort í flokknum sínum, hefði enginn haft manndóm til
að koma boðum til Borisar að nú væri bruggað.
Einn af fáum stórfundum
Natófundur er jafnan og í eðli sínu mikilvægur fyrir
sérhvern leiðtoga aðildarríkjanna. Honum er ekki
sleppt nema hitt sé ómöguleiki. Það hefði því verið
meiriháttar yfirlýsing ef forsætisráðherra Bretlands
teldi sig ekki komast hjá að yfirgefa slíkan fund, á öðr-
um eins tímum og gæti ekki gefið á því skynsamlega
skýringu. Stríð var skollið á við austurjaðar Evrópu
og og önnur eins ögrun hafði ekki birst mönnum í ára-
tugi. Þótt NATO yrði ekki þvingað til þátttöku með
vísun til 5. greinar sáttmála þess, lá í augum uppi að
bandalagið myndi þurfa næstu vikur og mánuði að
taka óvenjulegar og erfiðar ákvarðanir, bæði með
formlegum hætti og eins með trúnaðarsamtölum ein-
stakra leiðtoga, um hugsanlega aðkomu hvers og eins
og hversu langt skyldi gengið gegn Rússum, þótt bein-
um stríðsaðgerðum yrði að halda utan við sérhverja
ákvörðun. Þótt samráð hlyti að eiga sér stað á milli
leiðtoga NATO var algjörlega óhjákvæmilegt að hver
hernaðarleg framlegð í formi búnaðar yrði á ábyrgð
hverrar NATO-þjóðar fyrir sig. En auðvitað segir það
sig sjálft að einhvers konar óformlegt samráð, og það
þétt, yrði að vera til staðar, þó ekki væri nema í upp-
lýsingaskyni um hver gerði hvað.
Fyrr og nú
Leiðtogum NATO hefur fjölgað verulega frá því að
bréfritari tók að sækja slíka fundi fyrst. NATO var og
er okkar mikilvægasta bandalag, og við getum glaðst
yfir því og verið stolt að hafa verið stofnaðilar þar,
jafnvel montin ef það hentar. Nú vilja allir þá Lilju
kveðið hafa, en það var ekki þá. Þótt þingvilji væri til
staðar og það ríkulegur munaði aðeins hársbreidd að
öfgaöfl, sem sum voru beinlínis í taumi hins alþjóðlega
kommúnisma, hefðu betur. Ef forystumenn Sjálfstæð-
isflokksins með vitneskju forystumanna lýðræð-
isflokkanna hefðu ekki tryggt sér öfluga hópa ungra
manna, sem urðu baksveit hinnar fámennu lögreglu
landsins, er ekki að vita hvernig hefði farið. Um þetta
hafa verið skrifaðar fróðlegar greinar og bækur sem
eru tiltækar. Þótt það skipti ekki öllu nú orðið, þá vek-
ur tvennt hvað mesta undrun þegar að horft er til
þingviljans: Gylfi Þ. Gíslason, síðar einn helsti foringi
Alþýðuflokksins og lykilmaður um samstarf um Við-
reisn, greiddi (eins og Hannibal Valdimarsson, sem
kom minna á óvart), atkvæði gegn því að Ísland yrði
aðili að þessu bandalagi lýðræðisþjóða, þegar heims-
friður stóð svo tæpt. Og þá var ekki síður undarlegt að
forystumaður Framsóknarflokksins, Hermann Jón-
asson, skyldi sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta
helsta stórmál samtímans á Íslandi og það þótt þing-
menn flokks hans greiddu atkvæði með og sendu
þannig rétt skilaboð til þjóðarinnar og skrílsins sem
stóð fyrir atlögu að Alþingishúsinu. Svo varð þróunin
sú sem við þekkjum og endaði loks á þessu vori með
sögulegri umsókn Svía og Finna um aðild að Atlants-
hafsbandalaginu!
Brútus í mörgum eintökum
En svo aftur sé vikið að Boris og „brútusum“ þeim
sem brýndu í pukri kuta sína, einmitt um þetta leyti,
þegar mest var í húfi. Eftiráspekin, sem er iðulega svo
glúrin, segir okkur að Boris Johnson hefði þurft að
hraða för sinni heim, vildi hann ná að lifa af pólitískt.
En þeir, sem vissu ekki það sem eftiráspekin veit, og
Boris var á meðal þeirra, áttu ekki hægt um vik. Hon-
um hefði aldrei verið fyrirgefið hefði hann skilið Joe
Biden, eins og upplitið var á honum, einan eftir hjá úlf-
unum.
Sáralítið hafði spurst út um innanflokks samsærið í
flokknum. Boris hefur vitað meira um það en almenn-
ingur og helstu fjölmiðlarnir, en ekki nóg til þess að
réttlæta óðagot heim af fundinum án þess að geta gef-
ið á því haldbæra skýringu. Og það má fyrirgefa Boris
Johnson það að þykja ásakanir í hans garð vera af-
spyrnu fátæklegar. Það voru þær vissulega.
En vandinn var sá, að það var búið að fá nægjanlega
marga áhrifamenn innan flokks og ríkisstjórnar til að
láta eins og öll þessi klaufaspörk og óþekktarefni
hefðu verið handan við öll leyfileg mörk og slíkt yrði
ekki liðið lengur. Það var hægt að klappa almenningi
rétt með því að benda ítrekað á að Boris hefði oftar en
einu sinni ofboðið venjulegu fólki, sem bjó við þröngar
og hamlandi reglur (hversu fáránlegar, sem þær flest-
ar voru) sem Boris hafði látið samþykkja og falið tröll-
um að fylgja þeim eftir miskunnarlaust, en hann og
hans nánustu lítið gert með þær sjálfir. Meira segja
hafði ónefndu handbendi Rishi Sunak fjármálaráð-
herra, sem deildi húsi með forsætisráðherranum, tek-
ist að ná og svo að leka slíkum myndum í blöð mörgum
vikum síðar.
Jú, það voru vissulega allir margbólusettir þarna í
opnum húsagarði og virtu fjarlægðarmörk og Boris
sjálfur hafði auk allra bólusetninga fegnið veirudjöfs-
ann og lá illa haldinn á sjúkrahúsi í 19 sólarhringa. Ef
eitthvað hefði verið að marka það sem svo kölluð
„læknavísindi“ höfðu margtuggið ofan í liðið, þá hefði
Boris átt að vera óhætt að hoppa með samstarfsfólki
ofan í sundlaug eins og smáhvalur án þess að það gerði
nokkuð til.
Fáséðir glæpir eða tortryggilegur til-
búningur
En vandinn er að fráleitt þykir að blanda einhverri
heilbrigðri skynsemi í svona mál sem snýst um það, að
forsætisráðherra geri það sem hann bannaði okkur
hinum að gera.
Það þarf ekki að gá að fingraförum Michaels Gove,
hins gamla fóstbróður Borisar. Hann vissi nákvæm-
Margir keppast um
klúður og tekst vel
’
NATO var og er okkar mikilvægasta
bandalag, og við getum glaðst yfir því og
verið stolt að hafa verið stofnaðilar þar, jafn-
vel montin ef það hentar. Nú vilja allir þá
Lilju kveðið hafa, en það var ekki þá.
Reykjavíkurbréf05.08.22