Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Nįttśrufręšingurinn

PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Nįttśrufręšingurinn

						Náttúrufræðingurinn
36
kvæðunum Harmsól og Plácítús-
drápu.5,23 Þennan skyldleika er 
eðlilegast að túlka sem svo að höf-
undar kvæðanna hafi þekkt til Hall-
mundarkviðu. Einnig má benda á að 
höfundur Grettissögu hefur þekkt 
til kviðunnar því hann tekur Hall-
mund upp í persónugallerí sitt og 
leggur Gretti ljóðlínur úr kviðunni í 
munn. Hann virðist líka hafa þekkt 
betur til Hallmundar en sjálfur höf-
undur Bergbúaþáttar og veit að 
hann á heima í Hallmundarhrauni 
en ekki í Barðastrandarsýslu.
Rök fyrir því að kviðan sé frá 10. öld 
eru mörg:
1.  Lýst er gosi sem varð fyrir miðja 10. 
öld. Tólftu eða þrettándu aldar skáld sem 
yrkir um eldgos hefði valið sér annað gos 
að yrkisefni.
2.  Lýsingar á hraunrennsli og breyt-
ingum á rennsli vatnsfalla, brennheitum 
helli og því að menn böðuðu sig í heitum 
lindum sem tengdust hrauninu, benda til 
að kvæðið sé ort skömmu eftir gosið.
3.  Hugmyndaheimur kvæðisins er 
heiðinn og án kristinna áhrifa.
4.  Orðfæri, kenningar og bragar-
háttur eiga vel við heiðinn tíma. Hvergi 
er neitt sem bendir til yngri kveðskapar-
tíðar.
5.  Í kvæðinu er reynt að skýra orsakir 
eldgoss í ljósi heiðinnar goðafræði. Yrk-
isefnið var aðkallandi á 10. öld en mun 
síður á 12. eða 13. öld. 
6.  Setningin ?? undur láta þar ýtar 
enn, er jöklar brenna ?? í  5. vísu bendir til 
hás aldurs. Á 12. og 13. öld voru Íslend-
ingar hættir að undrast eldgos í jöklum.
Niðurstöður
Hallmundarkviða er einstök meðal 
íslenskra fornrita. Hún virðist ort 
af heiðnu skáldi fljótlega eftir gosið 
og meðan atburðir því tengdir 
voru mönnum í fersku minni. Í 
grunninn er hún goðakvæði og 
fjallar um átök Þórs við eldjötuninn 
Surt og aðra jötna. Jafnframt er 
kviðan náttúrulýsing sem segir frá 
eldvirkni og er elsta beina heimild 
sem þekkt er um eldsumbrot á Ís-
landi. Bergbúaþáttur, sem Hall-
mundarkviða er felld inn í, er miklu 
yngri en kviðan sjálf og hefur verið 
skáldaður í kring um hana eins 
og til skýringar á uppruna hennar. 
Svo er að sjá sem skrifarinn hafi 
hvorki þekkt tildrög kvæðisins né 
vettvang atburðanna sem það lýsir. 
Hallmundarkviða lýsir eldsum-
brotunum þegar Hallmundarhraun 
rann. Náttúrulýsingarnar fylla vel 
upp í og bæta ýmsu við þá mynd 
sem jarðfræðingar geta dregið upp 
af eldgosinu, aðdraganda þess og 
afleiðingum, á grundvelli rann-
sókna. Það hófst með jarðskjálftum 
og skriðuföllum í fjöllum, síðan 
braust út eldur í eða við jökul, gos-
mökk lagði til himins, hraun runnu, 
hellar urðu til, vatnsföll breyttu 
farvegi sínum, rask varð í byggð og 
mannskaði, heitar lindir spruttu upp 
undan hrauninu sem menn böðuðu 
sig í. Kvæðið er ekki einungis 
lýsing á þessum atburðum, það er 
líka vitnisburður um vangaveltur 
og umræður landnámsmanna um 
eldvirkni, ástæður eldgosa og þau 
reginöfl sem þar leika lausum hala.
Summary
Hallmundarkviða, an ancient 
poem portraying a tenth century 
volcanic eruption 
Hallmundarkviða is a mythological 
poem included in the short Icelandic 
saga Bergbúaþáttur. It is made of twelve 
verses, eight lines each, composed in the 
old Norse metre called dróttkvæði. The 
first half of the poem describes an erup-
tion along with earthquakes, fire foun-
tains, ash plumes and a lava flow. After 
a realistic description of these natural 
hazards the poet seeks explanations to 
these exceptional events in the Norse 
mythology. He states that the eruption is 
caused by a violent struggle between 
Þór, the god of thunders and lightnings, 
and Surtur the giant of fire. The poet 
was most likely describing the 10th cen-
tury Hallmundarhraun eruption and its 
consequences. It?s craters lie in the high-
lands of Borgarfjörður in West Iceland, 
near to the glaciers Langjökull and 
Eiríksjökull. 
Most scholars have suggested that 
Hallmundarkviða was written in the 
12th or 13th century, although an older 
age has also been proposed. The argu-
ments for the younger age are debata-
ble and the conclusion of this paper is 
that the poem was composed in the 
10th century by a poet that most likely 
witnessed the eruption personally. Six 
arguments for the 10th century age are 
put forward: 
1.  The Hallmundarhraun eruption 
occurred in the first half of the 10th cent-
ury. A 12th or 13th century poet would 
have chosen another more recent eruption 
as a theme. 
2.  The detailed description of a lava 
flow and the consequences of an eruption, 
such as changes in river courses and the 
appearance of warm springs, imply that 
the poem was written shortly after the 
eruption. 
3.  The The ideology of the poem is pag-
an, no Christian influence can be found.
4.  The language style, poetical metap-
hors and metre are consistent with the 
pagan 10th century culture in Iceland. 
There is no evidence of any younger influ-
ence.
5.  The poet tries to explain the nature 
of volcanism in the light of Norse mytho-
logy. The subject was essential in the 10th 
century but less important in the 12th and 
13th century. 
6.  The poem includes the phrase: ? 
people get amazed when the glaciers are 
burning ?. This is in accordance with 
people?s experience in the first age of 
Iceland?s settlement. In the 12th and 13th 
century Icelanders were not surprised by 
burning glaciers any more. 
The people from Scandinavia and the 
British Isles that immigrated to Iceland 
during the age of settlement (AD 870?
930) had no experience of volcanism 
from their home countries. The Hall-
mundarhraun eruption was among the 
first eruptions to be witnessed by the 
immigrants in the new country. This 
was before the skill of writing became 
common in Iceland and nothing can be 
found about the eruption in the Icelandic 
Sagas, the Book of Settlement or in the 
ancient annals. However, Hallmundar-
kviða seems to be a contemporary de-
scription of this volcanic event and has 
been preserved through oral transmis-
sion until it was recorded in the 12th 
century or later.

					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80