Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Årgang

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1974, Side 5

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1974, Side 5
Róðukrossinn í fannardal 11 Preistandi er að geta þess til að bænhús hafi verið fyrr á öldum í Fannardal, á svo afskekktum bæ sem þó liggur næstur fjallvegi. Hefur mér fyrir löngu komið sá möguleiki í hug en ekkert verður um það fullyrt vegna skorts á beinum heimildum. Þó hallast séra Sveinn Víkingur að því í áður tilvitnuðu riti sínu og verður betur vikið að þessu atriði síðar. Fannardalur er ekki nein meiriháttar jörð, aðeins talin 6 hundruð að fornu mati samkvæmt þeim gögnum sem venja er að vitna til um fornt mat.11 Þess ber þó að geta að svokallað fornt jarðamat á Austfjörðum er oft undarlega lágt, enda má sjá merki þess í sumum gömlum heimildum að hið forna mat hafi verið hærra en talið er í fyrrgreindum heimildum, T. d. er Fannardalur talinn 9 hundruð í heimild frá árinu 1611.12 1 svonefndum stríðshjálparskjölum frá 1681 segir um Fannardal: „dýrleiki reiknast 10 C1."13 1 jarða- yfir öllu landi, einkum frá árunum í kringum 1760, þegar úrslitatilraun var gerð til að endurnýja hálfkirkjuna sem fallið hafði í rúst 1751. 1 pró- fastsvísitasíu Skorrastaðar frá 12. febrúar 1780 (í bögglinum Bps. A V 1) er getið um hökul, rykkilín og smáklukku sem „liggur við kirkjuna í for- varing ehruverðugs staðarhaldarans, sr. Þorsteins Benediktssonar, hvað að er eigindómur þeirrar niðurföllnu Hellisfjarðarkirkju". — Þorsteinn Bene- diktsson f. 1731, d. 1810) var prestur á Skorrastað 1771—1796. Séra Jón Steingrímsson getur hans mjög lofsamlega í ævisögu sinni (allvíða). — Höf- undur þessarar ritgerðar hefur dregið saman allan þann fróðleik sem hann hefur getað fundið um Hellisfjarðarkirkju. — Um bænhús á Kirkjubóli (sbr. Prestatal og prófasta, 2. útg., Rvk. 1950, bls. 22 nm.) eru engar sögulegar heimildir, en geta má þess að eyðibýlið Ásmundarstaðir, þar sem þjóðsagnir herma að hafi upphaflega verið prestssetur í Norðfirði, er í Kirkjubóls- landi (um þjóðsöguna og Ásmundarstaði sjá einkum Sveinn Ólafsson (í Firði): Kirkjulækur, Ásmundarstaðir, Kirkjuból í Árbók liins íslenzka fornleifafélags 1930—1931, bls. 101—104; Sigfús Sigfússon: Þjóð-sögur og -sagnir III, Seyðisfirði 1925, bls. 78; Jón Árnason: íslenzkar þjóðsögur og ævintýri (nýtt safn) III, Rv. 1955, bls. 555—557. Ólafur Olavius telur Ás- mundarstaði hafa verið hjáleigu frá Hólum („frá Hóli“ í íslensku þýðing- unni, 2. bindi, bls. 143, er athugunarleysi þýðanda), en fremur er það ólík- legt). — í Prestatali og prófasta er einnig gert ráð fyrir bænhúsi á Nesi en ekki eru kunnar heimildir fyrir því. 11 Bjöm Lárusson: Tlie Old Icelandic Land Registers, Lund 1967, bls. 321. Enn fremur jarða- og bændatal í skjalasafni landfógeta (í afhendingarskrám þess embættis merkt L 4), geymt í Þjóðskjaiasafni, úr Mið-Múlasýslu frá 1754, bls. 43. Vísitasía Brynjólfs biskups Sveinssonar 12. ágúst 1645, Bps. A II 8, bls. 197. J. Johnsen: Jarðatal á íslandi, Khöfn 1847, bls. 373, Ný jarðabók fyrir ísland, Khöfn [1861], bls. 143. 12 AM 259, 4to (eftirrit Jóns Þorkelssonar í Þjskjs.) 13 Þ. e. 10 hundruð. Stríðshjálparskjölin komu í Þjskjs. með skilum úr danska
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150
Side 151
Side 152
Side 153
Side 154
Side 155
Side 156
Side 157
Side 158
Side 159
Side 160
Side 161
Side 162
Side 163
Side 164
Side 165
Side 166
Side 167
Side 168
Side 169
Side 170

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.