Orð og tunga - 01.06.2013, Blaðsíða 171

Orð og tunga - 01.06.2013, Blaðsíða 171
Kirsten Wolf: Basic Color Terms in Old Norse-Icelandic 161 Lykilorð grunnlitir, litaorð, litaflokkar, málvísindi, megindleg rannsókn Útdráttur í ritinu Basic Color Tenns (1969) halda Brent Berlin and Paul Kay því fram að orð um grunnliti komi inn í tungumál í tiltekinni röð: 1: svart, hvítt; 2: svart, hvítt, rautt; 3a: svart, hvítt, rautt, grænt; 3b: svart, hvítt, rautt, gult; 4: svart, hvítt, rautt, gult, grænt; 5: svart, hvítt, rautt, gult, grænt, blátt; 6: svart, hvítt, rautt, gult, grænt, blátt, brúnt; 7: svart, hvítt, rautt, gult, grænt, blátt, brúnt, fjólublátt, bleikt, appelsínugult, grátt. Síðar hafa hugmyndir þeirra verið þróaðar áfram og gagnrýndar nokkuð og til að bregðast við því hafa þessir tveir málvísindamenn og mannfræðingar breytt þeim. Forníslenska hafði orð um átta grunnliti. Nýlegar rannsóknir á þeim styðja í aðal- atriðum þróunarröð Berlin and Kay þótt því hafi verið haldið fram að gera þyrfti ráð fyrir því að grár komi snemma fram, að blár komi seint fram, að grœnn tilheyri fyrra stigi en gulr og að brúnn komi tiltölulega seint fram. í þessari grein er kynnt megindleg rannsókn á grunnlitaorðum í Islendingssögum og Islendingaþáttum. Markmið hennar var að kanna hvort vensl væru á milli tíðni hugtakanna og þeirrar þróunarraðar sem haldið hefur verið fram, þótt viðurkennt sé að ekki þurfi endilega að vera bein tengsl milli samtímalegrar notkunartíðni og sögulegrar stigskiptingar í tilkomu þeirra. Áberandi munur milli notkunartíðni og þeirrar þróunarraðar sem Berlin og Kay halda fram birtist í því hvað rauðr er algeng- ur. Ástæða þess að svartr og hvítr eru tiltölulega fátíðir í samanburði við rauðr kynni að vera sú að þeir fyrrnefndu eiga sér ýmis nálæg samheiti en aftur á móti er rjóðr eina nálæga samheitið við rauðr. Blár er líka algengur en þar sem það orð vísaði upp- runalega til dökks litar en tengdist ekki bláa litrófinu beint fyrr en seint á 14. öld er væntanlega rétt að flokka stærstan hluta dæmanna um blár með svartr. Könnun á tíðni brúnn, grœnn og gulr styður þá röð sem stungið hefur verið upp á að því leyti að gulr tengist síðbúnu stigi og kemur á eftir grœnn og brúnn. Niðurstaðan er sú að jafnvel þótt ekki virðist vera nein vensl á milli (áætlaðs) ritunartíma einstakra sagna og tíðni og fjölbreytileika grunnlitarorða í þeim, virðast vera vensl milli tíðni grunn- litarorða í forníslensku og þróunar þeirra samkvæmt þróunarstigveldi Berlin and Kay í þeirri útgáfu sem löguð hefur verið að forníslensku. Kirsten Wolf Department of Scandinavian Studies University of Wisconsin-Madison 1370 Van Hise Hall 1220 Linden Drive Madison, Wisconsin 53706 USA kirstemoolf@wisc.edu
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74
Blaðsíða 75
Blaðsíða 76
Blaðsíða 77
Blaðsíða 78
Blaðsíða 79
Blaðsíða 80
Blaðsíða 81
Blaðsíða 82
Blaðsíða 83
Blaðsíða 84
Blaðsíða 85
Blaðsíða 86
Blaðsíða 87
Blaðsíða 88
Blaðsíða 89
Blaðsíða 90
Blaðsíða 91
Blaðsíða 92
Blaðsíða 93
Blaðsíða 94
Blaðsíða 95
Blaðsíða 96
Blaðsíða 97
Blaðsíða 98
Blaðsíða 99
Blaðsíða 100
Blaðsíða 101
Blaðsíða 102
Blaðsíða 103
Blaðsíða 104
Blaðsíða 105
Blaðsíða 106
Blaðsíða 107
Blaðsíða 108
Blaðsíða 109
Blaðsíða 110
Blaðsíða 111
Blaðsíða 112
Blaðsíða 113
Blaðsíða 114
Blaðsíða 115
Blaðsíða 116
Blaðsíða 117
Blaðsíða 118
Blaðsíða 119
Blaðsíða 120
Blaðsíða 121
Blaðsíða 122
Blaðsíða 123
Blaðsíða 124
Blaðsíða 125
Blaðsíða 126
Blaðsíða 127
Blaðsíða 128
Blaðsíða 129
Blaðsíða 130
Blaðsíða 131
Blaðsíða 132
Blaðsíða 133
Blaðsíða 134
Blaðsíða 135
Blaðsíða 136
Blaðsíða 137
Blaðsíða 138
Blaðsíða 139
Blaðsíða 140
Blaðsíða 141
Blaðsíða 142
Blaðsíða 143
Blaðsíða 144
Blaðsíða 145
Blaðsíða 146
Blaðsíða 147
Blaðsíða 148
Blaðsíða 149
Blaðsíða 150
Blaðsíða 151
Blaðsíða 152
Blaðsíða 153
Blaðsíða 154
Blaðsíða 155
Blaðsíða 156
Blaðsíða 157
Blaðsíða 158
Blaðsíða 159
Blaðsíða 160
Blaðsíða 161
Blaðsíða 162
Blaðsíða 163
Blaðsíða 164
Blaðsíða 165
Blaðsíða 166
Blaðsíða 167
Blaðsíða 168
Blaðsíða 169
Blaðsíða 170
Blaðsíða 171
Blaðsíða 172
Blaðsíða 173
Blaðsíða 174
Blaðsíða 175
Blaðsíða 176
Blaðsíða 177
Blaðsíða 178
Blaðsíða 179
Blaðsíða 180
Blaðsíða 181
Blaðsíða 182
Blaðsíða 183
Blaðsíða 184
Blaðsíða 185
Blaðsíða 186
Blaðsíða 187
Blaðsíða 188
Blaðsíða 189
Blaðsíða 190
Blaðsíða 191
Blaðsíða 192
Blaðsíða 193
Blaðsíða 194

x

Orð og tunga

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Orð og tunga
https://timarit.is/publication/1210

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.