Alþýðublaðið - 29.11.1942, Blaðsíða 4

Alþýðublaðið - 29.11.1942, Blaðsíða 4
^WUwwB^ '¦ ' **^^^;^^**l,l'^M*^*JlÍ: ._ fUjrijðttbUfeið tJtgefandl: AIþý8o£í-okkaifoa. aitstjósrt: Stefán Fjetaxsson. Rltstjórn og afgretðsla í Al- þý®ub.úslnu við Hverfisgötu. Símar ritstjémar: 4901 og 4902. Síœar afgreiðslu: 4900 og 4906. Yérð í iausasölu 30 aura. Alþýðuprentamiðlan. h.1. Sndalok frniln floíans í Toulon. FKANSKA ÞJÓDIN er nú búin að bergja þann bik- iBr í botn, sem að henni var sréttux af óverðugum forystu- mönnum á þungbærustu stund- inni, sem yfir íhana hefir komið. í júní 1940 kaus hin gamla ihetja fyrri heimsstyrjaldarinn- af, Pétain marskálkux, heldur að treysta hexmannsæru Hitlers og. freista þess að kaupa þjóð sinni f rið af honum, en að halda baráttunni áfram upp á von og óvon við hhð sinna f yrxi banda- itnanna, sem ekki datt í hug að gefast upp, Iþótt lönd þeirxa tværu hextekin hvert af öðru. Frakkland eitt skaxst úr leik, svikið af nazistum og kommún- istum og síðan selt í ihendur fjandmönnunum. Aðeins litlum hópi hugpruðra bardagamanna tókst að forða séf úr landi og halda baráttunni- áfram undir .forystu de GauHe. Þar með var þó í öllu íaili æru Frakklands ibjargað, íþó að óverðugir for- ystumenn heima fyrir sættu sig við >það ömurlega hlutskipti, að gerast verkfæri sigurvegarans til þess að halda þjóð sinni í fjötruih. Síðan eru bráðum liðin meira ¦en tvö og hálft ár og Pétain marskálkur og menn hans búnir að fá hokkra réyhSlu af her- imanhsæru Hitlers. En þó að frahska þjóðin hafi allan þann tíma orðið að búa við blóðuga ógnarstjófn sigurvegarans, er eins og léppstjórnin í Vichy hafi látið af því lært. Skréf fyrir skref hsfir hún höpað til baka fyrir kröfum hans og hótunum og horfit á hvemig fjötrarnir íhíífa verið reyrðir fastar og fastar að þjóð hennar. í Viohy var öllu tekið með þögn, einnig jþví, iþegar Hitler á dögunum reif jSjálfa vopnahléssamning- ana, Kjálft æruorð sitt, í tætlur og dét hersveitir sínar ryðjast itm í hinn óhernumda hluta Frakklands og leggja hana undir sig. En þó að mennirnir í Vichy Shafi þannig kropið að haka- krossiaum, er frönsku þjóðinni íiú bersýniliega nóg boðið. Þegar Hitler sendi herskara sína suður é MiðjarSarhaísströnd -Frakk- lands lýsti hahn þv' hátíðlega yfir, að hann myndl ekki' láta ráðast á flotahöfnina í Toulon, þar sem flest þau herskip Frakka, 'sem ef tir voru í heima- höfnum, voru saman komin. En einnig þetta æruorð hefir hann nú brotið eins og ÖH hin fyrri. Freistingin var of mlkil til þess, að ná fraTiska flotanum á sitt vald og nota hann í sjóstríðinu ge^n Bretura og Bandaríkja- , Oíinnum. Á asæturþeli lát hann . hermenn iána iæðast inn í Tou- 'lon til þess að leggja hald á ík>%nn. En feönsku sjóliðarnir svöruðu svikunum á eftirminni- legan hátt í>að var að vísu ekki t&ni til að koma herskipunum undan og senda þau itil Norður: Afríku úr því, sem komið vár. t En-þí^ívar.-haegt að gera 1þ%u."6-t gndmmidwr G. Haflalin: Rithöfunöurinn og uerk hans FRAMKVÆMDANEFND listamannaþingsins hefir gefið okkur, sem hér tölum að þessu sinni, frjálsar hendur um^ þaö, hverjum tokum hver og einn okkar tekur það efni, sem okkur hefir verið valið, en það er margþætt og margslungið, og mun hver fara nokkuð sínar leiðir. Ög ef til vill gætir þá hér í kvöld meiri f jölbreytni en orðið hefði, ef bornar hefðu verið upp fyrir okkur ákveðn- ar spurningar og einhverjar markalínur dregnar. Páll Ólafsson skáld kvaðst yrkja sér til hugarhægðar, en hvorki sér til lofs né frægðar. Og ég segi ykkur það af full- kominni hreinskilni, að þessu er eins varið um mig og hið ágæta alþýðuskáld, Pál Olafsson: Hann orti kvæði sín sér til hugarhægð pr; og ég hefi hugsað og skrifað sögur og skapað persónur og lýst þeim og viðhorfum þeirra gagnvart mönnunum, mannlíf- inu og máttarvöldunum af því, að ég hefl fundið hjá mér brýna þörf ítH þessára starfa. Já, sú þörf er svo brýn, að ég mundi áreioanlega skrifa sögur og lýsa iþár persónum, þó að ég fengi engani til þess að gefa sog urnar <út, enda hefi ég tekið eft ir því, oft og mörgum sinnum, að ef amér .gefst ekki iangtímum saman tóm tril að fást við sagná- gerð, þá orsakar það hjá mér óþol og jafevel vanlíðan. Ég hygg, að þessi iþörf mín haf I komið í Ijós áður en ég var f ær um nokkEar bóklegar iðkan ir. Frá þvi að ég fyrst man eft- if, undi ég m«r ekki nema öðru hverju við- 'þá leiká, sem félag- ar imínir unjdu sér við. Jafnvel iþó að leikið væri að hornum og leggjum, kufungum og skeljum, bátúm og- skútum, og búskapur stundaður og sjósókn, f ullnægði þetta méir ekkL, Leikurinn var ekki inægilega ríkur af þeirri tilbreytni og þeim blæbrigðum, sem eru emkenni hins Jifandi lífs — og ekkert örlagaþrungið við hann. Við vorum yfirleitt gerendur í leiknum, og þolenda gætti þar Iítið, en þegar ég lék: mér einn, þá var ég einskonar,- forsjón og íþó um leið áhorfandf. margra persóna, sem ég tefld4i fram og síðan athugaði, persóna, sem ég ímyndaði mér að lifðu- sínu sjálfstæða lífi. Ég hygg', að ég haf i tiltölulega f liótfega tekið éftir og gert m^r að við- fangsefni — meira og minna vit andi vits, samhengi orsaka og afleiðinga —< ekki aðeins í' lífi okkar barnanna, iheldur cánnig fullorðna f ólksins. " Það er öllum ljóst, að temsku: umhverfi hvers eins veldur miklu um mótun hans og þar með líf hans og skapgerð. Og ó- hætt mun að fullyrða, e.ð alls ekki verði sambaiid rithöfundar við rit hans skilið til nokkurr^- ar hlítar og ekki heldur viðhorf ¦ ERINDI það, sem hér birt ist me8 leyji höfundar, flutti Guðmundúr G. Haga- lín í útvarpið á vegum lista- tnannaþingsins, sem nú er á mda. Erindið var flutt í útvarp- ið síðastliðið sunnudags- kvSld. hans og viðfangsefni, án þess að ¦ menn 'kynnist að nokkru iþeim jarðvegi, sem hann er upp úr vaxinn — og á þetta ef til vill við mig í ríkara inæli en ýmsa aðra, sem. nú skrifa skáld- rit hér á íslandi.. Ættir mínar exu vestfirzkar bændaættir, sem um langt skeið bjuggu við góð efni og allmikil umsvM itil lands og sjávar, og í iÆMntoömrum í Arnarfixði, þar sem foreldrar mínir bjuggu þangað til ég var 14 ára gamall^ var alltaf um og yfir 20 manns. Sumt af þessu var gamalt félk og sérkennilegt- Á heimiJittu var mikið til af bókum, og ekki að- eins fóreldrar mánir, heldur einnig vinnufólkið keypti ibæk- ur, Ofi' sögur voaruv fesnar upp- hátt og rímur kveðnar, iþegar hver og einn sat við; sína; vmnu; á vetrafkvöldum.. Sumt af fólk- inu .kunni, mikið af: kvæðum og, vfeum, en en^(jnn fekkst við skáldskap eða ritstörf. Ýmsk kunnu vel að segja sögur, og ein. kona hafði til: að bera frá- bærfe minni og, sérstæða frá- sagnargáfu. Sögur voru sagðar af fólki, sem: liiað hafði þarna í sveitunum-. — og sögiuar: nr afc- hafhalífinu voru sagðar svo að segja daglega. Þá vora og sagð- ac þjóðsögur. aíls konar. i sam- xæmi við anda þessa tómay lét fólkið ^yfirleit*. iþannSg sem það (tryði alls ekki á hinaT huldu. verur- þjoðsagnanna,. en íí raun og veru mr þjóðtrúiB:. hjá fjiestu: af himu eldra fólki blóð af: þess^ blSSii, Mann. tEÓðui ©g atbupðum íslendingasagna , og véféngdu 'alls ekki, að þær persónur, sem þar er ffá sagt, hefðu lifað. Og um persómur rirana og sagna var xætt af á- huga, eins og iíka utm torskilið mál og kennijigar. Menn gátu hrifizt svo af sögunum að undr- sm sætti, Eiifct sihn: var sauða- maður f öður aníhs að lesa upp- hatt um vopnaviðskipti Hann kreppti þ"á hnefaan, beit á jaxl og mædti af móði: —' Þarna hefði ég &tt að vera kominn með stóru öxina hans Gísla! Á skáldsogiar var 'lagður dá- lítið misjafn mæhlcvarði, eftir því hvort þær voru erlendar eða innlendar. Hinar erlendu voru flestar reyfarax, og þær höfðu ýfirleitt á séz svo fram- andfegan blæ, að sú ikrafa var Guðmundur G. Hagalín. ekki til þeirra gerð, að þær væru sennilegar. Þær voru svo metnar eftix því, hvoxt þær þóttu fallegax, eins og það var kallað, eða ekki. Öðru máli var var að gegna um þær innlendu. Á þær var lagðux mælikvarði sennileikans og einnig þeirra siðferðis- og drengskaparhug mynda, sem irve og einn hafði £ iheiðri. Um sumar af pexsón- unum í íslenzkum skáldsögum var xæfet eíns og þær hefðu raunverulega ilifaið og staxfað, ®g átti þetta einkum við persón- uxnax í * sögumt þeirra Jóns Thoroddsens og Guomundar MagnússonaK. Heimilisguðræfeii var á gamla vísu, og yfirieitt voru ekkii dregnir £ efa hmiir sann- verulég máttarvöldr og fylgdi Sunnudagur 29. nóvémber 1942V-'. þeim imikið lið og voHu^jl hvorum fyrix sig, en þó ekkL sizt ihinum vonda höfðin'gj^,. Og hinum var vandgert itt. hæfis^ Mér iþótti þegar gaman að, kvæðum, og tiltölulega snemma. mun ég hafa byxjað að 'böggla Saman vísum. En ekki fann ég> hjá méx verulega þörf til'þess,: og þau kvæði, sem ég lærðiaf: sjálfsdáðum, voru einkum þáuv sem fjölluðu tim menn, sem lif4- að höf ðu, og atburði, sem höfðu. gerzt. Ég, lærði fleiri kvæði; eftir Grím Thomsen en nokkurt; annað skáldy iÉg hafjBi mjögl; gaman af frásögnum. heimilis- fólksins af raunvenxlegum at-, burðum, og sjálfu athafhalífinu, fylgdi ég með áhuga og ánægju.. Af þjóðsögum var ég fíknasíur i sögux um galdramenn, drauga Og sjóskrýmsli, og mun ég fijót: lega hafa fundið í feiknum þeirxa skyldleika við hrikaleik vestfirzkrar náttúru. Af 2 íá^- lendingasögum hafði ég •mikið. yndi, og af skáldsögum:,hafðil ég strax mestar mætur á þeim,. sem hafa raunvexulegt,,. gildi; Ég hafði ekki huf|myad.: um: neinar listreglux, en ég fanni að reifaxinn skildi ekkert teftix- að lestri loknum, en sögur rgóð- slcálda voru eins og endurnær— ing, vöktu margvíslegar rtitóinn>. ingar og hugsanix. Þannig'; gerði ég ósjálfxátt upp-á millii sagna eins og Mannamunar og Manns og konu og'löassáttar Jiegla iieyndardcjms og t.' d(. Davíðs skyggna eftir: ;Jónas: Lie. En þau sfcáldxit, sem< áreiðan- Iega hrifu mig mest af öllu því,. er ég las í æsku. voru Uppi: viS fossa eftir Þor.gils gjallanda og Á guðs vegum eftir Björnstjörne- Bjömson, og er ekMiáfpvíínokk ur vafi, að náið samband var á milli þessara:c miklu,hrifnipgar og hugsana minaia um máttai hiterskui læxdómax þeirra tíma, €ruð og Satan voru báðix raun- í vöHin og viðhorf: mahnannai Fa*u á 6> síðu. nýt f yrix eiðrof ann og kúgarann. Og áður en hinir þýzku her- menn höíðu haft tíma til þess afs komast til hafnarinn:;r, lágu öll .hia miklu iherskipabákn á sjávaxfeotni. Áhafnirnar höíðu sökkt iþeim til þess að þaax f óllu ekki í hendux óvinfifins. Þessi hrikalegu endalok franska íflotans í Töúlon, sem * lcostuðu margi af <4A:r'ösforingj- Iunum og hihum óbreyttu sjólið- ttm lífið, munú lér.gi vexða uppi sem öxþxifaráð ogibetjudáð svik- .'inriar. <sig þravtpín^faff'|ijooarj; Kn það c:"> mikið vera, ef þaii eiga ekM ðinnig eftir að haía orlagar.il!. áhfif á af stSðu f rönsku þjóðtrintar í t'ssu stríði. Hing- að til hefir¦ húu staðið skipt og klofin ntíHi uTiannanna í Viehy og hirnia £.1: íoaiidi Frakka undir forystú de Gaulie í útlegðian;.. En hetjudáðin í Toulon á ékkert skylt við 'þann 'ahda, sem ráðið hefir i Vicby. 'fíún ex iþrátt fyrir það, þótt Æiotaií.-m væri sökkt, hexóp til 'frdnsku hfóoaJrinnar aim að brjóte. af séx ak %M&m og •hefjafer-T.tttina.'íá'íiý',* \;- BtR stjórBmálaflokkarnir, Alþýðuflokkuxinn- og KomniÚŒÍstaflokkurinn hafa birt stefnuskráf sínar í sam- bandi ' við stjórnarmyndun. S.jálfstæðisflokkurinn hefir Hnsvegar ekki birt neina slíka skrá. - Morgunblaðið segir um þetta í' gær: „Eínhver kynni e. t. v. að sakna þess,. aö- Sjálfstæðisflokkurinn: skuli ekki hafa farið að eins og hinir flokkamir og birt sína stefnja,- skrá í sambandi við viðræðurnax um stjórnarmyndun. Þessu er því til að svara, áð Sjálfstæðisflokiíur-' inn lítur svo á, að í þessum. við- rtsðum eigi eitt — og aSeinS' eitt — sjónarmið að ráða, sem sé það, hvort finnanlegur sé grundvöllur til uriausnar dýrtíðarmálarma', sem allir flofckar geti staðið að. Þetta er höíuðverkefnið, sem úrlausnar bíður og enga bið þolir, Ofurþtmgi dýrtíðarinnar er þegar farinn að koma atvinnuvegunum á kné. Hver framleiSslugreínin af anií- ari er r?ð stöðvast. Atvir.nuleysi og eyrod. blnsír við, ef ek.kert verðUr aðgerf. Sjá Jstæðisflokkurinn hefir ekki viljað vfira með í þessum leik. Hannlítur-'svo á, að brýn nauð- syn sé á einlægu stamstarfi allra floÆka, til "þess að vinna bug á dýrtíðijtwii og þoka henni niður. Hann er reiðubúinn til þess, að leggía é. hilluna öll þau mál, sem fls»lc:!<:aágreiníngur er um, til þess að koma á 'samvinnu. En vitan- lega. ætlast Sjáifstæðisflokkurinn til þess, að aðrir flokkar geri slíkt. hið sanu "„ . i Eftif he6a>i"rr. ðv$un*a$ ð«ema4..i viU SjálfstæðisflökkM.TOn mik- ið tál; vinna, að; samstjórn tak- ist. Þaxna stendur skýrt, að hanh sé reiðubúinn til að leggja ölí ágreiningsmál í hilluna. * Fyrif nokkru var auglýst, að amexískir hermenn ætluðu að efna til; skemmtisamkomu til á- góða fyrir barnasjúkxahús, sem reisa; á, á vegum Kvenfélags- f- ins „Hrmgsins". Þetta hefir vak ið nokkrar deilur og skulu hér bMir kaflar úr grein Vísis um þetta mál í gær. „Þjóðviljinn ræðst hatramlega á kvenfélagið Hringinn í leiðara sín-- um í gær, og ber forstöðukonum félagsins á brýn margskonar sakir, í sambandi við skémmtun, sem út- lendir menn ætluðu að halda fj^rir bæjqjrbúa, til fjársöfnunar fyrir barnasjúkrahús, sem félagið hefir ákveðið að reisa. Skal ekkí frekar út í umrnæli blaðsins ferið, en vissulega eru þau í allan máta ó- makleg og til vansænidar þeim, er farið hafa höndum um. Hér á Iandi hafa að undanförnu dvalið nokkrir ágæth-i listamenn, uem eru í brezka í'ughernum. Hafa þeir haldið skemmtanir fyrir fé- laga sína, sungið, aýnt listdans og sérstaklega snjali „böí talari" hef- ir þar einnig látíð íil sín heyra Þessum mönmum var kuanugi: um að íslenzk börn haía ekki re eð öllu farið varhlute af. ógnum ó- friðarins, og þó'ít þ 'ir ættuðu að hafa hér aðe-.is stutta viðdyöl, hugkvæmdisl þ«;im að gefa bæj- arbúum k. :at á að sjá list þeirra.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.