Morgunblaðið - 20.02.1983, Qupperneq 41

Morgunblaðið - 20.02.1983, Qupperneq 41
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 20. FEBRÚAR 1983 41 slóðum. Einn þekktasti hópfarar- stjóri á íslandi í dag. Traustur, fróður og allra manna skemmti- legastur og náttúruskoðari af guðsnáð. Félagsmál hverskonar lét Jón sig miklu skipta. Allt frá barns- aldri, má segja, lenti hann í hring- iðu þeirra og jafnan í forystusveit og sómdi sér þar vel, enda fæddur félagsmálamaður og drakk þau í sig með móðurmjólkinni heima á Álfadal. Bjarni fvarsson var hug- sjónamaður, maður félagsmála og samstarfs, sem frelsishreyfing aldamótanna skilaði inn í íslenzkt þjóðlíf, ásamt fleiri góðum mönnum. Hann var góður fundarmaður, orðsnjall í bezta lagi er hann steig í ræðustól á mannþingum. Ágætur upplesari og orðgnótt íslenzks máls lék honum á tungu. Þau hjón voru samstiga um að skapa menn- ingarheimili í orðsins fyllstu merkingu. Þar var ekki auður í garði, fremur en hjá ungu fólki, sem stofnaði til heimilishalds í skugga nýafstaðinnar heimsstyrjaldar. En þau hjón létu aldrei brauðstritið og baslið smækka sig, eða birgja sólarsýn. Úr slíkum jarðvegi var Jón sprottinn. Snertispölur var milli heimila okkar. Lítil bergvatnsá skipti löndum, sem aldrei óx svo, að hún hindraði vinafundi. Hann átti heima vestan en ég austan megin dalsins. Rótgróin vinátta var milli heimilanna, sem hefir gengið í erfðir. Feður okkar voru aldavinir, sem aldrei bar skugga á. Þeim var oft skrafdrjúgt um mál líðandi stund- ar, hvort sem þau voru fjær eða nær. Hvar sem var voru þau rædd, yfir kaffibolla eða hitzt úti í tún- fæti. Ég minnist margra slíkra samfunda og samvinnu. Ég minn- ist vornáttanna sem þeir plægðu kálgarðana. Veðrið var gott og það lá ef til vill ekki mjög mikið á. Það voru teknar góðar hvíldir eftir nokkra plógstrengi, setzt undir garðvegginn, tekin upp tóbaks- pontan, henni slegið í girðingar- staur, fast eða laust eftir því hvaða mál var á dagskrá. Hvort það voru sveitarmál, einhver um- svif Jónasar frá Hriflu í stjórn- málunum, eða þá fall einhvers keisaradæmisins úti í heimi. Eða öðrum hafi dottið í hug snjöll vísa, sem þurfti að bera undir hinn. Við Jón vorum nærri og hlustuðum á. Sátum á kálgarðsveggnum, snoðklipptir, í stuttbuxum, ef til vill á nýbryddum kúskinnsskóm og horfðum á hitamóðuna af hon- um Lýsing og honum Glóa líða út í milda vornóttina. Tíminn leið fljótt. Tími bernsku og leikja — tími horna og skelja — tími hjásetu og smalamennsku. Ég held að alltaf hafi verið sól- skin á daginn og á eftir komu tunglskinsþjartar nætur. Áður en varði, voru þernskuárin að baki. Tími æsku og ungdómsára rið- inn í garð. Tími starfs og leikja. Kappræður stóðu fram á nótt á ungmennafélagsfundum og skrif- aðar voru heimspekilegar ritgerð- ir í félagsblaðið „Ingjald". Við vorum farnir að eiga vingott við ljóðadísina á laun og hún hlustaði stundum á okkur. Smá- kvæði urðu til um sólina og vorið um fífil í túni og fjólu í lautu — um lind í grænum hvammi og dögg vornæturinnar að ógleymdri, ástinni. Angurvær ljóð urðu til á síð- kvöldum þegar heiðlóan var komin af heiðum og hópaði sig í tún- fætinum. Hálfur máni kókti lágt á suðurhimni, og senn leið að þeim tíma er kaupakonur sveitarinnar hyrfu á braut brúnar á vanga og með blik í augum eftir sólsterkju sumarsins. Það slógu lítil hjörtu í ungum brjóstum í algleymis unaði. Hljómþýður strengur ómaði í hljómkviðu lífsins. Við urðum samferða í Héraðs- skólann á Núpi og áttum þar sam- an tvo vetur með elskulegu ungu fólki og ógleymanlegum kennur- um. Tími náms, starfs, þroska og nýrra viðhorfa til lífsins. Oft urðu sunnudagskvöldin of stutt við kappræður á Gróandafundum hjá þessu unga fólki og við urðum að fá hluta af nóttinni líka. Eftirlæt- isnámsgrein okkar Jóns var ís- lenzka og íslenzkur stíll. Ótrúlega oft gerðist það hjá okkur félögum að undir stílnum stóð skrifað með rauðu bleki með hendi séra Eiríks: Góður stíll. Eftir veruna á Núpi fóru breytt- ir tímar í hönd. Ár og dagar liðu milli samfunda. Alvara lífsins og skyldur stóðu okkur í fang. Við urðum heimilisfeður, eignuðumst konur og börn. Ég var kyrr í sveit- inni heima, en Jón átti sitt heimili og sinna í Reykjavík. Kona hans er Lilja Maríusdóttir ættuð austan úr Fljótshlíð. Kona mikillar gerðar. Falleg kona, með augu sem eru speglar göfugrar sálar. Þau eiga sex börn, Eyjólf, Bjarna, Vigdísi, Þuríði, Guðmund og Björn. Ég og fjöl- skylda mín höfum barið þar að dyrum á Langholtsvegi 131 hvort sem verið hefir á nóttu eða degi þegar við höfum verið á ferð hér syðra, enda þau skilyrði sett af þeim hjónum. Þangað hefir verið gott að koma. Andi menningar og mann- dóms, sem við þekktum frá Álfa- dal, var þar í öndvegi. Nú hafði Lilja bætt lítríku ívafi í mynstrið. Hann Bjarni og hún Jóna voru þar í heimili og áttu friðsælt ævikvöld. Enn var gott að ræða við þau og rifja upp gömul kynni. Fyrir nokkrum árum sat ég hjá Jónu eina kvöldstund. Ég fór rík- ari af þeim fundi. I sjóð minn- inganna hafði bætzt fögur perla. Og þó seinna varð mér það enn betur ljóst, því að þrem dögum liðnum var hún öll. Margskonar samskipti áttum við Jón eftir að hann flutti suður. Hann var góður sonur sinna átthaga og þar stóðu rætur hans djúpt, og slitnuðu aldrei. Á einum stað segir hann í kvæði sem hann minnist átthaganna: Knn eitt ég geymi ennþá og aldrei týna skal, minninganna myndin — myndin af Álfadal. Margar ferðir fórum við Jón nú á seinni árum um fjöll og hálendi íslands. Margar ógleymanlegar minningar eru frá þessum ferðum. Ég minnist lítils hóps frá „Úti- vist“ sem átti náttstað á Fjalla- skaga. Ferð á Barða og undir hrikabjörgum Hrafnaskálarnúps með sama hópi. Nokkurra daga ferð um miðhálendi íslands sem við Jón fórum saman ásamt konu minni. Ylríkar minningar eigum við frá þeirri ferð sem seint mun gleym- ast. Um sólris á Snjóöldufjall- garði, — um kvöld í Jökuldal í Tungnafellsjökli — um tjaldstað í Vonarskarði — um nótt í Herðu- breiðarlindum. Við ókum í Öskju um kvöldið. Við höfðum tjaldað við Lindaána. Við gengum um umhverfið meðan gagnsætt kvöldhúmið lagðist yfir. Um miðnætti sátum við í ásnum við hraunjaðarinn. Strengir gít- arsins voru hættir að hljóma. Mildur kvöldsöngur okkar var að deyja út í Álfaborgum hraunsins. Menúett dagsins var þagnaður. Huldumeyjar fóru á stjá. Lítil heiðlóa kvakaði í melnum fyrir neðan. Þröstur á grein söng fyrir ofan. Það syntu óðinshanahjón á lindinni við hraunið og spegluðust í skyggðum vatnsfletinuro. r r, í ásnum þarna rétt fyrir ofan er gamall útilegumannabústaður. Við lága veggi hans bar tvo skugga. Voru það Eyvindur og Halla sem héldust þarna í hend- ur? Rísl kvöldsvalans var þagnað. Það heyrðist ekki lengur í lind- inni, sem kom undan hrauninu. Við hlustuðum á þögn þagnarinn- ar meðan hún beið nýs dags. Ef til vill hafði fæðzt lítið ljóð þessa höfugu síðsumarsnótt. Við höfðum gleymt að ganga til hvílu. Úm hvíta óttu höfðum við rís- andi sól í fang. Við tókumst í hendur eins og lítil börn og geng- um í átt að tjaldinu okkar. Döggbað liðinnar nætur féll okkur um fætur. Það var angan í lofti af maríustakki og votri eyr- arrós. Við fundum hjartað titra af fögnuði yfir þeirri hamingju að vera fædd í þessu landi. Jón var maður draumlyndis og rómantík- ur — maður fegurðar og heitra tilfinninga. í kvöld er ár síðan fundum okkar bar síðast saman. Hvorugum okkar hefir þá boðið í grun, að þetta yrði okkar síðasti fundur. Á margt var minnst. Far- ið til baka yfir árin og gengið á vit gamalla minninga. Jafnvel rýnt í gulnuð blöð og glingrað við stöku. Skammt lifði nætur er gengið var af þeim fundi. Jón var skáld þótt hann hafi aldrei trúað prentsvertunni fyrir ljóðum sínum. Nú hefir hann verið kvaddur í hinztu för og hefir þeg- ar lagt frá landi. Hlýir hugir og hjartans kveðjur fylgja honum á leið. Eg veit að honum gefst óskabyr alla leið, að sólroðnum morgun- ströndum landsins ókunna. Þar bíða vinir og munu ráða fari hans til hlunns. Hvar er vængur þinn, vor? Viltu lægja öldur harms og trega sem rísa í brjóstum þeirra sem um sárast eiga að binda og strjúka vanga hennar Lilju vin- konu minnar og barnanna hennar. Ég og fjölskylda mín þökkum áratuga samfylgd og vináttu, sem aldrei bar skugga á. Kristján Guðmundsson, Brekku. Þann 10. febrúar sl. andaðist í Landspítalanum Jón I. Bjarnason ritstjóri og verður útför hans gerð frá Fossvogskapellunni mánudag- inn 21. febrúar nk. Hann var fæddur í Álfadal á Ingjaldssandi 8. júní 1921 og var því á 62. aldursári þegar hann lést. Jón var sonur Bjarna ívarsson- ar bónda og konu hans, Jónu Guð- mundsdóttur, sem í fyrstu bjuggu í Álfadal en fluttust árið 1938 frá Ingjaldssandi að Elliðakoti og síð- ar að Lögbergi hér í nágrenni Reykjavíkur. Jón ólst upp í föðurhúsum og fluttist með foreldrum sínum suð- ur þegar hann var 17 ára gamall. Hann stundaði nám við hér- aðskólann að Núpi við Dýrafjörð árin 1937-1939. Árin 1941-1942 nam hann við bændaskólann á Hvanneyri. Árið 1947—1948 lagði hann stund á búfræði við landbúnað- arskóla í Svíþjóð. Stundaði nám við Samvinnuskólann, en fluttist síðan til Danmerkur 1949 og nam búfræði við undirbúningsdeild landbúnaðarháskóla þar, til ársins 1951. Jón stundaði verslunarstörf á árunum 1956 til 1963 við eigin at- vinnurekstur og tók þá virkan þátt í samstökum kaupmanna. Sat í fulltrúaráði Kaupmannasamtaka íslands og í ritnefnd Verzlunartíð- inda, málgagni Kaupmannasam- taka íslands, um árabil. Árið 1963 var Jón ráðinr. starfsmaður KÍ sem ritstjóri Verzlunartíðinda og gegndi því starfi í 20 ár. Jón sat í fulltrúaráði Sjálfstæð- isflokksins í áratugi, og lengi í stjórn Óháða safnaðarins. Hann var stofnandi ferðafélagsins Úti- vistar, sat í ritnefnd ársrits fé- lagsins og ritstýrði síðasta tölu- blaði þess rits. Var stofnandi Átt- hagafélags Ingjaldssands og sat lengi í stjórn þess félags. Jón kvæntist eftirlifandi eigin- Jíonu sinni, Lilju G. Maríusdóttur, í Kaupmannahöfn árið 1951. Þau eignuðust 6 börn sem eru: Jón Eyjólfur fæddur árið 1951, stundar framhaldsnám í læknis- fræði í Svíþjóð. Kvæntur Hjördísi Claessen lyfjafræðingi. Bjarni Máríus fæddur árið 1953, rafeindavirki. Kvæntur Þóru Ingi- marsdóttur hjúkrunarfræðingi. Vigdís fædd árið 1955, yfir- skjalavörður Alþingis. Gift dr. Benedikt Jóhannessyni stærð- fræðingi. Þuríður Elva fædd árið 1957, þroskaþjálfi. Sambýlismaður Árni Þórðarson tannlæknir. Guðmundur Franklín fæddur árið 1963, verslunarmaður. Ókvæntur og býr í heimahúsum. Björn Ingiberg fæddur árið 1966, stundar nám við Mennta- skólann í Reykjavík og býr í heimahúsum. Áhugasvið Jóns var íslensk tunga og náttúra landsins. Hann hafði aflað sér góðrar undirstöðu- menntunar í þeim greinum og þroskaði þessi fræði með sér alla tíð. Hann hóf snemma að ferðast um landið, fyrst með Farfuglum síðar Ferðafélagi tslands og Úti- vist, en hundruð manna hafa notið fararstjórnar hans um árabil. Jón I. Bjarnason var mikill hæfileikamaður og bar þar hæst meðferð málsins annarsvegar og þekking á íslenskri náttúru hins- vegar. Hann hafði jafnan á tak- teinum einfalt og eðlilegt orðalag yfir hina flóknustu hluti en gat einnig beitt fyrir sig kjarmiklum líkingum og orðavali þegar það átti við. Um þetta bera merki ótal ljóð, sögur og greinar hans um margvísleg málefni. Sum af þess- um verkum hans birtust í blöðum og tímaritum, önnur lifa á vörum ferðafólks í Þórsmörk eða á Ströndum og enn önnur hljóma í Ríkisútvarpinu, sem textar við létt lög. Nokkuð af verkum Jóns eru til í handriti, óbirt. í öllum þessum verkum fer sam- an næmur skilningur á íslenskri tungu, sögu þjóðarinnar og virðing fyrir landinu. Einkennandi fyrir skrif hans var hversu smekklega hann dró fram í upphafi frásagnar myndræna lýsingu, sem hæfði efni frásagnarinnar hverju sinni. Með þessum lýsingum var hann að miðla af þeim áhrifum sem hann varð fyrir af öræfum lands- ins. Mér hiotnaðist sú gæfa að fá að verða samferða Jóni í rúman ára- tug bæði sem samstarfsmaður og í nokkrum tilvikum sem ferðafélagi undir leiðsögn hans. í báðum þessum hlutverkum miðlaði hann mér efni sem ég met mikils og bý að alla tíð. Hvort heldur við sátum við að semja al- varlegar greinargerðir eða dvöld- um á brún Hornbjargs eða Gjá- tinds, þá vakti listamaðurinn í honum athygli mína á einhverju sérstöku í texta eða landslagi, sem hafði áhrif og var þ/oskandi. Ég á margar skemmtilegar minningar frá starfi okkar hjá Kaupmannasamtökum íslands og ekki síst frá ferðum okkar um landið á vegum samtakanna. Þar kom að góðum notum þekking hans á landinu og hversu auðvelt hann átti með það að umgangast fólk og fá það til liðs við sig. Jón ritaði flestar fundargerðir hjá félögum innan KÍ og miðlaði síðan félagsmönnum af þeim í greinum í Verzlunartíðindum. í Verzlunartíðindum, sem í rit- stjórnartíð hans var eitt vandað- asta blað sem gefið hefur verið út á landinu, er skráður merkur hluti verslunarsögu landsins. Það starf verður seint metið til fulls. Að lokum vil ég fyrir hönd fjöl- skyldu minnar og samstarfs- manna færa kærum vini þakkir, fyrir skemmtilega samveru og votta eftirlifandi eiginkonu hans og börnum, okkar dýpstu samúð. Magnús E. Finnsson Nú, þegar Jón I. Bjarnason hef- ur lagt upp í sína hinstu ferð, langar mig með fáeinum orðum að minnast hans og þakka honum samfylgdina á liðnum árum. Ættir hans kann ég ekki að rekja, en það hljóta að hafa staðið að honum góðir stofnar og sterkir, því þannig var hann sjálfur. Þétt- ur á velli og léttur í lund, með sitt mikla úlfgráa hár og dökku, breiðu brúnir, var ómögulegt ann- að en að taka eftir honum þar sem hann fór. í fyrstu, stóru sumarleyfisferð minni inn á hálendið, sem ég fór árið 1974, í Kverkfjöll og Hvanna- lindir, var Jón fararstjóri, og voru það mín fyrstu kynni af honum. Síðan átti ég eftir að fara ótal ferðir undir hans stjórn, og eftir stofnun Ferðafélagsins Útivistar, þar sem ég einnig var einn af stofnfélögunum, átti ég eftir að kynnast honum enn nánar í sam- bandi við það mikla félagsstarf sem þar fór fram, og gerði okkur öll nánast að einni stórri fjöl- skyldu. Það mikla og ósérhlífna starf sem hann vann fyrir Útivist, bæði í stjórn félagsins, við útgáfu félagsritsins, en þó fyrst og fremst sem fararstjóri, verður seint þakkað, og vandfyllt verður það skarð sem hann þar lætur eftir sig. Sem fararstjóri var hann í ess- inu sínu. Hann hafði sérstakt yndi af því að ganga um fjöll og firn- indi, og fræða okkur sem með hon- um voru um örnefni, jarðfræði, dýra- og jurtalíf, en í öllu þessu var hann vel heima. Að hafa Jón við hljóðnemann í löngum akstri, var alltaf til ánægju. Það dottaði áreiðanlega enginn í bílnum með- an hann sagði frá. Hann var vel máli farinn, kunni ógrynni af sög- um, kvæðum og sönglögum, og gat sett saman vísur ef svo bar undir. Hann hafði yndi af söng, sem hann bæði stjórnaði og tók þátt í af miklum þrótti. Jón var með fádæmum góður og eftir því vinsæll fararstjóri. Ákveðinn, vökull, traustur og þrekmikill, og hann var farsæll fararstjóri. í öll þau mörgu ár sem hann var við þetta starf, kom aldrei fyrir slys hjá honum, þótt oft væru hóparnir stórir og því erfitt að fylgjast með hverjum einum. Leiddi hann okkur í veru- SJÁ NÆSTU SÍÐU

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.