Morgunblaðið - 07.11.1984, Page 22

Morgunblaðið - 07.11.1984, Page 22
22 MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 7. NÓVEMBER 1984 Stjómim fiskveiða. Erindi Jóns Páls Halldórssonar, flutt á Fiskiþingi: 350.000 lesta þorskafla- mark með 10% fráviki hvert næstu fímm ára Þingforseti. Góðir þingfulltrúar. Það hefir komið í minn hlut að hafa framsögu um fiskveiðistefn- una og stjórnun fiskveiða á næsta ári. Áður en ég vík að þeim tillög- um, sem fyrir liggja, finnst mér rétt að rifja upp í stuttu máli, hvernig þessi mál hafa þróast á liðnum árum. Það var um miðjan 8. áratuginn, sem við Islendingar stóðum frammi fyrir þeim vanda, að þurfa að marka okkur ákveðna fiskveiði- stefnu. Þá var svo komið, að nauð- synlegt var talið að draga veru- lega úr sókn í flesta okkar nytja- stofna. Áður var búið að takmarka sókn í nokkra minni stofna, eins og rækju og humar, og síldveiðar voru algjörlega bannaðar hér við land árið 1972. Árið 1975 var birt skýrsla fiski- fræðinga um „ástand fiskistofna" — hin svonefnda „svarta skýrsla" og skýrsla Rannsóknaráðs ríkisins um þróun sjávarútvegs, en í báð- um þessum skýrslum kom fram, að stofnar margra botnlægra fisk- tegunda væru þegar ofveiddir. Mikil umræða varð um skýrslurn- ar á Fiskiþingi 1975 og var megin- niðurstaða hennar sú, að nauð- synlegt væri að draga verulega úr sókninni og að reynt yrði að beina fiskiskipaflota landsmanna til annarra veiða á næsta ári. Einnig var lagt til, að ríkisstjórninni yrði veitt heimild til ákvörðunar há- marksafla einstakra fisktegunda, sem þá var algjört nýmæli. Með útfærslu fiskveiðilögsögunnar í 200 sjómílur sköpuðust möguleik- ar á að hafa slika heildarstjórn á veiðunum, sem ekki var hægt með- an aðrar þjóðir höfðu sama að- gang að fiskimiðunum og við ís- lendingar sjálfir. Haustið 1975 stóðum við því á vissan hátt á krossgötum. Allt til þess tíma var nánast um að ræða óheftan aðgang að fiskimiðunum umhverfis landið. Á þeim 9 árum, sem síðan eru liðin, hafa afskipti stjórnvalda af veiðunum aukist ár frá ári. Er nú svo komið, að allar veiðiaðgerðir eru á einn eða annan hátt háðar afskiptum stjórnvalda. Á þessum tímabili hafa stjórn- völd beitt margvíslegum takmörk- unum til að draga úr sókninni í ofnýtta fiskistofna og hafa þær verið að þróast allt þetta tímabil. Fyrstu árin var t.d. reynt að beina sóknarmættinum að þeim stofn- um, sem þá voru taldir vannýttir, samræma þannig afrakstursgetu nytjastofnanna og afkastagetu fiskveiðiflotans. Á seinasta ári var hins vegar svo komið, að talið var að allir stofnar botnlægra fiskteg- unda, sem hér eru veiddir, væru fullnýttir. Jafnhliða hafa stjórnvöld ákveðið á síðustu árum margvís- legar aðgerðir, sem ætlað er að miða að verndun nytjastofnanna. Má í því sambandi nefna lokun ákveðinna veiðisvæða og ákveðnar reglur um gerð, magn og búnað veiðarfæra. Ég minni á í því sam- bandi: 1. Lokun hrygningasvæða, t.d. á Selvogsbanka og innsta hluta Breiðafjarðar. Þessi svæði eru nú lokuð fyrir öllum veiðum yfir hrygningartímann, en voru áður þekkt og gjöful veiðisvæði. 2. Lokun uppeldissvæða, ýmist fyrir öllum veiðum, eins og t.d. Kögursvæðið út af Vestfjörðum eða fyrir botn- og flotvörpuveiðum eingöngu, eins og t.d. Kolbeinseyj- arsvæðið, Langanessvæðið og Kaldbakssvæðið. 3. Tímabundnum svæðalokunum hefir verið beitt í vaxandi mæli, þegar of mikill smáfiskur hefir reynst á ákv. veiðisvæðum. 4. Lágmarksstærð möskva í botnvörpu var aukin úr 120 m/m í 155 m/m og reglur um hámarks- netafjölda í sjó voru hertar. Einn- ig voru hækkuð stærðarmörk á smáfiski. Enginn vafi er á því, að allar þessar takmarkanir hafa skilað okkur verulegum árangri við upp- byggingu fiskistofnanna. Gallinn er hins vegar sá, að það er mjög erfitt að meta árangurinn, þar sem hér verður ekki komið við neinum mælistikum. Þegar tekin var upp bein stjórn- un botnfiskveiða árið 1976, var ákveðið að banna veiðiskipum þorskveiðar á ákveðnum tímabil- um til að draga úr sókninni í þorskstofninn en sókninni beint í aðrar fisktegundir. Ég mun því kalla þetta tegundamark, til að- greiningar frá aflamarki og sókn- armarki. Bátum voru t.d. bannað- ar þorskveiðar um páska, verslun- armannahelgi og jól. Á sama hátt voru togurum bannaðar þorsk- veiðar ákveðinn dagafjölda á ári hverju, allt upp í 150 daga á ári. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að allt til síðustu áramóta byggðist stjórn á veiðum botn- lægra fiskistofna á þessari aðferð. Á sfðasta hausti var hins vegar ákveðið, að setja aflamark á hvert veiðiskip til reynslu í eitt ár. Það var niðurstaða síðasta Fiskiþings, að mæla með því að kvótaskipta öllum aðalfiskitegundum á öll skip yfir 12 rúmlestir og leggja afla- magn síðustu þriggja ára til grundvallar við skiptingu milli skipa. Nú er komið að því að meta árangur þessarar tilraunar í ljósi þeirrar reynslu, sem fengist hefir á þessu ári. Verður nú gerð grein fyrir ályktunum fjórðungssam- bandanna hvers um sig um þenn- an málaflokk: Eins og þingfulltrúar hafa nú heyrt, er lítill samhljómur í álykt- unum fjórðungssambandanna að þessu sinni. Greinilegt er, að sitt sýnist hverjum um æskilegar leið- ir við stjórn botnfiskveiða á næsta ári. Aðallega er bent á þrjár leiðir: 1. Tegundamark, þar sem veiði- skipum eru bannaðar þorskveiðar á ákveðnum tímum, eins og gert var fram til 1984. 2. Aflamark fyrir hvert veiðiskip, þar sem því er úthlutað ákveðnum afla í ársbyrjun, sem heimilt er að veiða á árinu. 3. Sóknarmark, þar sem hverju veiðiskipi er úthlutað ákveðnum veiðidögum, sem því er heimilt að stunda veiðar á á árinu. Allar þessar aðferðir hafa nú verið reyndar við stjórn botnfisk- veiða á undanförnum árum. Að- stæður eru því betri nú, til að vega og meta kosti og galla einstakra stjórnunarleiða. Fiskveiðistefna til 5 ára Á seinustu árum hefir sjávarút- vegurinn mátt búa við miklar sveiflur í afla, sem óumdeilanlega hafa haft margvísleg óæskileg áhrif, ekki aðeins fyrir atvinnu- greinina, heldur allt okkar efna- hagskerfi: Samdráttur þorskafla úr 460 þús. lestum í 240 þús. lestir á fjór- um árum — frá 1981—1984 — og minnkun loðnuaflans úr tæpri einni milljón lesta hvort ár 1978 og 1979 í algjört bann á loðnuveið- um 1982, eru meiri sveiflur en svo, að nokkur atvinnugrein þoli slíkt. Fæstir efast um, að við búum nú yfir meiri fiskifræðilegri þekkingu en áður og höfum betri vitneskju um ástand nytjastofnanna. Þess vegna hljóta slíkar sveiflur að flokkast undir alvarleg mistök í stjórn veiða og verður að koma í veg fyrir að slík mistök endurtaki sig á næstu árum. Það er því þýð- ingarmikið, að þetta Fiskiþing reyni að móta fiskveiðistefnu til lengri tíma en gert hefir verið til þessa. Finnst mér ekki óeðlilegt að horft sé til næstu fimm ára í þess- um efnum. Slík fiskveiðistefna hlýtur að hafa það meginmarkmið, að draga úr þessum miklu sveiflum. í því efni verður að leggja til grund- vallar forsendur, líffræðilegar og efnahagslegar, sem tryggi eðlileg Jón Páll Halldórsson tilliti til ástands stofnsins á hverj- um tíma. Af skiljanlegum ástæðum er hæpnara að gefa sér slíkar for- sendur í sambandi við loðnuveið- arnar. Þó má benda á, að meðal ársafli 10 ára, sem loðnuveiðar voru leyfðar — 1973—1983 — var 660 lestir. Árið 1978 komst aflinn hæst í 1158 þús. lestir, en komst lægst á seinasta ári í 133 þús. lest- ir. Ef stuðst væri við 660 þús. lesta meðalafla með 20% fráviki, ætti loðnuaflinn að vera 528—792 þús. I 200 -I 100 -( 1000 - 900- 800- 700 600- 500- 400 - 300- 200- 100- ] AFLI ÚTLENDIIMGA ■ AFLI ÍSLENDINGA - 1200 -1100 - 1000 -900 -800 - 700 - 600 - 500 400 -300 200 Loðnuailinn 1964 til 1983 í þúsundum lesta. starfsskilyrði atvinnugreinarinn- ar. Slíkt öryggisleysi og hér hefir ráðið ferðinni á undanförnum ár- um getur ekki gengið til lang- frama. Á liðnum árum hafa tillögur Hafrannsóknastofnunar um æski- legt aflamagn á hverju ári fyrst og fremst verið látnar vísa veginn við mótun fiskveiðistefnunnar. Ljóst er, að hér verður að breyta til, ef við ætlum að komast út úr þessum vítahring. Taka verður tillit til fleiri þátta og liggur þá næst við að styðjast við reynsluna. Á 34 ára tímabili - 1950-1983 — varð þorskafli á íslandsmiðum að meðaltali tæpar 400 þús. lestir á ári (397 þús. lestir), og er um ótrúlega litla sveiflu að ræða, ef borið er saman við 5 seinustu ár. Árið 1954 varð aflinn mestur, 548 þús. lestir, en komst lægst á sein- asta ári í 294 þús. lestir. Þar sem greinilegt er, að þorskstofninn er nú í verulegri lægð, og til að taka ekki áhættu í þessum efnum, virð- ist ekki óeðlilegt að vera með 350 þús. lestir með 10% fráviki, sem aflamark á næstu fimm árum, þ.e. að aflinn væri á bilinu frá 315—385 þús. lestir ár hvert með lestir á ári hverju næstu ár. Ég ítreka þá ósk mína, að þingið reyni að móta slíka stefnu með framtíðarsýn í huga. Ég tel, að það sé nauðsynlegt vegna hags- muna al!ra þeirra, sem viö þennan atvinnuveg starfa. Innan ramma þessarar fiskveiðistefnu, sem ég tel æskilegast að sé til 5 ára, er svo nauðsynlegt að ákveða afla- mark einstakra fisktegunda á næsta ári. Um síðustu áramót var ákveðið að leyfisbinda allar botnfiskveiðar og setja aflamark á hvert veiði- skip yfir 10 brl. og aflamagn skip- anna á tímabilinu 1. nóv. 1980 til 31. okt. 1983 lagt til grundvallar við ákvörðun aflamarks. Ný skip og skip, sem höfðu verið skemur að veiðum á áður nefndu tímabili en 12 mánuði, máttu velja um að fá aflamark eða fá sett sóknar- mark í úthaldsdögum, sem svaraði 70% af meðalúthaldi skipa í við- komandi stærðarflokki og veiði- svæði. Með þessu fyrirkomulagi var horfið frá tegundamarkinu við stjórnun botnfiskveiðanna, en það hafði þá verið ráðandi í átta ár, og ákveöið að gera þessa tilraun í eitt ár. Ýmsir aðilar höfðu uppi miklar efasemdir í sambandi við þessa kerfisbreytingu og töldu hana síst til bóta, en töldu þó eðlilegt að þetta fyrirkomulag yrði reynt í eitt ár, svo að menn hefðu tæki- færi til að leggja hlutlægt mat á það, hvor leiðin væri æskilegri. Talsmenn breytingarinnar töldu, að hún myndi minnka kostnaðinn við veiðarnar og bæta gæði hrá- efnisins. Ég var einn þeirra, sem taldi rétt, að þessi tilraun yrði gerð í eitt ár, sérstaklega með til- liti til þeirrar lægðar, sem þorsk- stofninn virtist vera að mati Ha- frannsóknastofnunarinnar, en hún hafði lagt til að takmarka þorskafla við 200 þús. lestir á ár- inu 1984, en hafði lagt til, að há- marksafli þorsks árið 1983 væri miðaður við 350 þús. lestir og ljóst var á haustmánuðum, að sá afli myndi ekki nást. í ljósi þessa ástands taldi ég og ýmsir aðrir hyggilegt að gera þessa tilraun í eitt ár. Nú er þetta eina ár senn á enda og ég hefði ekki séð, að breytingin hafi á nokkurn hátt orðið til bóta. Hún hefir hvorki dregið úr til- kostnaði við veiðarnar, né fært okkur betra hráefni að landi. Talsmenn breytingarinnar hafa bent á, að veiðarfærakostnaður netabáta hafi verið minni á síð- ustu vertíð en áður, en aðrir telja, að hann sé miklu fremur afleiðing af hagstæðara tíðarfari. Sama er að segja um hráefnisgæði neta- fisks. Þau voru betri en árið áður, sérstaklega vegna hagstæðara tíð- arfars á vetrarvertíðinni. Breytingin hefir hins vegar sett á sjávarútveginn meiri viðjar en hann hefir þurft að búa við nokkru sinni fyrr. Hún hefir því sannfært mig enn betur en áður um, að fyrirfram ákveðið afla- mark á hvert veiðiskip er óæskileg leið við stjórnun botnfiskveiða, þegar horft er til hagsmuna sjáv- arútvegsins sem heildar, þ.e. bæði til veiða og vinnslu. Kerfið gengur einfaldlega ekki upp og skapar óviðunandi öryggisleysi fyrir þá, sem við atvinnuveginn starfa, sjó- menn og fiskvinnslufólk. Til rök- stuðnings þessari staðhæfingu vil ég benda á eftirfarandi: 1. Það er augljóst hagsmunamál útgerðar og sjómanna, sem hafa fengið úthlutað ákveðnu afla- marki, að veiða þann afla á sem skemmstum tíma með lágmarks- tilkostnaði. Slíkt kallar óhjá- kvæmilega á aflatoppa, sem nýt- ast illa fyrir alla aðila. 2. Hagsmunir fiskvinnslunnar og fiskvinnslufólks byggjast aftur á móti á jafnri dreifingu aflans yfir allt árið, þannig að vinnslan sé i sem mestu jafnvægi. Aflatoppar, þar sem ekki hefst undan að vinna, en síðan hráefnisskortur á öðrum árstímum, er báðum þess- um aðilum afar óhagstætt. Hér stangast alvarlega á hags- munir veiða og vinnslu. Þessa árekstra tókst að verulegu leyti að koma í veg fyrir með tegunda- markinu, en slíkt er á allan hátt örðugra með fyrirfram ákveðnu aflamarki á hvert veiðiskip, eins og reynslan frá liðnu sumri sýnir okkur. Ég bendi á í þessu sam- bandi, að árin 1983 og 1984 veiddu togararnir 106 þús. lestir af þorski hvort árið á átta fyrstu mánuðun- um, janúar—ágúst. Árið 1983 veiddu þeir 38 þús. lestir í júlí og ágúst eða 36% þorskaflans en árið 1984 voru veiddar 48 þús. lestir á sama tíma eða 45% þorskaflans. Er nú líklegt að slík breyting á sóknarmynstri hafi leitt til bættra hráefnisgæða? Ég trúi því ekki og það sannfærir mig enginn um, að þetta sé hagkvæm stjórn á botn- flskveiðum, þegar litið er á alla þætti málsins. Hún kann hins veg- ar að virðast hagkvæm, þegar málið er aðeins skoðað frá annarri hliðinni. Það er hægt að ákveða við skrifborð eða nefndaborð hér í Reykjavík, að skipstjóri eigi að draga veiðarfæri sín úr sjó, þegar afli glæðist og sigla til lands með þann afla, sem kominn er í skipið. ' Hlutirnir gerast bara ekki svona í reynd. 1 fljótu bragði mætti ætla, að sá bátur, sem fékk úthlutað flestum þorskigildum, samkvæmt hinu nýja kerfi, ætti að geta stundað

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.