Svart á hvítu - 01.10.1978, Qupperneq 57

Svart á hvítu - 01.10.1978, Qupperneq 57
líkaminn glatast, gufar upp, er rændur raunveruleika, lífi, rödd og þeim hávaða sem verður við hreyfingar hans. Eftir stendur þögul mynd sem bjarmar örskotsstund á tjaldinu, hverfur svo í þögn . . . Sýningarvélin leikur meö skugga leikarans á tjaldinu fyrir áhorfendur en sjálfur verður hann að láta sér lynda að leika fyrir tökuvélina".14 Þessu ástandi mætti einnig lýsa á eftirfarandi hátt: Vegna kvikmyndarinnar verður maðurinn nú í fyrsta sinn að leika án árunnar, því hún er bundin Hér og Nú-i hans og á sér enga eftirmynd. Áran sem umlykur Makbeð á sviðinu er órjúfanlega tengd árunni sem áhorfendur skynja um- hverfis leikarann sem leikur hann. En eitt helsta sérkenni kvikmyndatökunnar er að myndavélin er komin í stað áhorfenda. Þegar svo ára leikarans hverfur tekur hún með sér áru þeirrar persónu sem hann er að leika. Ekki þarf neinum aö koma á óvart, að það er leikrita- höfundurinn Pirandello sem fyrstur hreyfir óafvitandi við orsökum þeirrar kreppu, sem nú blasir við augum í leik- húsinu. Allar nákvæmar rannsóknir leiða í Ijós, að hvergi getur um meiri andstæöu en milli leiksviösverks og kvik- myndar, sem byggist algerlega á tæknilegri fjölföldun. Sérfræðingar hafa um langa hríð viðurkennt að ,,í kvik- myndum er það nærri alltaf áhrifamest að ,,leika“ sem minnst", eins og Arnheim sagði 1932: „Þróunin er í þá átt að meðhöndla leikarann sem sviðsmun, valinn vegna sérkenna sinna .. . og komið fyrir á réttum stað og stund".15 Fleira er nátengt þessum hugmyndum. Svlðs- leikarinn samsamar sig þeirri persónu sem hann leikur. Kvikmyndaleikarinn hefur oft ekkert færi á því. Leikur hans er ekki ósamsett heild, heldur settur saman úr mörgum sundurleitum leikatriðum. Við tilviljunarkennda þætti s.s. leigu á stúdíói, að aukaleikarar séu til taks, skreytingu o.s.frv., bætast grundvallareiginleikar tækja- búnaðarins og allt miðar þetta að því að kljúfa verk leik- arans í röð atriða sem síðar eru skeytt saman. Þar má sérstaklega nefna Ijósabúnað og staðsetningu hans. Vegna hans verður að taka leikatriði sem á tjaldinu virðist hratt og samhangandi í aögreindum myndskeiðum sem síðar mynda röð, en sá starfi getur tekið margar klukku- stundir — og hvað þá ef um augljósari samskeytingu er að ræða. Þannig er hægt að mynda stökk ofan úr glugga sem stökk af vinnupalli inni í stúdíóinu, og flóttann sem ef til vill fylgir í kjölfar þess, þegar farið er að vinna utandyra mörgum vikum seinna. Hægt er að setja upp miklu þver- stæðufyllra dæmi. Við skulum gera ráð fyrir að leikara eigi aö bregða við þegar bankað er á hurð. Ef viöbrögð hans eru ekki viðunandi, getur leikstjórinn brugðið á annað ráð. Þegar leikarinn er næst staddur í stúdíóinu er kleypt af skoti bak við hann án þess að hann sé varaður við. Skelfingarviðbrögð hans eru þá fest á filmu og klippt inn í myndina. Ekkert gefur gleggri vísbendingu um, að listin hefur vikið úr ríki „hinnar fögru sýndar", sem til skamms tíma var álitió eini griðastaður hennar. X Ókunnugleikatilfinning leikarans andspænis tækja- búnaðinum, sem Pirandello lýsirer í grundvallaratriðum sú sama og grípur okkur þegar við horfum á spegilmynd okkar. Sá er hins vegar munurinn, að spegilmyndin hefur nú verið skilin frá honum, hún er orðin flytjanleg. Og hvert er farið með hana? Fram fyrir áhorfendur.16 Þessa staðreynd hefur kvikmyndaleikarinn ætíö í huga. Þegar hann horfir í tökuvélina veit hann að um síðir eru það áhorfendur sem hann horfist í augu við, neytendurnir sem mynda markaðinn. Hann býður ekki aðeins falt vinnuafl sitt á þessum markaði, hann leggur að auki fram sjálfan sig með húð og hári, hjarta sínu og nýrum. Og þessi markaður er utan seilingar og leikarinn hefur ekki meiri möguleika til að hafa áhrif á hann en hver annar hlutur sem framleiddur er í verksmiöju. Ætli þessi að- staöa eigi ekki sinn þátt í þeirri þrúgandi angist sem heltekur leikarann frammi fyrir tækjunum að áliti Piran- dello. Kvikmyndin bætir sér upp brotthvarf árunnar með því að búa til „persónuleika" utan kvikmyndaversins. Dýrkun kvikmyndastjörnunnar, sem kvikmyndaauðvald- ið elur á, varðveitir aöeins þá „persónutöfra", sem nú um langt skeið felast bara í fúlum galdri söluvarningsins. Meðan auðmagn kvikmyndajöfranna ræður ferðinni er eina byltingarsinnaða framlag nútímakvikmynda róttæk gagnrýni á hefðbundnar hugmyndir um listina. Við ber- um ekki á móti því að kvikmyndir nútímans eru auk þess stöku sinnum framlag til byltingarsinnaðrar gagnrýni á þjóðfélagsaöstæður, jafnvel á skiptingu eignanna. Það er á hinn bóginn ekki viðfangsefni þessarar greinar að fjalla um það, ekki frekar en það er meginviðfangsefni v-evrópsks kvikmyndaiðnaðar. Það er hluti af tækni kvikmyndarinnar, sem og íþrótt- anna, aö allir þeir sem fylgjast með eru dálitlir sérfræð- ingar. Þetta verður öllum Ijóst, sem fylgjast með blaða- Úr kvikmyndinni ..Borinage" eftir Ivens. SVART Á HVlTU 55
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68

x

Svart á hvítu

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Svart á hvítu
https://timarit.is/publication/821

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.