Alþýðublaðið - 17.05.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 17.05.1942, Blaðsíða 4
ALÞY&UBLAÐtÐ Suumulagur 17. maí 1942,- fUj><j&nbUí>tö Útgelandl: AlþýanílokkjMiaií Bttstjéri: Steíáa Pjetarsson Ritstjórn og afgrelðsla í Al- þýðuhasmu vlö Hverfisgötu Sfmar ritstjórnar: 4901 og 4902 Símar afgréiðslu: 4900 og Verð i lausasöiu 25 aura. AlþýSupreatsmiðjaii h. f. Norðmenn í dag ÞAÐ er þjóðhátíðardagur Norðmanna í dag, 17. maí, — sá þriðji í röðinni, sem þeir geta aðeins haldið hátíðlegan erlendis. Heima í Noregi eru þeir hindraðir í því af grimm- úðugu erlendu lhervaldi, sem hefir lagt undir sig land þeirra og hneppt þjóðina í f jötra blóð- ugustu kúgunar og siðleysis, sem sagan þekkir. í dag má segja það sama um 17. maí heima í Noregi og Nor- dahLGrieg kvað á þessum há- tíðisdegi þjóðar sinnar fyrir tveimur árum, eftir að hinn þýzki innrásarher hafði lagt undir sig meirihluta landsins: Á Eiðsvelli stöngina auða" yfir angandi limiðber. En fyrst nú í dag vér finnum, hvað frelsið í rauninni er. Þessar ljóðlínur, kveðnar af einu bezta núlifandi skáldi Nor- egs, mættu vera okkur nokkur vísbending um það, hvernig hin norska bræðraþjóð okkar finn- ur til í dag, þó að í þeim sé ekk- ert minnzt á þær hryllilegu þjáningar og misþyrmingar, sem hún hefir orðifc að þola af Mnu þýzka kúgunarvaldi þau tvö ár, sem liðin eru frá því að Mn lævísa árás var gerð á land hennár. En við vitum, af ótelj- andi fréttum, sem af hinni vopnlausu baráttu hennar hafa borizt, að hún hefir aldrei látið bugast. Sál norsku þjóðarinnar er enn ósigruð. Um landið fer, þrátt fyrir aílt, í dag tí, '.... sigrandi söngur, er svellur frá ströndu til fjalls, þó að hvísli honum hálfluktar varir undir heroki kúgaravalds. Og útioim allan heim, einnig hér á íslandi, vinna frjálsir Norðmenn nótt og dag að því, að undirbúa þá langþreyðu stund, að þeír getí komíð hinnií( kúguðu þjóð sinni til hjálpar og tekið þátt í því, að velta af henni okinú. Þeir geta haldið 17. maí hátíðlegan í dag og gera það. En þau hátíðahöld eru að- éms einn þátturinn í þeim und- irbúningi — herhvöt og heit- strenging í senh, að ehdur- heímta landið og frelsíð. Við íslendingar, sem erum aðeins yngri grein af sama stofni og Norðmenh, ætlum að taka virkari þátt í örlögum þeirra og undirbúningi í dag, en við höfum gert undanfarin ár. Með vaxandi sársauka höf- tim við hlustað á fréttirnar af hítium hörðu og óyerðskulduðu raunum þessarar frændþjóðar okkar, sem stendur hug okkar og hjarta nær en nokkur önnUr. Það hefir 'alltaf verið þannig, eins og Stephan G. Stephansson kvað endur fyrir löngu, að: Við hörpu íslahds hnýttur sérhver strengur fær hljómtitring, ef skrugga um Noreg gengur. Það snertir innar ættartali í sögum, sem ómur væri af sjálfra okkar högum og ættum bæ og börn í Þrænda- lögum. En við erurh ennþá vopnlaús- ari og varnarlausari þjóð en frændur okkar voru í Noregi, þegar á land þeirra var ráðizt. Við gátum því ekki og. getum ekki hjálpað þeim í vopnaðri baráttu. En tviljaán og samúð- ina getum við sýnt. Og það ætl- um við að gera í dag. Við ætlum að hefja f jársofn- un til þess að geta í ófriðarlok lagt okkár litla skerf til þess að græða sárin heima í Noregi, til þess að byggja upp landið á ný, eftir að frændþjóð okkar hefir heimt það aftur í sínar hendur. Hinú- fyjálsu Norðmenn úti um heim þurfa ekki slíkrar hjálpar við. En því meira knýjandi verður þörfin heima í gamla landinu að fengnum sigrí og frelsi, eftir allar þjáningarnar og alla eyðilegginguna af völd- um hins grimma og siðlausa óvinar. Hvaða íslendingi rennur ekki blóðið til skyldunnar, þegar frændur okkar Norðmenn eiga eins bágt og nú, og vitað er að verða muni, eftir langa og blóð- Bga frelsisbaráttu? Hvaða ís- lendingur mun ekki fagna því, að geta sýnt samúð sína og þátttöku í hlutskipti þeirra í verki með því að leggja fram sinn litla skerf til viðreisnar- innar eftir stríðið. Nú er tæki- færið til þess. Noregssöfnunin er hafin. Látum hana verða frændþjóð okkar, Norðmönn- um, til gleði og uppörv- unar á erfiðustu tímunum, sem yfir þá hafa gengið, og sjálfum okkur til sóma! Sígvárd Andreas Friid: „f^llt fyrir Doreg!** s IGVARD ANÐBEAS FRIID, blaðafulltrúi norsku stjórnarnnar hér, lýs- ir 17. maí 1940 í Tromsö, en þá var konungur pg ríkis- stjórn Noregs komin þangaö. Tæpum þremur vikum síðar neyddust Norðmenn til að leggja niður vopn heima fyr- ir, og konungur pg ríkisstjórn fóru, ásamt fylgdarliði sínu, þar á meðal S. A. Friid, til Englands — til að halda bar- áttunni áfram þaðan. . ] nMAI 1940 réðu Norö- . menn enn yfir þremur nýrztu fyíkjum Noregs: Nord- land, Troms og Finnmark. Ríkisstjórnin hafði aðsetur sitt í Tromsö. Konungurinn, krón- prinsinn og fulltrúar erlendra ríkja, sem höfðu fylgzt með konungi og ríkisstjórn frá fyrstu dögum ófriðarins bjuggu á ýms- um stöðum fyrir utan bæinn. Yfirstjórn Noregsbanka og stjórnarráðsdeildirnar höfðu verið skipulagðar að nýju og voru nú byrjaðar að starfa í Norður-Noregi. Alls staðar var það fastur ásetningur að berj- ast áfram og að halda velli í binum horðlægari hluta kon- ungsríkisins. í Suður-Noregi, sem nú var hersetinn af Þjóðverjum, höfðu þeir bannað öll hátíðahöld 17. maí. Og í hinum frjálsa hluta landsins bar dagurinn syip af ógnum styrjandarinnar, svip sorgarinnar yfir þeim örlögum, sem dunið höfðu yfir föðurland- ið. Þjóðhátíðardagurinn varð ekki dagur fagnaðar og hátíðar. Hin djúpa alvar*. virkileikans setti sinn svip á allt' og alla. En fáni okkar blakti á hverri ein- i ustu fánastöng í hinum frjálsa Norsk móðir vorið 1940. Þessi mynd var tekin af norskri móður,vsem varð vorið 1940 að flýja frá Narvík með barn sitt' og leitaði skjóls í kíetta- skoru í fjöllurium fyrir loftárásum Þjóðverja og skothríð. Skotirin verður hver, sem. '". Qsxe Norges land ,veraraw mfö"-- « norske regje- Blir «}>«>Pet «iot a«gr«p * ;ri»g lvS^r^^befeBt6igl ,}et daaske fpW * land bli „part f< f krig**t hrvte tnotstanden. krigstettkommer den Öyktpde rfev*mg'itf dre deu so*» iryk obðl- forbeaværende W 41er tttsprer WeJ21^jrfi«ffcl med Ski^t blir enbver im**e*l .______„nvendér krigrfer. 0» " SlíttU blir den soni anvender .dum)i 55r«* ^r^(Skrt^ **á Den ktigsmawttfitt . , mange kampcr * „g mektige ^^%'&M»>* at dettc mitt oprop vU m, inoestar for ^tyskeov^^d^ von FALKENHORbT 1« ttl ð*í ln£»n*er,e*: G«o« Þetta er mynd af ávarpi, sem von Falkenhorst, yfirhers- höfðingi Hitlers. í Noregi, gaf út til norsku þjóðarinnar við komu innrásarhersins til Oslo 9. apríl 1940. Þau fyrirheit, sem hann gaf henni í því — „Skotinn verður hver, sem . . ." —¦ hefir han'n dyggilega haldið. Noregi. Þýzkar ilugvélar komu inn yfir Tromsö, en þær vörpuðu ekki sprengjum. Um miðjan dag fór lúðrasveit um aðalgötu bæjarins og lék norsk þjóðlög. Allmörg börn með norsk flögg bættust í hópínn. Loks stað- næmdist lúðrasveitin fyrir framan dómkirkjuna og lék enn þjóðlög og loks þjóðsöng- inn: „Ja, vi elsker dette landet". Fólk var mjög hrært og tár ghtruðu á hvörmuni margra. Og allir liugsuðu: Hvernig verður framtíð Noregs? Höf- um við nógan kraft til að halda þessum hluta Noregs gegn hinum samviskulausu árásum innrásarhersins? Suður hjá Narvík og. í héraðinu við Bodö var barist. Ýmsar fréttir bárust af yiðureigninni, sumar góðar og aðrar slæmar. En við yildum ekki gefa upp vonina um og trúna á að okkur tækist að standast árásir fjandmannanna. En 7. júní, á 35. afmælisdag hins fullkomna sjálfstæðis Nor- egs, kom tilkynningin um að við yrðum að gefast upp. Við urðum að leggja niður vopnin og skilja einnig þennan síðasta hluta Noregs eftir í hönd fjandmannanna. Bandamt okkár: Frakkar,' Pólvérjar og Englendingar gátu ekki hjálpað okkur lengur vegna hins hræði- lega ástands á vestur vígstöðv- unum. Við stóðum einir og við vorum næstum því orðnir skot- færalausir. Þetta var tæpum 2 vikum frá því að Narvik hafði verið unnin úr höndum óvin- anna, en þá höfðu þeir háft bæ- inn á valdi sínu í 7 vikur. Konungurinn og ríkisstjórninc. áttu nú að velja og valið var bæði erfitt og þungbært. Átti koaungi og ríkisstjórn var árásarhernum á hönd, eða áttu þeir að nota umboð það, sem konungur og ríkisstjórn var veitt á síðasta fundi Stórþings- ins að Elverum, aðfaranótt 9. apríl, um að halda baráttunni áfram, ef með þurfti, uta» Noregs? Sem betur fór var hirt retta leið valin, að yfirgefa landið til þess að geta haldiS baráttunni áfram. í Suður-Nor- egi, þar sem Þjóðverjar réðu: öllu, vissu menn lítið um það„ sem var að gerast í Norður- Noregi. Og tilkynningin, sem var gefin út 9. júní,' um að konungur og ríkisstjórn hefðui yfirgefið landið, vakti sorg og ef til yill gremju og gagnrýnL En eftir því sem þróun atburð- anna varð gleggri, og sérstak- lega eftir 25.Aseptember 1940, þegar hinn þýzki landsstjóri, Terboven, svifti konunginn völdum og bannaði konungs- fjölskyldunni að koma aftur til Noregs, og svifti einnig ríkis- . stjórnina völdum, urðu allir Norðmenn sammála um að kon- 'ungur og ríkisstjórn höfðu valið réttu leiðina. I yfirlýsingunni til norsku þjóðarinnar, sem út var gefin Framh. á 6. síðu.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.