Morgunblaðið - 17.09.1995, Page 11

Morgunblaðið - 17.09.1995, Page 11
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGÚR 17. SEPTEMBER 1995 11 Ég fæ mótspyrnu, það er eðlilegt. Mér finnst þó að skilningur manna á nauðsyn breytts fyrirkomulags í þessum efnum sé að aukast með hverjum deginum. Þeim mun opnari sem umræð- urnar verða um þörf- ina á aukinni sérhæf- ingu því opnari verða menn fyrir þeim hug- myndum. riti undanfarna mánuði, ekki síst meðal lækna. Hver er afstaða Ingi- bjargar í því máli nú? „Þegar ég tók við starfi var tilvís- unarkerfíð allt „upp í loft“, og mikl- ar deilur í gangi. Mitt fyrsta verk var að fresta gildistöku tilvísunar- kerfisins svonefnda. Á þeim tíma sem síðane rliðinn hefur okkur hér tekist að semja við sérfræðingana og ná þannig hinu fjárhagslega markmiði sem tilvísunarkerfinu var beint að. Þessir samningar skila sama sparnaði og tilvísunarkerfið var ætlað að skila. Þá er eftir hitt markmið þess, sem var að betrum- bæta boðskiptin milli heilsugæsl- unnar annars vegar og sérfræðinga hins vegar. Báðir þessir aðilar þurfa að hafa aðgang að öllum upplýsing- um um viðkomandi sjúkling, sem verið er að meðhöndla hvetju sinni. Verið er að ljúka samningagerð í því máli og er senn að vænta niður- stöðu þar um. Náist sambærilegir samningar um þetta faglega efni og hinir fjárhagslegu, sem þegar liggja fyrir, þá höfum við náð mark- miðum tilvísunarkerfisins . Samningar Tryggingastofnunar við sérfræðinga „Ég tel að engum árangri verði náð hvað snertir forgangsröðun nema um hana verði þjóðarsátt. Við erum svo fá hér og fylgjums tsvo vel hver með öðru að annða væri útilok- að. Forgangsröðun í framkvæmdum hefur ávallt verið á valdi stjórnmálamanna, þeir ákveða hvað er byggt og hvenær. En öðru máli gegnir með forgangsröðun hvað snertir þjónustu við sjúklinga. Þar er komið að lækn- unum, þeir gera eðlilega faglegt mat í þessum efnum. Við eigum núna fleiri sérfræðinga á öllum sviðum heilbrigðisþjónustunnar en við höfum nokkurn tíma átt. Ef allt værj gert á þeim vettvangi sem hægt væri, læknis- fræðilega séð, þá veitti ekki af a.m.k. 80 pró- sent af fjárlögum ís- lensku þjóðarinnar, sem eru um 120 milljarðar króna. Nú fara um 40 prósent til heilbirgðis- og tryggingarmála. Það gefur því auga leið að það þarf að velja og hafna þess vegna er umræða um forgangs- röðun í heilbrigðisþjón- ustu mjög nauðsynleg. Að þeirri umræðu þurfa að koma fagfólk, sið- fræðingar, stjórnmála- menn og almenningur. Þessi umræða þarf að fara fram núna, tíminn til stefnu er ekki lang- ur, það þarf að ganga frá stefnumótun í for- gangsröðun innan árs. Er þjóðaratkvæða- greiðsla hugsanleg um fyrirkomulag forgangs- röðunar? Ef að það kemur upp mikil deila milli þeirra aðila sem taka þátt í umræðunni um forgangsröðun þá kynni þjóð- aratkvæðagreiðsla að reynast nauðsynleg. Um leið og fyrir liggja tillögur um forgangs- röðun þá þarfa ð kynna þær um allt land og það er nauðsynlegt að álit almennings komi þá vel fram á þeim. Við erum að tala um stórar upphæðir af skattfé almennings og þjónustu sem skiptir hvern og einn miklu máli. Ég vil taka það fram að þjónustan í þessum efnum er mikil hér. Mun meiri en til dæmis í Danmörku. Þar hika menn við að gera hjartaaðgerðir á fólki sem komið er yfir sjötugt. Hér þykir það svo sjálfsagt að það et' frétt ef einhver á þeim aldri, sem er á biðlista eftir aðgerð, deyr. Almennt eru biðlistar í allar almennar aðgerðir. Það þarf að tölvuvæða þessa bið- lista og það er verið að vinna að því núna. Oft bíða menn lengi eftir aðgerð sem fram- kvæma má að öðru sjúkrahúsi þar sem færri eru á biðlista. Þarna þarf samræmis við. Hvaða sjónarmið eiga ráða ferðinni hvað snertir forgangsröðun? „Við þurfum að horfa gagnrýnin á það sem við erum að gera. Sjá út hvað þjónar sjúkl- ingnum best og er hagkvæmast. Markmiðið er að veita sjúklingum þá þjónustu sem þeir þurfa á að halda eins hratt og mögulegt er. Tilvísunarkerfið Tilvísunarkerfið sem fyrri stjórnvöld vildu koma á hefur verið til umfjöllunar í ræðu sem Tryggingastofnunin hefur sett „þak“ á magn þjónustu sérfræðinga í læknastétt. Ungir læknar telja að þetta bitni á þeim, hvað segir ráðherann um þau orð? „Það hefur verið þannig að um leið og læknar hafa fengið sérfræðingsleyfi þá gátu þeir komist á samning við Tryggingastofnun, burtséð frá þörfinni. Ég tel þó alvarlegt ef ungir sérfræðingar, sem beðið er eftir að komi til starfa, konýst ekki á samning við Tryggingarstofnun. Á hinn bóginn tel ég ekki slæmt þótt viss samkeppni myndist milli sérfræðinga, það ætti að tryggja enn betri þjónustu þeirra. Tryggingastofnun er kaup- Hlutur heilbrigðismála á fjárlögum hefur heldur vaxið. Veitir þetta aukið svigrúm? „Þótt á fjárlögum næsta árs verði þremur milljörðum króna meira varið til heilbrigðis- mála en var á fjárlögum síðasta árs þá hafa kauphækkanir til fólks í heilbrigðisstéttum orðið töluverðar. Þær skila okkur vonandi ánægðari starfsfólki en jafnframt leggur það okkur á herðar að reyna að halda utan um þennsluna í þessum málaflokk, svo hún verði ekki óviðráðanleg. í þá veru erum við að skoða ýmis atriði. Eitt þeirra snertir svokall- aðar fjármagnstekjur. Éf aldraður maður eða öryrki á 100 kindur og hefur af þeim arð þá hefur það áhrif á lífeyrisbætur hans. Ef sami maður selur kindur sínar og leggur peningana í verðbréf þá hafa tekjurnar af peningunum, þ.e. vextirnir, ekki áhrifa á líf- eyrisrétt. Þetta teljum við að þurfi að sam- ræma. Við viljum koma því þannig fyrir að þeir sem helst þurfa á lífeyristryggingum að halda fái helst notið þeirra. Nýjar álögur á sjúklinga Hvað um auknar álögur á sjúklinga í formi nýrra greiðslna fyrir aðgerðir? „Nú er það svo að tvennskonar reglur gilda um greiðslur fyrir ýmsar aðgerðir eftir því hvort sjúklingar eru lagðir inn á sjúkrahús til lengri tíma en eins sólarhrings eða ekki. Fyrir vissa aðgerð greiðir t.d. sjúklingur 20 þúsund krónur á stofu hjá sérfræðingi, göngudeild eða í sólarhrings innlögn á sjúkra- húsi. Sé sjúklingur lagður inn á sjúkrahús til lengri tíma greiðir hann ekki neitt fyrir sömu aðgerð. Þetta er ósamræmi. Verið er að skoða hvernig má samræma þetta, en ekki er enn ljóst hvað út úr því kemur. Líklegra má þó óneitanlega telja, að sá sem lagður er inn til lengri tíma þurfi að greiða eitthvað fyrir sína aðgerð, heldur en að þeir, sem samskonar aðgerð er gerð á við hinar kringumstæðurnar, þurfi ekki að greiða neitt. Undir öllum kringumstæðum munum við þó gæta þess að ekki komi til að fjárvana fólk geti ekki fengið þá heilbrigðisþjónustu sem nauðsyn krefur. í þessu sambandi vil ég geta þess að við ar ögrandi starf og vissulega er þetta bar- dagi, alveg frá morngi til kvölds. Barnafólkinu ber að sinna Hveijum ber helst að leggja lið í þessum bardaga og hvernig er velferðarkerfið statt? „Ég tel að það hafi verið þrengt nokkuð að barnafólki á íslandi að undanförnu. Að mínu mati verðum við að láta það fólk njóta þess svigrúms sem við fáum. Þegar settur verður fjármagnstekjuskattur þá fínnst mér eðlilegt að við skoðum hveijir eigi að njóta þeirra peninga, að mínu mati hefur barna- fólk tekið nokkra skerðingu á sig. Ég tel líka alvarlegt hvað öryrkjum hefur fjölgað hér. Sú fjölgun sýnist haldast í hendur við slæmt atvinnuástand. Atvinnuleysi er oft undirrót sjúkdóma, það hefur verið sýnt fram á fylgni milli þessara tveggja þátta. Það er því hluti af velferðarkerfinu að reyna að minnka at- vinnuleysi sem mest. Hins vegar eru aukin lán ekki lykill að velferð, það kemur alltaf að skuldadögum. Það verður að vera jafn- vægi af milli þess sem við öflum og þess em við getum veitt. Mér finnst þegar hafa verið gengið nærri velferðarkerfinu. Við þurfum að ná meiri jöfnuði á lífskjörum manna hér. Stundum er talað um að þeir sem eigi peninga eigi að fá að greiða fyrir sínar aðgerðir og komast þannig framhjá öllum sjúklingabiðlistum. Ég er algerlega á móti þessu. Þar með er við að skapa tvær fylkingar sjúklinga, þá sem ganga fyrir í þjónustu í skjóli peningaeignar og svo hina sem ekki geta greitt og lenda því æ aftar á biðlistunum. Ég vil að sá sem mest þarf á þjónustunni að halda fái hana faglegt mat ráði þar um.“ .. Morgunblaðið/Árni Sæberg INGIBJORG og Haraldur með Haraldi, yngsta syni sínum af fjórum. andi að þjónustu sérfræðinganna og því þarf að líta á þá þjónustu með gagnrýnu hugarfari. Það, að ekki allir sérfræðingar komast á samning við Tryggingarstofnun, þrýstir á þá sem samningum ná að vinna sín störf eins og vel og kostur er og ætla hveijum og ein- um sjúklingi hæfilega langan tíma. Það hefur borið á því hjá einstökum sérfræðingum að þeir sinni það mörgum sjúklinguin á það skömmum tíma, að grunsemdir vakna um að þjónustan sé ef til vill ekki sem skyldi. Við teljum þetta „þak“ á magni keyptrar þjónustu sérfræðinga því þjóna ákveðnum tilgangi. Hitt er svo annað mál að hugsan- lega mun verða sú breyting á að Trygingar- stofnun kaupi ekki þjónustu af sérfræðingum sem náð hafa 75 ára aldri. í læknalögum hefur verið opin leið fyrir lækna að halda áfram störfum á stofum eftir að þeim aldri er náð. Það geta þeir auðvitað gert áfram - en spurning hvort þeir eigi að geta selt þjón- ustu sína Tryggingarstofnun. Þeir hafa getað það hingað til en mér finnst ekki óeðlilegt að þetta yrði endurskoðað til samræmis við það sem gildir um opinþera starfsmenn yfir- leitt. Yrði þessi breyting gerð gæti hún hugsan- lega leitt til þess að yngri læknar kæmu frem- ur sinni þjónustu á framfæri við Tryggingar- stofnun. Þetta hefur lítið verið rætt enn sem komið er. reynum auðvitað eftir föngum að spara þann- ig að það komi sem minnst niður á sjúkling- um. Stundum heppnast það vonum framar. Sem dæmi má nefna reglugerðarbreytingu sem leiddi til þess að í lyfjabúðum er nú skylt að kynna sjúklingum hvaða lyf sé ódýr- ast af sambærilegum lyfjum. Þetta hefur leitt til þess að lyfjakostnaður marga hefur lækk- að til muna. Viðkvæmur mólaflokkur Hvernig hefur Ingibjörgu gengið að kynna sér og „ná utan um“ þá viðamiklu starfsemi sem tilheyrir ráðuneytum hennar? „Þegar ég kom til starfa hér í ráðuneyt- ingu var mér fljótt ljóst að fjárlög fyrir árið 1995 voru óraunhæf, þannig að milljarð vant- aði innan árs til að endar næðu saman. Við þennan milljarð er ég að glíma og sparnaðar- liugmyndir mínar, sem ég lýsti hér fyrst, eiga að höggva skarð í hann. Heilbrigðismál- in eru afskaplega viðkvæmur málaflokkur. Allar tegundir af mannlegum vandamálum koma inn á mitt borð, ef svo má taka til orða. Ég hef hins vegar haft gott fólk í kring- um mig og ég finn að það hefur viljað leggja mér lið. Að svona málum vinnur enginn einn. Með hjálp góðra manna hefur mér allténd tekist að lifa þetta af. Grínlaust þá gengur þetta en ég viðurkenni að þetta eru afskap- lega flókin mál og tilfinningaþrungin. Þetta er líka fjárfrekt ráðuneyti. Þetta er hins veg- Mikils skilnings er þörf Hefur ráðherradómurinn breytt miklu í lífí Ingibjargar Pálmadóttur og fjölskyldu henn- ar? „Það sem hefur aðallega breyst í þeim efnum er það hvað ég kem sjaldan heim til mín, ég reyni þó að sofa heima á Akranesi eins og oft og ég get, en það er algengt að ég geti ekki eytt helgunum heima vegna anna,“ segir Ingibjörg. Hún er gift Haraldi Sturlaugssyni útgerðarmanni og fram- kvæmdastjóra. Hún er hjúkrunarfræðingur að mennt og hefur lengst af unnið utan heimilis og var m.a. um árabil í bæjar- stjórn Akraness, þar sem hún og maður hennar hafa jafnan búið og gera enn. Þau eiga fjóra syni á aldrinum 6 til 22 ára. „Ég neita því ekki að ég sakna „kallanna" minna. En svona er þetta, það krefst mik- illar vinnu að sinna ráðherrastörfum. Ég og maðurinn minn tókum þá ákvörðun saman að ég skyldi taka við þessu emb- ætti. Hann tók á sig að sinna meira heim- ili og börnum en hann hafði áður gert og hefur sannarlega staðið við það, þótt hann hafi nóg á sinni könnu sem framkvæmda- stjóri umsvifamikils útgerðarfyrirtækis. Það hjálpar mikið að við höfum notið góðr- ar aðstoðar stúlku sem kemur á heimilið dag hvern og sinnir yngsta drengnum og vinnur heimilisstörf. Ámma og frænkur eru í nágrenninu. Þetta bjargast því allt saman. Eru svona miklar fjarvistir ekki erfiðar fyrir hjónabandið? „Svona spurningu fengi enginn karlmað- ur. En svarið við þessari spurningu er að það þarf mikinn skilning á báða bóga til þess að halda þetta út,“ segir Ingibjörg. „Það er ekki aðeins að maður sé mikið fjarverandi heldur er maður líka stundum fjarverandi í huganum þegar heim er kom- ið,“ bætir hún við. „Áður fyrr var ekki um annað meira rætt á okkar heimili en útgerðar- mál og ég lifði mig mikið inn í þau mál. Nú hefur dæmið snúist við, aðal umræðuefnið er heilbrigðismál. Ég held að ef fólk nýtur ekki fulls skilnings á heimili sínu þá geti það gleymt því að taka svona starf að sér. . Hvað snertir félagslega stöðu mína að öðru leyti þá hefur hún breyst að því leyti að ég get mjög lítið umgengist það vinafólk sem ég áður hitti. Ég fin þó ekki að viðhorf þess til mín hafi breyst. Auðvitað heyrir maður einstaka sinnum utan að sér einhveij- ar slúðursögur en það fylgir því að taka þátt í opinberu lífi svo ég tek það ekki nærri mér. Að öllu samanlögðu er þetta allt saman bærilegt. Ég get þó ekki varist því hugsa stöku sinnum til orða kunningjakonu minnar, sem ég liitti á götu á Skaganum rétt eftir að ég var tekin við ráðherraembætti. „Óskap- lega ertu áhyggjufull,“ sagði hún. „Finnst þér það,“ sagði ég. „Hafðu ekki áhyggjur af þessu, þetta verður aldrei verra en djöful- legt,“ sagði hún. Mér hefur oft verið hugsað til þessara orða. En þrátt fyrir að ég leyni því ekki að þetta et' erfitt þá eru jákvæðu hliðarnar margar. íslendingar eiga mjög hæfa einstaklinga sem sinna heilbrigðisþjón- ustunni og þrátt fyrir allt þá bjóðum við upp á meira öryggi í þessum málaflokki en flest- ar aðrar þjóðir."

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.