Tíminn - 28.12.1956, Blaðsíða 7

7
ÞJÓÐLEIKH ÚSIÐ:
TÖFRAFLAUTAN
Sviðsmynd úr Töfraflautunni. Sarastró (Jón Sigurbjörnsson) og hvítklæödir bræ'öur fyrir dyrum musterisins.
TÍMINN, föstudaginn 28. desember 1956.
Söngleikor í 2 þáttom eftir Mozart
Frumsýning á 2. í jólum
Að loknu jólahaldi við alls-
nægtir ganga góðborgarar
Reykjavíkur í þjóðleikhús til
að horfa á óperu, til jafn-
vægis og upplyftingar andan-
um. Hér á árunum áður var,
sýning jólaleikrits einn helzti
viðburður á veraldlega vísu
á þessari árstíð, nú er sýnd
ópera með cllum búnaði.
Þannig sækir borgin á í átt
til þess að standa keik í sam-
jöfnuði við evrópskar menn-
ingarborgir. j
Ekkert styður fremur þá veg-:
ferð en starfsræksla þjóðleikhúss,!
og eru þess þegar mörg merki í
þjóðlífinu. Þar stendur öll þjóðin:
að baki borgarinnar. Með sameig-j
inlegu átaki þokast að því marki,'
að ópera skipi verðugan sess í tón:
og. leiklistarlífi landsins. En ein-
hver stund mun þó líða unz ópera
nýtur þeirra alrnennu vinsælda
sem leiklist býr við. Á þeim vett-'
vangi er samanburður við aðrar
þjóðir erfiðari. Þær liafa notið ó-
peru í aldir. Hér var ópera ókunn.
öllum almenningi þangað til út-
varpið hóf að kvnna lielztu verk
meistaranna fyrir fáum áratunum.
Að þeirri kynningu — þótt ófull-,
komin sé — býr þorri landsmanna *
enn í dag. Ferðalangar hafa að,
vísu sótt erlend óperuhús í mörg-!
um löndum, en eigi að síður er
þessi listgrein framandi fjölda ís-
lendinga. Verður þar varla breyt-
ing á í skjótri svipan þótt hafinn
sé óperuflut.ningur hér, fyrir ís-
lenzkt framtak og af íslenzkum
listamönnum.
Þessi skoðun hlaut nokkurn
stuðning' aí móttökum þeirn, sem
óperan Töfraflautan hlaut á sviði
þjóðleikhússins á 2. dag jóla. Þar
var sett á svið eitt af helztu snilld-
arverkum liðins tíma. Sýningunni
var vel tekið, en án áberandi hrifh
ingar. Ástæðan virtist fremur vera
sú, að þetta listform hefir enn
ekki fundið verulegan hljómgrunn
í hjörtum áheyrenda en að söngv-
arar, hljóðfæraleikarar og leikhús-
menn hafi.ekki valdið þeim vanda,
er þeir tókust á hendur. í erlend-
um óperuhúsum, með langa sögu.
að baki, er sýning sem þessi, brot
úr heildarmynd. Að baki er þró-
unin frá opera boufíon til þjóð-
legra söngleikja, þar sem Töfra-
flautan markar í nokkrum sldln-
ingi upphaf tímabils; nær í timan-
um eru svo rómantískir söngleikir
ítala og Frakka. Enn munu líða
mörg ár unz áheyrendur hér hafa
fengið tækifæri til þess að lifa
þessa sögu í óperuleikhúsi og kynn
ast þar verkum hinna ýmsu tíir.a
bila. En á meðan er við þí erfið-
le'.ka að etja, að verk eins og Töfra
flautan nióti e. t. v. e’cki þeirrar al-
mennu hylli á leiksviði, sem verð-
skuldað er. Ópera stendur líka
höllum fæti á íslenzku lelksvið'.
vegna þess, hve gildi söngleiks er
að kalla einvörðungu reist á tón-
um. En orðsins list er aldrai Iptt-
væg í huga íslenzkra áheyrenda. í
Töfraflautunni eru orðin hljómlít-
il, efniviður ævíntýraleiksins lítill
skáldskapur. En snilligáfa Mozarts
l.iær vængina. Töfraflautan hefir
flogi'ð aila leið til okkar tíma aít-
an úr grárri móðu 13. aldar á
vængjum töfrandi tóna. Litlaus
ævintýraleikur er hafinn í æðra
veldi. Þótt öll gerð leiksins, bæði
tónar og orð, beri svipmót síns
tíma, er list Mozarts í innsta eðli
sínu ekki tímabundin, heldur talar
til hjartnanna í dag eins og fyrr-
um. Þannig verða áheyreitdur að
sætta sig við það, að orðsins list
er ekki æðst. Og það er talsverð
raun á íslandi.
Mozart samdi tónlistina við texta
Schikaneders síðasta árið sem
hann lifði, 1791. Verkið ber keim
af ævintýraleikjum Ijóða og söngs,
sem iim þær mundir nutu mestra
hylli, en er að öllu leyti einfaldara
í sniðum. Verk Mozarts er emn
samfelldur dýrðaró'ður til ástsrinn-
ar. Það er hinn rauði þráður söng-
leiksins. Ást, fegur'ð og tilbeiðsla
er uppistaðan, ívafið ör mystik og
jtíknmál launhelganna fornu, sem
ITa allí til þessa dags í siðakerfi
frirr.úrara. En kunnugleiki texta-
höfundar á því setur nokkurn svip
á ytra form leiksins. Sjálfur Göthe
hreifst svo af þessu dulmáli tais
og tóna, að hann hóf að semja
framhald leiksins, og Beethoven
tald.i Töfraflautuna mesta snilldar-
verk Mozarts. Áhrif verksins á list-
sköpun seinni ára vcru því mikil.
Tónfræðingar rekja þangað sögu
þýzkrar óperulistar, sem undir því
nafni stendur.
SÝNING Þjóðleikhússins á þessu
J verki er stórvirki. Þóít vandlátir
| óperugestir gætu að ýnisu fundið,
er heildarmyndin samt sú, að hún
lyftir leikhúsmenningu þjóðarinn-
ar að nýju útsýni. Hóðan i frá verð
ur ekki aftur snúið, heldur sótt
fram á við tii að raða brotunum
saman, unz úr vcrður heildarmynd.
Þegar hun er fundin verður mikl-
um áfanga náð.
í leikskrá Þjóðleikhússins er
prentað með smáu letri, neðst á
titilsíðu, að Sinfóníuhljómsveit Ts-
landi leiki, og hefði það mát: vera-
stærra letur, því að á þeim grunni
í hvílir öll sýníngin. Dr. Urbancic
stjórnar hljómsveit og kór, af
smekkvísi og öryggi, en leikstj órn
hefir Lárus Pálsson á hendi.
Urngerð leiksins er að sumu
leyti harla nýtízkuleg. Leikstjór-
inn notfærir sór tæknimöguleika
þjóðleikhússins sem mest hann
má. Sýningin er því ekki nema að
nokkru leyti af hefðbundinni gerð.
Gætir t. d. nokkurs ósamræmis í
baksviði og búningum, og í bún-
ingum innbyrðis. Sumir eru í hefð-
bundnum stíl, aðrir verða ekki
Papageno (Kristinn Hailsson) og Pamína (Þuríður Pálsdóttir)
tímasettir fremur en baksviðið.
Mun ýmsum finnast, að annað
tveggja hefði átt að gilda. En allt
um það, er sviðsetning og umbún-
aður allur með glæsibrag.
Með hlutverk fara ýmsir af beztu
söngmönnum þjóðarinnar, og að
baki þeim stendur, auk hljómsveit-
ar, fjölmennur kór. Er ágætlega
æfður og- örugglega stjórnað af
dr. Urbancic. Skal nú drepið með
örfáum orðum á helztu hlutverk, í
þeirri röð, sem prentuð eru í leik-
skrá.
Jón Sigurbjörnsson, bassi, syng-
ur hlutverk Sarastró, hins mystiska
æðstaprests og túlkanda hugsjóna
frímúrara. Hann er mikilúðlegur
yfirlitum, röddin þróttmikil og
djúp. Jón sameinar að vera ágætur
leikari og vaxandi söngvari. Stund-|
um virðist vald hans yfir röddinni)
tæplega nógu traust; oftast er söng I
túlkun hans þó þróttmikil og hríf-
andi. Þorsteinn Hannesson fer með
hlutverk elskhugans Taminós, að-
altenórhlutverk leiksins. Það krefst
mikillar söngkunnáttu og veru-
legra leikarahæfileika að gera per-
sónuna skýra og lifandi. Þorsteinn
fcr með þetta hlutverk af mikilli
smekkvísi. Túlkun lians er í sam-
ræmi við hinn létta og leikandi blæ
Mozart tónlistar. Röddin er hár
tenór, sem nýtur sín einkar vel í
hinum einföldu og stílhreinu lög-
um Mozarts. Þegar á reynir, syng-
ur Þorsteinn af mikilli innlifun og
dramatískum krafti, t. d. á sviðinu
Þorsteinn Hannesson í hlutverki
Tamínós.
framan við musterið, þar er söngur
Tamínós og Pamínu sterkur og
hrífandi.
Guðmundur Jónsson, hinn ágæti
barytonsöngvari fer með hlutverk
„þuls“, þess embættismanns, sem
stjórnar leiðslu. gestanna um must-
erið. Lítið hlutverk, reynir meira
á leikara en söngvara. Guðmundur
veldur því með prýði. Menn sakna
þess, að hann syngur ekki oftar.
Næturdrottningin er sænska óperu
söngkonan Stina Britta Melander;
söngvar hennar eru meðal kur.n-
ustu laganna úr óperunni og krefj-
ast mikilla hæfileika. Hún syngur
mjög glæsilega, röddin er hár sópr-
an og blæfallegur, kunnátta og
þjálfun mikil. í „Söng næturdrottn
ingarinnar1 nær ungfrú Melander
að hrífa áheyrendur eftirminnilega.
j Þessi leikkona virðist treysta mjcg
| á handahreyfingar til að leggja á-
| herzlu á það, sem í brjósti býr;
I stundum virðist það tyaust um of.
: En gerfi og látbragð söngkonunn-
| ar er annars með ágætum. Dóttur
; hennar, Pamínu, leikur og syngur
! Þuríður Pálsdóttir. Þetta er eitt
I stærsta og vandasamasta hlutverk
! söngleiksins. Þuríður ber það uppi
; með sæmd. Hún er ein hin fremsta
| söngkona þjóðarinnar, virðist vaxa
' við hverja raun. Rödd hennar hef-
i ir náð meiri fyllingu og þrótti í
seinni tíð, og hún hefir áður sjnt
það á óperuleiksviði, að hún kann
ekki aðeins að syngja, heldur líka
að leika. Pamína er glæsileg á
sviðinu, og syngur sig inn í hjörtu
áheyrcnda. Til þess mun Mozart
líka hafa ætlast af henni. Þernur
næturdrottningar leika María
Markan, Sigurveig' Hjaltested og
Svava Þorbjarnardóttir, eru það
jlítil hlutverk, mjög sómasamlega
af hendi leyst.
Papageno fuglara leikur Krist-
inn Hallsson. Þetta er e. t. v. þakk-
látasta hlutverk leiksins. Því er
ætlað að létta skap áheyrenda því
að Papageno er spaugileg persóna
og haldin mannlegum hreyskleika
og veikleika. Hlutverkið krefst þó
góðs söngvara og leikara til að ná
tilgangi sínum. Kristinn Hallsson
gegnir þessu tvíþætta hlutverki af
miklum ágætum. Hann er í bezta
máta spaugilegur og gamansamur
á sviðinu, og syngur líka af hjart-
ans list, grípur söngvana eins og
fugla á flugi og færir þá í sinn bún
ing og að brjósti áheyrenda.
Hanna Bjarnadóttir, ung söngkona,
leikur Papagenu, er það lítið hlut-
verk og þó einkum lítið sönghlut-
verk, en vel er á því haldið og
söngur hennar gefur til kynna, að
hún sé hin efnilegasta söngkona.
Ævar Kvaran leikur Monostatos,
blökkumann í þjónustu Sarastrós,
Ævar er ágætur leikari og blæs lífi
í þennan Svart með leik fremur en
söng. Þrjá unglinga leika og syngja
Eygló og Hulda Victorsdætur og
Magnea Hannesdóttir. Þær syngja
ljómandi fallega og smekklega og
eru til prýði og ánægju á sviðinu.
Loks eru minniháttar hlutverk,
prestar, þrælar, herklæddir menn
og fylgdarlið, og er eigi ástæða til
að nafnkenna alla. En hin minni-
háttar hlutverk eru mjög sómasam
lega af hendi leyst, og er þar þó
oft veikur hlekkur í fjölmennum
sýningum hjá okkur.
Þýðingu á texta Schikaneders
hefir Jakob Jóhann Smári gert;
er erfitt að átta sig á þýðingunni
í heild, þótt hlýtt sé á sönginn, en
ýmsar setningar festast þó í minni,
og yfirleitt virðist textinn falla vel
að lögunum. Leiktjalda- og bún-
ingateikningar gerði Lothar
Grund, og er þeirra að nokkru
getið áður, í leikskrá segir að Erik
Bidsted sé ballettmeistari sýning-
arinnar, og er ekki ljóst, í hverju
starf hans hefir einkum verið fólg-
ið nema ef það væri að stjórna
marséringu frímúrarabræðra í
musterinu. Er hún óþarfleg'a lang-
dregin.
AÐ ÖLLU MÁ eitthvað finna, og
víst mætti tína til sitthvað, sem
betur mætti fara á þessari sýn-
ingu, og bera fram einhvern óska-
lista um glæsilegri söngkrafta í
einhverjum hlutverkum. Mundi sá
tími seint renna, að þar væri loku
fyrir allt skotið. Það sem hér skipt
ir mestu máli er, að Þjóðleikhúsi,
Sinfóníuhljómsveit og söngfólki
hefir tekist að sýna okkur Töfra-
flautu Mozarts í þeim húningi, að
vel hæfir, hvar sem er. Hér er slík
sýning stórvirki og á að njóta þess.
Sýningin er í heild þess verð, að
hana sjái sem flestir landsmenn.
Góð aðsókn greiðir götu frekari
listkynningar á þessu sviði. — Ac.
Baðstofan
(Framhald af 6. síðu.)
stæki, sáu, að undírrótin var
dýpri og traustari. Hún var þrá
mannsins að vera frjáls, og and-
úðin á kúgaranum, sem setur sig
upp á háan hest og kallar sig
vitrari og réttlátari en aðra menn
en styðst við pyntingar og of-
beldi á veldisstóli sínum.
Frjáisir menn una við sitt.
HVERS VEGNA hiaupa tugir þús
unda Ungverja úr landi, meðnn
annað fólk situr um kyrrt jafnvel
þótt um sárt hafi að binda? Hvers
vegna flýja Austur-Þjóðverjar tug
þúsundum saman til Vestur-Þýzka
lands? Hvers vegna stekkur pólsk
ur sjómaður fyrir borð út í svalt
Eyrarsund og hættir lifinu til að
ná landi í frjálsum heimi? Hvers
vegna grípa tékkneskir borgarar
til þess örþrifaráðs að ræna flug
vél og komast á henni vestur fyr
ir járntjaldið? Ævintýraþrá, ó-
ábyrg öfl, fasistar, muldra rétt-
trúaðir kommúnistar í barm sér,
en heilbrigt fólk hristir höfuðið
og vorkennir þeim, sem hafa feng
ið ský fyrir augu. í frjálsum lönd
um virðast menn una sæmilega
glaðir við sitt. „Ævintýraþráin"
rekur þá ekki þúsundum saman
út á gaddinn þótt hún sé aðgangs
hörð á stundum. Rétttrúnaðar-
mennirnir fara á mis við ævir.týri
frjálsrar hugsunar. Þeir eru ríg-
bundnir á heimaslóðum, við kenni
setninguna og fræðin, sem eru
úrelt fyrir löngu og dæmd mis-
heppnuð af sjálfri reynslunni. —
Þeir liafa þörf fyrir skammt af
heilbrigðri „ævintýraþrá“.
—Finnur.