Þjóðmál - 01.03.2010, Side 35

Þjóðmál - 01.03.2010, Side 35
 Þjóðmál VOR 2010 33 tímafjármagns en genginu var haldið föstu . Vegna þess hve vextir eru háir innan lands fóru bankar, fjármálafyrirtæki og fyrirtæki í almennum rekstri, að fjár magna sig í erlendum myntum . Þetta hafði það í för með sér að þegar fjármagn fór að streyma úr landi stóðu seðlabankar þessara landa frammi fyrir tveimur slæmum valkostum . Annarsvegar gátu þeir hækkað vexti til þess að reyna að hamla fjármagnsflótta sem myndi dýpka efnahagskreppuna sem var í uppsiglingu . Hins vegar gátu þeir látið gjald miðla sína falla sem þýddi að bankar og fyrirtæki færu óhjákvæmilega á hausinn þar sem þau gætu varla staðið við skuldbind- ingar sínar ef til mikillar gengisfellingar kæmi . Báðir valkostirnir höfðu óhjákvæmi- lega gríðarleg áhrif á efnahagslífið . Það kall ast tvíburakreppa þegar á sama tíma er kreppa í bankakerfinu og gjaldmiðill á undir högg að sækja . Þá gerist það að gjaldmiðillinn kallar á háa vexti en efnahagslífið á lága . Á Íslandi byrjaði að hrikta í stoðunum þegar gengi krónunnar féll um hátt í 30% í ársbyrjun 2006 . Þá var viðskiptahallinn orðinn um 27% og Seðlabankinn hafði lítið notað innstreymi fjármagns til þess að byggja upp gjaldeyrisforða . Þegar ekki var lengur hægt að fjármagna viðskiptahallann byrjaði krónan að falla, eignabólan að fjara út og umsvif í hagkerfinu að minnka . Á Íslandi voru það ekki bara bankar og fyrirtæki sem fjármögnuðu sig í erlendum myntum eins og í Suðaustur-Asíu, heldur fjármögnuðu heimili íbúðar- og bílakaup sem og neyslu í erlendum myntum . Ofan á þetta bætist að langstærsti hluti íbúðarlána er í verðtryggðum skuldbindingum sem gengis fall og tilheyrandi verðbólguskot hefur mikil áhrif á . Af þessu hlýst skuldakreppa sem síðan leiðir af sér hrun fjár mála kerfi s- ins . Á Íslandi voru það einkaaðilar sem gátu ekki staðið í skilum líkt og í Suðaustur-Asíu, en ekki ríkið líkt og í Argentínu . Það sem Argentína kennir okkur Það má draga ýmsa lærdóma af þessu en benda má á tvo þætti: Annars vegar er það að undir eðlilegum kring um stæðum gildir hin gullna regla að ríki geta ekki eytt meiru en þau afla . Argent- ína hafði fram til ársins 1991 fjár magnað stóran hluta ríkisútgjalda með pen inga- prent un en það hafði endað með ósköp um og gjaldmiðillinn sem slíkur var í raun ónot- hæfur . Ríkið ákvað því að taka upp teng- ingu við dollar en hélt áfram að eyða meira en landið aflaði . Þegar svo menn vildu ekki lengur lána Argentínu peninga þá þurfti landið að snúa sér til AGS og í lok árs 2001 gat landið ekki staðið við skuldbindingar sínar . Það ætti nú kannski að segja sig sjálft að leiðin úr skuldakreppu er ekki að taka meiri lán, heldur að minnka útgjöld og auka tekjur . Hins vegar að það er nánast ómögulegt fyr ir minni hagkerfi að heimila frjálsa fjár magns- flutninga og reka á sama tíma sjálfstæða peningastefnu . Ástæðurnar eru tvíþættar en eru báðar afleiðingar heimsvæðingar . Heimsvæðingin fyrirgerir hugmyndum hagfræðinnar um þjóðargjaldmiðla Heimsvæðingin og umfjöllun um hana hefur nánast einblínt á vörur og aukna samkeppni á markaði með innkomu milljarða manna frá Asíu, sérstaklega Kína og Indlandi, inn á framleiðslumarkað . Hinum þætti heimsvæðingar, alþjóðlegu flæði fjár- magns, hefur verið gefinn takmarkaður gaum ur þrátt fyrir að sú stærð sé tuttuguföld stærð vöruskipta, þ .e . vöruskipti eru á bakvið innan við 5% af alþjóðlegum fjármagns- hreyfi ngum . Þegar land ætlar að reka sjálfstæða pen- inga stefnu, en gjaldmiðill þess er ekki viður-

x

Þjóðmál

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðmál
https://timarit.is/publication/1175

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.