Hugur - 01.01.2004, Qupperneq 105

Hugur - 01.01.2004, Qupperneq 105
Islenskur Nietzsche við aldamót 103 á kenningum Nietzsches en Jakob ritar þetta nokkrum árum áður en nasist- ar komust til valda í Þýskalandi og hefur því auðsýnilega annað í huga. Eins og aðrir Islendingar á fyrri hluta 20. aldar sýnir skáldið skáldaspeki Also sprach Zarathustra einna mestan áhuga: „Aðalkjarni þeirrar bókar er boðun ,ofiirmennisins‘, boðun þess, að upp af mannkyninu eigi að vaxa annað, æðra kyn.“ (185) Jakob er sammála Ágústi og Þorvaldi um að hugsjón ofiirmenn- isins boði æðra og endurbætt kyn framtíðarinnar. Hann hæðist að smámenn- um sem töldu sig geta orðið ofiirmenni með siðlausri hegðan og minnir á að ofurmennið sé hið fjarlægasta: „En um eitt skeið var svo háttað, að mörg smásál þóttist geta orðið ofiirmenni á því, að virða að vettugi einföldustu reglur siða og trúarbragða, þótt Nietzsche segi berum orðum, að ofiirmenn- ið eigi eftir að koma, sé enn ókomið.“ Líkt og aðrir íslenskir túlkendur á undan honum tengir Jakob Nietzsche við Darwin og álítur að hugsýn ofur- mennisins sé „rökrétt ályktun út frá þróunarkenningunni“ því „að þróun teg- undanna á jörðunni sé ekki lokið með mönnunum, eins og þeir eru nú.“ Eins og Agúst telur Jakob Nietzsche með ofurmenni sínu boða „nýjan aðal“, „að- al andans". (186) Og hann er sammála Ágústi og Þorvaldi um að framleiðsla ofurmennisins krefjist fórna sem eru ósamræmanlegar kristilegum náunga- kærleik: „Helgasta skylda mannkynsins er samkvæmt kenningu Nietzsches það, að forganga, svo að ofurmennið megi fæðast. Vegna ástarinnar á hinu fjarlægasta, ofurmenninu, er það skylda, að hlífa ekki hinu næsta, náungan- um.“ (185-186) Eins og margir íslenskir túlkendur á undan honum tengir Jakob kenningar Nietzsches með beinum hætti við persónu heimspekings- ins. Hvað varðar gagnrýni á samúðina, sem Jakob er jafn ósáttur við og Agúst, segir hann „hugsanir Nietzsches [...] uppreisn sjúklings gegn öllu, sem hann telur sjúkdóm. Það skýrir margt í þeim, t.d. það, hvaða eiginleika hann vill láta menn rækta hjá sér. Það er t.d. sannleiksást, hreinleikur, dug- ur, og harka, en hann hatar alt, sem er lítilf jörlegt og lágt, og á meðal þess telur hann meðaumkun og guðsótta. Sést þar stolt sjúklingsins, sem vill ekki láta aumkva sig“ (186).41 Ekki geðjast Jakobi heldur að kvenfyrirlitningu Nietzsches sem hann tengir við persónuna með sama hætti: „Hann ætlar kvenfólkinu að vera leikfang og hressing fyrir karlmennina og lætur gamla konu áminna Zaraþústra um að gleyma ekki svipunni, þegar hann fari til kvenfólksins. En sjálfur varð hann hjálparlaus aumingi, sem átti alt undir ást 41 Við svipaðan tón kveður hjá Sigurði Nordal í Einlyndi og marglyndi (1986,235): „Hámenntaður sjúk- lingur eins og Nietzsche, gerir hinn dýrsterka og ruddalega víking að hugsjón sinni.M Samkvæmt Þor- steini Gylfasyni, sem ritar „Inngang" að Einlyndi og marglyndi „vottar hvergi fyrir Nietzsche hjá Sig- urði Nordal, hvorki fyrr né síðar.“ (xxix) Þorsteinn á tæpast við að Sigurður nefni Nietzsche aldrei á nafn því að í vísi bókarinnar kemur nafn hans fjórum sinnum fyrir og Sigurður nefnir Nietzsche einnig á nafn í öðrum ritum sínum. Þorsteinn heldur áfram: „Reyndar hafa fræði Nietzsches, svo áhrifaríkur sem hann var, aldrei höfðað til Islendinga að því er virðist; það er eftirtektarvert vegna þess að íslenzk fornrit virðast betur til þess fallin en flest rit önnur að fólk lesi þau og fjalli um þau í ljósi frá Nietzsche." Þótt fæstir íslenskir Nietzsche-túlkendur hafi verið ógagnrýnir á kenningar Nietzsches höfðaði Nietz- sche óneitanlega til Ágústs H. Bjarnasonar og margra annaira íslendinga. Auk þess veittu margir þeirra, þ. á m. Helgi Pjeturss, tengslum Nietzsches og íslenskra fornsagna eftirtekt, og hafa fáir fjallað um íslensk fornrit út frá kenningum Nietzsches með jafn áhugaverðum hætti og Sigurður Nordal. Vil- hjálmur Árnason bendir í grein sinni, „Við rætur mannlegs siðferðis“, s. 149-152, á nokkur dæmi um höfðingjasiðferði í heiðnum dómi úr Islenzkri menningu (1942) eftir Sigurð Nordal.
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116
Qupperneq 117
Qupperneq 118
Qupperneq 119
Qupperneq 120
Qupperneq 121
Qupperneq 122
Qupperneq 123
Qupperneq 124
Qupperneq 125
Qupperneq 126
Qupperneq 127
Qupperneq 128
Qupperneq 129
Qupperneq 130
Qupperneq 131
Qupperneq 132
Qupperneq 133
Qupperneq 134
Qupperneq 135
Qupperneq 136
Qupperneq 137
Qupperneq 138
Qupperneq 139
Qupperneq 140
Qupperneq 141
Qupperneq 142
Qupperneq 143
Qupperneq 144
Qupperneq 145
Qupperneq 146
Qupperneq 147
Qupperneq 148
Qupperneq 149
Qupperneq 150
Qupperneq 151
Qupperneq 152
Qupperneq 153
Qupperneq 154
Qupperneq 155
Qupperneq 156
Qupperneq 157
Qupperneq 158
Qupperneq 159
Qupperneq 160
Qupperneq 161
Qupperneq 162
Qupperneq 163
Qupperneq 164
Qupperneq 165
Qupperneq 166
Qupperneq 167
Qupperneq 168
Qupperneq 169
Qupperneq 170
Qupperneq 171
Qupperneq 172
Qupperneq 173
Qupperneq 174
Qupperneq 175
Qupperneq 176
Qupperneq 177
Qupperneq 178
Qupperneq 179
Qupperneq 180
Qupperneq 181
Qupperneq 182
Qupperneq 183
Qupperneq 184
Qupperneq 185
Qupperneq 186
Qupperneq 187
Qupperneq 188
Qupperneq 189
Qupperneq 190
Qupperneq 191
Qupperneq 192
Qupperneq 193
Qupperneq 194
Qupperneq 195
Qupperneq 196
Qupperneq 197
Qupperneq 198
Qupperneq 199
Qupperneq 200
Qupperneq 201
Qupperneq 202
Qupperneq 203
Qupperneq 204
Qupperneq 205
Qupperneq 206
Qupperneq 207
Qupperneq 208
Qupperneq 209
Qupperneq 210
Qupperneq 211
Qupperneq 212
Qupperneq 213
Qupperneq 214
Qupperneq 215
Qupperneq 216
Qupperneq 217
Qupperneq 218
Qupperneq 219
Qupperneq 220
Qupperneq 221
Qupperneq 222
Qupperneq 223
Qupperneq 224
Qupperneq 225
Qupperneq 226
Qupperneq 227
Qupperneq 228
Qupperneq 229
Qupperneq 230
Qupperneq 231
Qupperneq 232
Qupperneq 233
Qupperneq 234
Qupperneq 235
Qupperneq 236
Qupperneq 237
Qupperneq 238
Qupperneq 239
Qupperneq 240
Qupperneq 241
Qupperneq 242
Qupperneq 243
Qupperneq 244
Qupperneq 245
Qupperneq 246
Qupperneq 247
Qupperneq 248
Qupperneq 249
Qupperneq 250
Qupperneq 251
Qupperneq 252
Qupperneq 253
Qupperneq 254
Qupperneq 255
Qupperneq 256
Qupperneq 257
Qupperneq 258
Qupperneq 259
Qupperneq 260

x

Hugur

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Hugur
https://timarit.is/publication/603

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.